Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh học Lớp 3 học tốt dạng toán có lời văn

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh học Lớp 3 học tốt dạng toán có lời văn

1. 3/15 giải pháp so với trường hợp không áp dụng giải pháp đó, hoặc so với những giải pháp tương tự đã biết ở cơ sở) - Học sinh đạt giải Đấu trường toán học do trường tổ chức. - Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến lần đầu hoặc áp dụng thử nếu có: (So sánh lợi ích kinh tế, xã hội thu được khi áp dụng giải pháp so với trường hợp không áp dụng giải pháp đó, hoặc so với những giải pháp tương tự đã biết ở cơ sở) - Danh sách những người đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có): Ngày Nơi công Trình độ Số Họ và tháng tác (hoặc Chức Nội dung công việc chuyên TT tên năm nơi thường danh hỗ trợ môn sinh trú) Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật. Tản Lĩnh, ngày 8 tháng 4 năm 2023. Người nộp đơn (Ký và ghi rõ họ tên) Nguyễn Thị Thanh SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
2. 4/15 PHẦN THỨ NHẤT. ĐẶT VẤN ĐỀ I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Ở năm học trước do dịch bệnh kéo dài các em tiếp nhận kiến thức học qua hình thức trực tuyến là chủ yếu, mà các em ở lớp 1 và 2 đặc điểm tâm lý dễ nhớ nhưng hay quên do đó việc tái mù về đọc viết xảy ra ở học sinh lớp 3 rất nhiều kĩ năng đọc thành tiếng, hiểu còn nhiều hạn chế , chính vì vậy mà việc đọc để hiểu và tìm lời giải cho một dạng toán có lời văn là cả một vấn đề mà khi tiếp nhận lớp tôi còn băn khoăn và trăn trở. Bên cạnh đó chương trình giáo dục tiểu học hiện nay, môn Toán cùng với các môn học khác trong nhà trường Tiểu học có những vai trò góp phần quan trọng đào tạo nên những con người phát triển toàn diện. Toán học là môn khoa học tự nhiên có tính lôgíc và tính chính xác cao, nó là chìa khóa mở ra sự phát triển của các bộ khoa học khác. Muốn học sinh Tiểu học học tốt được môn Toán thì mỗi người Giáo viên không phải chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu đã có sẵn trong Sách giáo khoa, trong các sách hướng dẫn và thiết kế bài giảng một cách dập khuôn, máy móc làm cho học sinh học tập một cách thụ động. Nếu chỉ dạy học như vậy thì việc học tập của học sinh sẽ diễn ra thật đơn điệu, tẻ nhạt và kết quả học tập sẽ không cao. Nó là một trong những nguyên nhân gây ra cản trở việc đào tạo các em thành những con người năng động, tự tin, sáng tạo sẵn sàng thích ứng với những đổi mới diễn ra hàng ngày. Yêu cầu của giáo dục hiện nay đòi hỏi phải đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở bậc Tiểu học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh. Vì vậy người giáo viên việc đầu tiên để học tốt các dạng toán có lời văn là : gây được hứng thú học tập cho các em bằng cách lôi cuốn các em tham gia vào các hoạt động học tập. Trò chơi học tập là một hoạt động mà các em hứng thú nhất, việc thứ hai là cần giúp các em học tốt các môn học khác đặc biệt là môn Tiến Việt, các em đọc viết tốt thì các em mới có kĩ năng đọc đề toán và phân tích tổng hợp bài toán tốt. Từ đó các em sẽ lĩnh hội những tri thức toán học một cách dễ dàng, củng cố, khắc sâu kiến thức một cách vững chắc, tạo cho các em niềm SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
3. 5/15 say mê, hứng thú trong học tập, từ đó chất lượng dạy học môn toán sẽ ngày càng nâng cao. Chính vì những lý do nêu trên mà tôi đã chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “ Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn” II. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 1.Mục đích Bản thân tôi đã chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “ Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn” để giúpcác em tư duy tốt, tìm ra phương pháp giải toán khi gặp bất kì bài toán có lời trong chương trình lớp 3. Xác định được nguyên nhân các em gặp khó khăn trước các dạng toán có lời văn. Trên cơ sở đó tìm ra những biện pháp hữu hiệu khắc phục được tình trạng này. Đặc biệt còn giúp các em “ Có năng lực và kĩ năng giải tốt các dạng toán có lời văn , nói rộng hơn là năng lực và kĩ năng phân tích , tổng hợp các dạng toán trong chương trình học ở cấp Tiểu học .” Qua nghiên cứu và thực tế rèn luyện học sinh lớp 3 sau mỗi năm tôi lại đúc rút ra một số kinh nghiệm để giảng dạy ngày một tốt hơn,hiệu quả hơn. II. Nhiệm vụ Ở lớp ba cùng với việc học các phép tính cộng trừ nhân, chia trong phạm vi 100, 1000,10000,100000 học sinh bắt đầu làm quen và giải loại toán hợp Bài toán giải bằng hai phép tính( cộng, trừ, nhân, chia) từ những loại toán đơn nên các em còn ngỡ ngàng Qua 1 năm dạy thay sách lớp 3, trên thực tế của lớp tôi có một số em giỏi toán và một số em học toán chậm, nhất là loại toán giải có văn.Trong từng tiết học, để những học sinh yếu này tiếp thu, giải được những bài toán có lời văn là cả một vấn đề khó khăn. Các em thường rất ngại làm bài, sợ giải toán vì khả năng tư duy (phân tích, tổng hợp) của các em có nhiều hạn chế. Bên cạnh đó, do đặc điểm tâm sinh lí của lứa tuổi, các em còn vội vàng, hấp tấp, đơn giản hoá vấn đề nên đôi khi chưa đọc kĩ đề, chưa hiểu kĩ đề đã vội vàng làm bài, dẫn đến kết quả còn nhiều khi sai, thiếu hoặc đúng nhưng chưa đủ.Với mong muốn được góp phần nhỏ bé của mình vào việc giáo dục, phát triển nhân cách cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng học tập của các em đồng thời nâng cao năng lực sư phạm cho bản thân, trong quá trình giảng dạy tôi đã đúc kết Một số biện pháp giúp học sinh giải toán có văn trong chương trình toán 3. III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Thực hiện đề tài : Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn. - Đối tượng nghiên cứu : Học sinh Tiểu học. SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
4. 6/15 IV. THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI Xuất phát từ thực tế trên tôi đã đề ra thời gian thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này trong một năm học 2022 – 2023 tôi chia ra làm hai đợt như sau: Đợt 1: Thời gian Nội dung Tháng 8-T9/ 2022 Điều tra - Khảo sát thực tế Tháng 10/ 2022 Thực nghiệm sư phạm trong 8 tiết Tháng 11/ 2022 Thực nghiệm sư phạm trong 4 tiết Tháng 12/ 2022 Sơ kết kết quả đợt 1 Đợt 2: Tháng 1/ 2023 Thực nghiệm sư phạm trong 4tiết Tháng 2/ 2023 Thực nghiệm sư phạm trong 4 tiết Tháng 3/ 2023 Sơ kết kết quả đợt 2 Viết đề cương dàn bài sơ lược của sáng kiến kinh nghiệm. Tháng 4/ 2023 Hoàn thành bài viết sáng kiến kinh nghiệm. V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng những phương pháp sau: - Phương pháp điều tra khảo sát thực tế :Tôi đã vận dụng phương pháp này để tìm hiểu và rà soát kĩ năng đọc thông viết thạo, kĩ năng phân tích tổng hợp và khai thác đề bài ở lớp 3. -Phương pháp nghiên cứu tài liệu bảng biểu mẫu - Phương pháp phân tích tổng hợp - Phương pháp kiểm tra đánh giá. Tổng kết đánh giá kết quả đạt được và bài học kinh nghiệm PHẦN THỨII. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ ( NHỮNG KINH NGHIỆM ĐỔI MỚI CỦA QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI) I.Cơ sở khoa học 1) Cơ sơ lí luận: Giáo dục nói chung, lí luận dạy học từng môn học nói riêng cung cấp cho phương pháp dạy học Toán cũng như dạy cho học sinh kĩ năng tính toán tốt, kĩ năng giải toán, những hiểu biết về nguyên tắc, quy luật của việc dạy môn học. Mục đích của phương pháp dạy học Toán cũng như các môn khoa học khác nói chung là tổ chức sự phát triển kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh. Chuẩn bị cho các em hành trang đi vào cuộc sống, lao động xã hội mới. Do đó mục tiêu và nhiệm vụ của giáo dục đề ra là phát triển trí tuệ, hình thành thế giới khoa học phát triển tư SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
5. 7/15 duy sáng tạo thông qua các kĩ năng và kĩ xảo cho học sinh. Giúp các em có năng lực và thói quen tính toán nhanh giải toán chính xác ở lớp 3. 2) Cơ sở thực tiễn: Trong những năm học trước, thực trạng dạy Toán ở trường Tiểu học trên cả hai đối tượng: Giáo viên và học sinh còn nhiều hạn chế. - Về phía giáo viên: Là năm đầu tiên của việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 , nhiều thầy cô còn bỡ ngỡ từ việc tiếp thu nội dung chương trình, đến việc đổi mới phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học , nhất là nội dung chương trình hoàn toàn thay đổi nên không tránh khỏi việc mất nhiều thời gian trong việc nghiên cứu nội dung chương trình học .Do đó thời gian để các thầy cô tập trung cho việc nghiên cứu phương pháp cũng như hình thức tổ chức dạy học cho học sinh còn hạn chế. - Về phần học sinh : - Học sinh tiểu học thường hiếu động, thiếu kiên trì, mà học Toán đòi hỏi phải có quá trình tư duy, có tình cảm, các khái niệm chứa đựng bên trong để nhớ, hiểu và viết lời giải. Với việc rèn cho học sinh lớp 3 giải toán có lời văn tốt đòi hỏi có một quá trình lâu dài, nên khi dạy cần có trực quan sinh động, gây hứng thú cho học sinh hoặc các hình thức tổ chức trò chơi nâng cao kĩ năng tư duy, phân tích tổng hợp tạo cho không khí giờ học vui tươi, sinh động, góp phần nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh. Do 2 năm liền các em tiếp thu kiến thức ở lớp 1 và lớp 2 trên hình thức dạy trực tuyến nên không tránh khỏi có học sinh ngồi nhầm chỗ, học sinh tái mù đọc viết còn hạn chế. Do đó các em thường đọc đề chậm tóm tắt sai dẫn đến sai về cách giải.... II .Thực trạng trước khi thực hiện đề tài 1) Thuận lợi: - Về phía học sinh : Các em rất ngoan và có ý thức vươn lên trong học tập. Đa số các phụ huynh quan tâm việc học của con em mình thể hiện thành công ở mô hình học bán trú 2 buổi/ ngày, ở sự chuẩn bị cho các em đầy đủ các loại sách vở, đồ dùng học tập cần thiết. - Giáo viên: Với 33 năm công tác, có sự say mê với việc rèn chữ viết cho học sinh, được sự chỉ đạo sát sao, sự hướng dẫn nhiệt tình của Ban giám hiệu cùng với sự động viên của các đoàn thể và đồng nghiệp tôi rất yên tâm và nhiệt tình trong công tác giảng dạy. - Về phía Nhà trường: Nhà trường rất quan tâm trong việc nâng cao chất lượng dạy và học cho học sinh nên đã trang bị đầy đủ cho mỗi phòng học một ti vi thông minh, dảng từ di động, đồ dùng trực quan đầy đủ phong phú, SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
6. 8/15 2)Khó khăn: - Khả năng nhận thức của học sinh trong lớp không đồng đều, các em một số còn hạn chế về môn tiếng Việt đọc chưa thông viết chưa thạo còn viết sai rất nhiều, một số em đọc thành tiếng còn phải đánh vần nên ảnh hưởng đến chất lượng chung của lớp. Một số em kinh tế gia đình còn eo hẹp ( hộ nghèo) nên đồ dùng học tập còn thiếu, thiếu sự chỉ bảo của gia đình. 3)Khảo sát thực tế qua giờ dạy: Qua thực tế giờ dạy tôi nhận thấy như sau: 3.1. Về giáo viên: Giáo viên chỉ tập chung vào việc truyền đạt hết nội dung kiến thức mà quên đi việc gây hứng thú học tập cho học sinh , động viên khuyến khích để các em tiếp nhận kiến thức một cách chủ động.Một số giáo viên còn coi nhẹ một số bước trong quá trình giải toán như: Tìm hiểu đề bài, kiểm tra cách giải toán nên nhiều học sinh mắc những lỗi không đáng có.giáo viên chưa quan tâm đến việc rèn kĩ năng giải toán cho học sinh. 3.2. Về học sinh: Phần lớn học sinh lười suy nghĩ, tư duy , các em còn hiện tượng giấu dốt chưa mạnh dạn trong việc hỏi thầy, hỏi bạn. Nhiều học sinh vốn Tiếng Việt còn hạn chế, nên việc xác lập mối quan hệ giữa các dữ liệu của bài toán còn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt một số em chưa nắm chắc hệ thống các bài toán đơn đã học dẫn đến lúng túng trong việc phát hiện mối quan hệ logic giữa các bài toán này.bên cạnh đó một số em còn thiếu tự tin trong việc lưa j chọn cách giải.Thời gian học ở nhà còn hạn chế dẫn đến kiến thức bị nông , hời hợt... 3.3.Số liệu khảo sát trước khi thực hiện đề tài: Tôi đã khảo sát qua phiếu học tập và được thực hiện sau khi học tiết toán Nội dung phiếu như sau: PHIẾU HỌC TẬP MÔN: Toán. Thời gian 15 phút Đề bài: Bạn Hà hái được 36 bông hoa, bạn Lê hái được số hoa nhiều hơn bạn Hà 15 bông . Hỏi bạn Lê hái được bao nhiêu bông hoa? ( Tóm tắt và giải bài toán) Kết quả của học sinh làm trên phiếu được đánh giá như sau: - Khi nhận lớp 3ª5 sau giờ học học toán tôi có ra một đề toán để khảo sát tiết học , tôi chấm bài và có số liệu cụ thể : TSHS : 35 em Làm sai Làm đúng SL 27 8 TL % 77% 23% SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
7. 9/15 Các lỗi sai của học sinh lớp 3A5 tôi chia ra cụ thể từng phần: TSHS Đọc đề Bài sai Bài đúng ( Còn đánh vần) Tóm tắt và 35 Tóm tắt sai Lời giải sai bài giải sai 5 9 12 6 8 - Cuối tháng 9 năm 2022, qua bài khảo sát đầu năm toán của nhà trường học sinh trong lớp 3a5 đạt kết quả môn Toán như sau: Loại Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành TSHS: 35 SL 5 15 15 TL % 14 % 43% 43 % Thông qua kết quả của học sinh tôi đã nghiên cứu và đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao kĩ năng giải toán cho học sinh. III.Những biện pháp cụ thể 1. Biện pháp 1: Điều tra và phân loại học sinh Sau đợt khảo sát chất lượng đầu năm, đối với học sinh yếu kém trong môn toán, tôi tiến hành phân loại học sinh như sau: a) Đối với những em thuộc nhóm đối tượng đọc chưa thông viết chưa thạo ngoài giờ toán tôi xây dựng đôi bạn cùng tiến để các em luyện đọc Tếng Việt nhiều hơn. Đặc biệt có thưởng cho những đôi bạn có tiến bộ. b) Đối với nhóm học sinh chưa biết cách tóm tắt tôi cho các em đọc kĩ đề, tìm dữ kiện bài toán, cái bài toán cho biết, cái phải đi tìm tôi thường vận dụng phương pháp giải toán từ dưới lên ( Có nghĩa bài toán yêu cầu làm gì/ Muốn làm được phải cần có dữ kiện gì . c) Đối với những học sinh có bài giải sai tôi giúp các em bằng cách liên kết kiến thức căn cứ vào đặc điểm của các bài toán đơn cụ thể ở lớp 1 và lớp 2 từ đó vận dụng vào giải bài toán lớp 3. Ví dụ : Ở lớp 3 : Trong kho chứa 9500 kg gạo.Buổi sáng cửa hàng bán được 3500 kg gạo, buổi chiều bán được 3000 kg gạo.Hỏi trong kho còn lại bao nhiêu kg gạo? Từ bài toán này tôi cho hs liên hệ với bài toán đơn ở lớp 2 là Trong kho chứa 95 kg gạo , buổi sáng bán được 35 kg. Hỏi trong kho còn lại bao nhiêu kg gạo? Lớp 2: Lấy số đã có trừ đi số đã bán: 95 – 35 = 60( kg) Lớp 3: Lấy số đã có trừ đi số đã bán GIỐNG LỚP 2( Nhưng)( Số đã bán biết chưa( chưa biết phải tìm) Đi tìm số đã bán bằng cách nào Vậy các em sẽ liên hệ được là đầu tiên phải tìm số kg gạo đã bán sau đó mới tìm được số gạo còn lại.. SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
8. 10/15 Từ đó tôi nhận thấy các em tiến bộ rất nhanh về phương pháp giải và kĩ năng phân tích tổng hợp bài toán. Vào buổi học thứ hai (buổi chiều), tôi yêu cầu các em làm lại bài toán vừa giải ở buổi thứ nhất (buổi sáng) để các em nắm vững cách giải, lần sau gặp lại loại bài như thế là có thể làm được ngay. Tôi còn yêu cầu phụ huynh kết hợp chặt chẽ với giáo viên, có trách nhiệm hướng dẫn con em học ở nhà, giúp các em ôn lại vững kiến thức, làm lại thuần thục các bài tập trên lớp. Ngoài ra tôi còn tổ chức đôi bạn học tập, gồm 01 em giỏi toán kèm 01 em yếu môn toán đồng thời duy trì thường xuyên nền nếp truy bài đầu giờ. Nếu bạn giải sai thì hướng dẫn giải lại cho bạn nắm được phương pháp giải toán. 2.Biện pháp 2: Biện pháp gây hứng thú: Đặc điểm tâm sinh lý trẻ ở Tiểu dọc dễ nhớ nhưng hay quên, thích cái đẹp, phần lớ các em ở lớp 3a5 đều đọc chậm, kiến thức hổng nhiều nên trong giờ toán các em còn e dè tiếp thu bài một cách thụ động . Chính vì vậy mỗi tiết toán của tôi là cả một thế giới các trò chơi, từng bài tập là một câu chuyện mà người kể chính là các em từ đó tôi nhận thấy các em có tiến bộ rất nhiều các em chủ động tìm tòi phát huy năng lực của mình tự tìm ra kiến thức. Bên cạnh đó tôi đã nêu nhiều tấm gương học tốt toán học của các anh các chị đạt huy chương vàng môn Toán Quốc tế qua các thời kì, cho học sinh theo dõi các cuộc thi như : Đường lên đỉnh Olimpia .Đồng thời thường xuyên tổ chức các trò chơi học tập ở giữa các tiết học như : Ai Nhanh ai đúng, Hoa tìm nhụy, Ong tìm hoa.. để giúp các em thư giãn học mà chơi, chơi mà học Cuối mỗi buổi học hay trong các tiết học Trải nghiệm, ngoại khóa tôi tổ chức cho các em chơi trò chơi:Hái hoa dân chủ, Rung chuông vàng ai chiến thắng sẽ được vinh danh và được tặng một phần quà có ý nghĩa nội dung các câu hỏi thường gắn với các bài ca dao .Câu đố Kích thích sự tìm tòi sáng tạo của học sinh, khuyến khích động viên, tôn trọng sự sáng tạo và nỗ lực của học sinh cho dù sự tiến bộ của học sinh mới chỉ là rất nhỏ.Qua đó tôi nhận thấy các em tiến bộ có lòng say mê và hứng thú với môn học.Mặt khác, tôi giúp học sinh hiểu được : Để học tốt môn toán cần học tốt các môn học khác từ đó giúp các em có tính kiên trì cẩn thận , hỗ trợ đạt kết quả cao ở tất cả các môn học và đặc biệt là các bài thi trình bày bài thi. Vai trò của người thầy cũng rất quan trọng. Lời phát biểu của các em dù đúng hay sai, giáo viên cần phải có lời động viên hợp lí. Nếu học sinh phát biểu sai hoặc chưa đúng, giáo viên động viên: "gần đúng rồi, em cần suy nghĩ thêm tí nữa sẽ tìm ra lời giải chính xác ...", giúp các em cố gắng suy nghĩ làm bằng được, khích lệ các em "không thua cuộc", chứ không nên nói "sai rồi, không đúng..." gây mất hứng thú cho học sinh, làm cho các em tự ti...... SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
9. 11/15 3. Biện pháp 3.:Định hướng cho học sinh giải toán ở lớp 3 Ở lớp 3, giáo viên cần định hướng cho các em giải được các bài toán từ có dữ kiện cụ thể giống dạng Toán ở lớp 1 và 2 sang bài toán giải bằng 2 phép tính; bài toán liên quan đến rút về đơn vị; bài toán gấp 1 số lên nhiều lần, giảm 1 số đi nhiều lần; bài toán so sánh 2 số hơn kém nhau bao nhiêu đơn vị; bài toán so sánh số lớn gấp mấy lần số bé; các bài toán có nội dung hình học (tính chu vi, tính diện tích...) a) Hướng dẫn học sinh đọc đề, phân tích đề: Đọc đề phân tích đề là một khâu rất quan trọng của bài toán giải. Trình trạng phổ biến hiện nay trong phần lớn học sinh là đọc đề không kĩ, chưa chịu phân tích đề nên dẫn đến làm bài bị sai sót nhiều. Yêu cầu Học sinh đọc đề nhiều lần, phân tích mối quan hệ giữa dữ kiện đã biết và dữ kiện chưa biết để giải đúng, bằng cách phân tích đề theo hướng tổng hợp... Và trong bài soạn cũng như trong mỗi tiết học giáo viên dạy theo từng nhóm học sinh, nêu câu hỏi phù hợp với từng nhóm đối tượng. Ví dụ1: Có 240 quyển sách xếp đều vào 2 tủ, mỗi tủ 4 ngăn. Hỏi mỗi ngăn có bao nhiêu quyển sách, biết rằng mỗi ngăn có số sách như nhau? Bước 1:Giáo viên yêu cầu học sinh đọc kỹ đề bài.Tóm tắt bài toán Bước 2: phân tích tách riêng từng câu của đề bài theo hướng từ đầu đến cuối. *Có 240 quyển sách xếp đều vào 2 tủ ta tìm được gì? ( Số sách mỗi tủ là 240:2 = 120 (quyển)) *Mỗi tủ có 120 quyển mà mỗi tủ có 4 ngăn ta tìm được gì? ( Số sách mỗi ngăn là 120:4=30(quyển) Bước 3: Giải bài toán( Gợi ý để học sinh tìm ra nhiều hướng giải) * Với bài toán có nhiều câu hỏi: Ví dụ: Năm nay em 6 tuổi, chị 12 tuổi. Hỏi: a. Chị hơn em bao nhiêu tuổi? b. Cả hai chị em có bao nhiêu tuổi? Đối với bài này, giáo viên phải hướng dẫn học sinh giải tương ứng với yêu cầu của từng câu hỏi nhấn mạnh cho học sinh một lời giải, một phép tính. Có bao nhiêu câu hỏi, có bấy nhiêu đáp số (chú ý cả tên đơn vị). * Với yêu cầu giải toán thông thường: - Nhiều hơn một số đơn vị : Làm tính cộng - Ít hơn một số đơn vị : Làm tính trừ - Gấp một số lên nhiều lần : Làm tính nhân SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
10. 12/15 - Giảm đi một số lần : Làm tính chia - So sánh số lớn hơn số bé bao nhiêu đơn vị: Làm tính trừ - So sánh số bé ít hơn số lớn bao nhiêu đơn vị: Làm tính trừ - So sánh số lớn gấp mấy lần số bé: Làm tính chia *Các bài toán về ý nghĩa của phép nhân phép chia Sau khi rèn luỵên một số bài toán cơ bản, để phát triển tư duy của học sinh, tôi nâng cao hơn một bước bằng cách thông qua bài toán "gốc"có dạng trên tôi cho học sinh nâng cao tư duy lên một bước với những dữ kiện trên mà cách giải lại làm ngược lại với phép tính trên( vì người ta cho số bé, yêu cầu tìm số lớn) - Ít hơn một số đơn vị : Làm tính cộng - Nhiều hơn một số đơn vị: Làm tính trừ - Gấp một số lần: Làm tính chia - Giảm một số lần: Làm tính nhân Ví dụ 1: Tùng có 15 hòn bi ,Tùng có nhiều hơn Bình 2 hòn bi. Hỏi hai bạn có bao nhiêu hòn bi? Hướng dẫn HS: Đề bài cho biết gì? Đề bài hỏi gì? Để tìm số bi hai bạn, trước tiên ta phải tìm số bi của ai?(của bạn Bình) Số bi của bạn Bình liên hệ với số bi của bạn Hùng như thế nào? (Tùng nhiều hơn Bình 2 hòn bi) Vậy số bi của bạn Bình như thế nào với số bi của bạn Tùng? (ít hơn) Bài giải: Số bi của Bình có là: 15 - 2 = 13 (hòn bi) Số bi của hai bạn có là: 15 + 13 = 28 (hòn bi) Đáp số: 28 hòn bi Với biện pháp này, các em được nâng cao trình độ tư duy lên một bước. Từ đó các em chọn cách giải đúng, chính xác để hình thành kĩ năng giải toán có lời văn rõ ràng, chính xác. *Đối với các bài toán có nội dung hình học: Yêu cầu HS trước tiên phải hiểu và thuộc công thức tính chu vi, diện tích và biết vận dụng vào từng trường hợp kết hợp với vốn sống, vốn hiểu biết của mình.Tôi thường cho học sinh tự tìm bài toán bằng cách quan sát các đồ vật có trong thực tế tự đo và tính chu vi hay diện tích VD như mặt bàn học, ô cửa sổ lớp học.... Ví dụ1: Mỗi viên gạch hình vuông có cạnh 20cm. Tính chu vi hình chữ nhật ghép bởi SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”
11. 13/15 3 viên gạch như thế? Muốn tìm được chu vi hình chữ nhật ghép bởi ba viên gạch hình vuông cạnh 20 cm, ta phải tìm chiều dài , và chiều rộng là bao nhiêu? +Chiều rộng ? ( Chiều rộng chính là cạnh hình vuông) +Chiều dài ? (Chiều dài chính là chiều dài 3 cạnh viên gạch hình vuông) +Từ đó ta tìm được chu vi hình chữ nhật. Đo luôn kích thước 3 viên gạch lát nền lớp học hS vừa được tự làm việc sec chủ động tiếp thu kiến thức. b) Giúp học sinh trình bày bài giải đúng: Từ tư duy đúng, các em tìm được lời giải phép tính, cách ghi tên đơn vị và ghi đáp số đúng. Bước này tuy đơn giản nhưng vẫn tương đối khó với học sinh lớp 3. Lời văn ngắn gọn, chính xác, đúng nội dung bài để trả lời theo thứ tự: Lời giải - phép tính - đáp số. Cần lưu ý: Phép tính trong giải toán có lời văn không ghi tên đơn vị đó là phép tính trên số nên đặt tên đơn vị trong ngoặc đơn để giải thích mục đích thực hiện phép tính. c)Giúp học sinh tư duy, sáng tạo Vào buổi học thứ hai trong ngày để phát huy tính sáng tạo, óc quan sát sự suy nghĩ và cũng để kiểm tra kiến thức của học sinh. Giáo viên có thể cho học sinh tự nêu câu hỏi trong đề toán mà những dữ kiện giáo viên đã cho sẵn Ví dụ 1: Gà có 18 con , vịt có 6 con. Hỏi....? Cho học sinh tự nêu câu hỏi, mỗi em một câu không trùng nhau để bài toán giải bằng một phép tính, sau đó nêu cách giải ứng với từng câu hỏi. HSA: Gà hơn vịt bao nhiêu con? HSC: Số gà gấp số vịt bao nhiêu lần? HSB: Gà ít hơn vịt bao nhiêu con? HSD: Gà và vịt có bao nhiêu con? HSG: Số vịt bằng số gà giảm đi mấy lần? Tương ứng với mỗi câu hỏi là một bài toán đơn và bắt buộc học sinh suy nghĩ tìm ra cách giải, như vậy ta vừa kiểm tra được kiến thức của học sinh vừa ôn tập các dạng toán đã học qua cho các em. Ví dụ 2: Cửa hàng có 369 chiếc xe, người ta đã bán số xe. Hỏi...? Để bài toán giải bằng 1 phép tính thì đặt câu hỏi như thế nào? Học sinh sẽ tự nêu câu hỏi. VD: Người ta đã bán bao nhiêu xe? Để bài toán giải bằng 2 phép tính thì đặt câu hỏi như thế nào? Học sinh sẽ tự nêu câu hỏi. VD: Cửa hàng còn bao nhiêu xe? SKKN“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt các dạng toán có lời văn.”