Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả

1. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả để kích thích sự hứng thú học tập của học sinh. Kiến thức của học sinh sẽ giảm bớt tính chủ quan, phiến diện, và tăng tính khách quan khoa học. Dạy học hợp tác theo nhóm các cá nhân trong nhóm được chia sẻ băn khoăn, suy nghĩ của mình, cùng nhau xây dựng nhận thức mới về các nội dung môn học. Khi hoạt động nhóm, mỗi cá nhân có thể hiểu rõ hơn trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy được điều mình cần phải học hỏi thêm các bạn về nội dung của môn học. Việc tiếp thu kiến thức trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau, chứ không phải là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên. Tổ chức dạy học hợp tác theo nhóm, lớp học được chia thành các nhóm, (có thể từ hai đến sáu học sinh, theo tổ, theo dãy, theo bàn). Tùy theo mục đích, yêu cầu của vấn đề học tập như tiết dạy về kiến thức mới, tiết luyện tập, tiết thực hành, tiết ôn tập. Các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc có chủ định (nhóm cùng trình độ, nhóm có đủ các trình độ, nhóm cùng sở thích, nhóm theo sở trường )Trong cả tiết học hoặc thay đổi từng phần của tiết học, các nhóm được giao cùng một nhiệm vụ (công việc) hoặc những nhiệm vụ khác nhau (cùng làm một bài tập hoặc mỗi nhóm làm một phần của bài tập). Trong nhóm có thể phân công mỗi học sinh thực hiện một phần việc. Mọi cá nhân trong nhóm đều phải làm việc, các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau, tìm hiểu và giải quyết vấn đề. Kết quả làm việc của mỗi nhóm được đóng góp vào kết quả học tập chung của cả lớp. Cần quy định rõ thời gian thảo luận và trình bày kết quả thảo luận của các nhóm. Mỗi nhóm cần bầu chọn một trong những thành viên trong nhóm làm nhóm trưởng để điều khiển quá trình hoạt động thảo luận của nhóm. Và cần chọn một người thư ký để ghi biên bản, ghi lại những kết quả chung của nhóm đã thảo luận và thống nhất để trình bày trước lớp. Học sinh cần được luân phiên nhau làm “nhóm trưởng” và “thư ký”. 2.2. Thực trạng của vấn đề: Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 3
2. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả Đầu năm học 2016-2017 tôi trực tiếp giảng dạy học sinh lớp 4A trường tiểu học Nguyễn Viết Xuân, thì nhận thấy học sinh chưa nhận thức được ý thức tự học, chưa chủ động, tích cực trong học tập, việc tiếp thu bài còn thụ động, Học sinh chưa mạnh dạn nói lên ý kiến của mình qua các hoạt động học tập. Tôi rất băn khoăn và đã tìm ra một số nguyên nhân: a. Về phía giáo viên: - Giáo viên chỉ áp dụng đơn phương một phương pháp dạy học truyền thống, thầy giảng bài là chính, dẫn đến học sinh thụ động trong việc tiếp thu bài học. - Dạy học theo nhóm mất nhiều thời gian của tiết dạy vì phải đi đến từng nhóm lắng nghe hướng dẫn, giúp đỡ học sinh. b. Về phía học sinh: - Các em đang quen với cách học nhìn lên bảng nghe thầy, cô giáo giảng bài, các em chưa có ý thức tự chủ, độc lập khi nhìn vào sách, hoặc phiếu bài tập khi cô giáo giao cho, các em thấy rất lúng túng. - Học sinh chưa biết điều khiển các hoạt động học tập trong nhóm. - Phần lớn học sinh trong lớp chưa mạnh dạn khi giao tiếp vẫn còn rụt rè, e ngại, nói ra sợ không đúng nên còn ỷ lại cho những em học tốt làm việc hết. Qua điều tra khảo sát đầu năm học 2016- 2017 tôi có số liệu sau: Sĩ số HS chủ HS còn thụ HS biết HS chưa động, tích động, chưa điều khiển biết điều Thời Lớp HS cực, tự tin tích cực hoạt động khiển gian trong học trong học nhóm hoạt động tập tập nhóm Đầu năm 4A 30 8 22 5 25 học Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 4
3. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả Để học sinh tiếp nhận được thông tin một cách chủ động, tự tin, tự điều khiển quá trình học tập, lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ của mình, phản ánh, tổng hợp, thảo luận, trình bày, làm việc hợp tác với các bạn là một quá trình không đơn giản, đòi hỏi người giáo viên phải mất nhiều thời gian công sức khi tổ chức, hướng dẫn quá trình học tập cho học sinh nhằm phát huy được tính tích cực chủ động trong học tập, đó cũng là mục đích chính của đề tài này. 2.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề: Giáo viên cần phải thay đổi phương pháp và hình thức tổ chức dạy học chứ không đơn thuần là chỉ sử dụng một phương pháp dạy học truyền thống thầy giảng bài - trò lắng nghe và ghi chép. Cần phải kết hợp sử dụng nhiều phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, cho phù hợp với học sinh của mình thì tiết dạy mới đạt hiệu quả cao. Giáo viên biết phối hợp nhiều phương pháp dạy học để làm cho các hoạt động học tập của học sinh được da dạng, phong phú lôi cuốn mọi học sinh tích cực tham gia, giáo viên là người tổ chức hướng dẫn quá trình học tập của học sinh, huy động vốn kiến thức và kinh nghiệm sống của học sinh để xây dựng bài, khuyến khích học sinh nêu ý kiến cá nhân, nêu câu hỏi thắc mắc về vấn đề đang học, khuyến khích học sinh nhận xét, bổ sung câu trả lời cho bạn. Giáo viên phải thật sự kiên trì khi hướng dẫn học sinh học theo nhóm, trong thời gian đầu năm học, trong khoảng bốn tuần đầu là học sinh biết được kỹ năng học tập theo nhóm. Tổng số học sinh của lớp 4A là 30 em, tôi chia thành 6 nhóm (có ba nhóm mỗi nhóm 4 em, và ba nhóm mỗi nhóm 6 em). Mỗi nhóm được xếp bàn ngồi quay mặt vào nhau để cùng trao đổi thảo luận. Có lúc tôi phân nhóm các em có cùng trình độ ngồi một nhóm để có thời gian bồi dưỡng học sinh học tốt và đồng thời giúp đỡ học sinh còn chậm. Nhưng phần lớn là tôi chia nhóm có đủ các trình độ vào một nhóm để các em được học tập lẫn nhau. Mỗi nhóm sẽ bầu ra một nhóm trưởng (mạnh dạn Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 5
4. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả và có kỹ năng giao tiếp tốt) và một thư ký. Tôi cho học sinh tự chọn tên nhóm gắn liền với nội quy lớp học như là: Nhóm sáng tạo, nhóm siêng năng, nhóm tự tin, nhóm tích cực, nhóm đoàn kết, nhóm thân thiện, và quy định mỗi nhóm có một thẻ màu đỏ để khi học sinh thảo luận mà chưa hiểu vấn đề nào đó thì giơ mặt đỏ, báo hiệu cô giáo đến giúp đỡ, và nhóm nào thảo xong thì cả nhóm vỗ tay. Sau đó tôi cho 6 em nhóm trưởng xem các tiết dạy có hoạt động nhóm trên máy vi tính mà tôi đã sưu tầm, kết hợp vừa xem tôi vừa giảng giải cho các em hiểu về cách học nhóm của các bạn trong máy, (thời gian này là ở 2 tuần 0 đầu năm học). Tôi đã hướng dẫn trực tiếp 6 em nhóm trưởng điều khiển các hoạt động của nhóm tại lớp bằng cách: 6 em nhóm trưởng ngồi vào thành một nhóm cùng với tôi (cô giáo), còn lại các em trong lớp đứng thành vòng tròn quan sát. Tôi trực tiếp là nhóm trưởng để điều khiển các “việc” của từng hoạt động trong sách. *Ví dụ: Thảo luận nhóm môn Toán – lớp 4 - Bài 3/ trang 4, sách hướng dẫn học, tập 1A. (Ở bài này tôi chuẩn bị phiếu bài tập) Nội dung bài tập yêu cầu: Viết (theo mẫu) Chục Đơn Viết số nghìn Nghìn Trăm Chục vị Đọc số Bảy mươi hai nghìn sáu trăm 72 601 7 2 6 0 1 linh một Chín mươi tám nghìn hai trăm ba mươi 84 717 4 0 0 2 0 Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 6
5. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả Việc 1: Nhóm trưởng nhận phiếu bài tập. giao nhiệm vụ cho các bạn trong nhóm , phát cho mỗi bạn 1 phiếu bài tập và tự làm cá nhân. Việc 2: Các bạn trong nhóm làm xong thì tự trao đổi nhóm đôi về kết quả bài tập vừa làm. Việc 3: Trao đổi nhóm lớn, nhóm trưởng điều khiển mời các bạn tất cả các bạn trong nhóm kiểm tra lại kết quả bài bằng kỹ thuật xoay ổ bi, rồi cho các bạn đọc kết quả bài làm của mình trước nhóm, để các bạn trong nhóm nhận xét, thống nhất, Thảo luận xong cả nhóm vỗ tay báo hiệu đã thảo luận xong. Việc 4: Báo cáo kết quả của nhóm mình trước lớp, để nhóm khác nhận xét ( bạn thư ký báo cáo) Từ việc học sinh cả lớp đã quan sát các nhóm trưởng làm mẫu, tôi bắt đầu cho cả lớp thực hành thảo luận nhóm, trong khi quan sát học sinh thảo luận nhóm, tôi trực tiếp tham gia cùng với các nhóm để hoạt động, có nhóm tôi đóng vai là thành viên, là thư ký, là nhóm trưởng để hướng dẫn cho học sinh hiểu và học tập theo. Tôi cho học sinh tập thảo luận nhóm vài lần vẫn trong một hoạt động đó, để các em nhớ được các bước khi thảo luận nhóm, cho đến khi vào đầu năm học, học chính thức là các em đã quen dần với kỹ năng thảo luận nhóm. Nhóm trưởng, thư ký không cố định mà luân phiên để điều hành hoạt động nhóm. Cứ hai tháng tôi cho học sinh trong nhóm bầu em khác làm nhóm trưởng, để các em có cơ hội thể hiện mình. Tất cả học sinh được gọi để phát biểu trong nhóm. Như vậy các em sẽ được hợp tác chia sẻ những nội dung cần thảo luận, được học tập lẫn nhau, tạo cho các em một không khí thoải mái, cởi mở hơn, từ đó các em còn nhút nhát sẽ mạnh dạn hơn. Thường xuyên động viên khích lệ những học sinh còn rụt rè, chưa mạnh dạn khi giao tiếp, tuyên dương trước lớp để học sinh đó có động lực học tập và không còn thấy cảm giác sợ mình nói sai, đồng thời nhắc nhở những học sinh học khá tốt Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 7
6. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả không nên chê bạn, mà thường xuyên giúp đỡ các bạn để các bạn mạnh dạn, tự tin hơn trong học tập và trong giao tiếp . Trong khi thảo luận nhóm mà nhiều học sinh chưa hiểu về một nội dung nào đó, thì tôi cho cả lớp thay đổi tư thế ngồi học quay về phía bảng, để cô giáo gợi ý và hướng dẫn cách làm, đến khi các em hiểu, thì lại thảo luận tiếp và cứ như vậy nội dung bài học dần dần được hoàn thành, kiến thức của học sinh sẽ được khắc sâu hơn. Học sinh thảo luận nhóm Trong thời gian học sinh thảo luận nhóm, giáo viên cần đi vòng quanh các nhóm và lắng nghe ý kiến của mỗi học sinh trong nhóm để giúp đỡ, gợi ý cho học sinh nếu cần thiết. Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 8
7. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả Kết quả thảo luận có thể trình bày dưới nhiều hình thức khác nhau như: Bằng lời, đóng vai, viết, hoặc vẽ trên giấy khổ to Có thể do một người thay mặt nhóm trình bày. *Ví dụ như là một em thay mặt nhóm trình bày trước lớp kết quả một bài toán mà nhóm vừa thảo luận. Có thể nhiều người trình bày, mỗi người mỗi đoạn nối tiếp nhau. Ví dụ: Nhìn tranh kể lại câu chuyện theo nhóm. Ngoài ra, tôi còn sắp xếp thời gian cho phù hợp để bồi dưỡng, giúp đỡ học sinh học tập ngày một tốt hơn, Ngoài các tiết học chính khóa, tôi tranh thủ thời gian buổi chiều được nghỉ để luyện thêm cho học sinh có kỹ năng thảo lận nhóm tốt. (thời gian này là ở tuần 1 và tuần 2 đầu năm học). Mỗi thành viên trong nhóm sẽ làm quen dần với sự phân công nhiệm vụ của mình được giao và phải nỗ lực, không ỷ lại vào người khác, cả nhóm phối hợp với nhau để cuối cùng đạt được mục tiêu bài học. + Cấu tạo của một hoạt động nhóm có thể là: - Nhận nhiệm vụ được giao - Nhóm trưởng phân công nhiệm vụ cho mỗi cá nhân làm việc độc lập, rồi trao đổi theo cặp hoặc cả nhóm. - Thống nhất ý kiến trong nhóm - Cử đại diện trình bày kết quả làm việc nhóm. 2.4. Kết quả đạt được: Trong quá trình giảng dạy tôi đã vận dụng các biện pháp trên và nhận thấy. lớp học đã thực sự sôi nổi hẳn lên, học sinh hoàn toàn chủ động với bài học, tự giác, tích cực trong học tập. Học sinh đã biết chia sẻ, hợp tác lẫn nhau và tiến bộ rõ rệt nhất là những học sinh đầu năm học còn nhút nhát đã mạnh dạn rất nhiều, học sinh đã học tập được lẫn nhau cách điều khiển nhóm. Tuy rằng đây cũng chỉ là một kết quả nhất định nhưng bản thân tôi cũng cảm thấy hài lòng vì các em đã tự chủ động, lĩnh hội được tri thức và khắc sâu kiến thức bài học. Với cách học nhóm nói trên, tôi vẫn tiếp tục khuyến khích, giúp đỡ các em có kỹ năng hoạt động nhóm tốt. Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 9
8. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả Kết quả học sinh cuối kỳ I năm học 2016-2017 đạt như sau: Sĩ số HS chủ HS còn thụ HS biết HS chưa động, tích động, chưa điều khiển biết điều Thời Lớp HS cực, tự tin tích cực hoạt động khiển gian trong học trong học nhóm hoạt động tập tập nhóm Cuối học 4A 30 26 04 21 09 kỳ I 3. KẾT LUẬN VÀ KiẾN NGHỊ 3.1.Kết luận: Qua việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả cho thấy học sinh học mạnh dạn hơn và linh hoạt sáng tạo, tích cực trong học tập, đã quen dần với cách hoạt động nhóm và có thói quen làm việc theo 10 bước học tập, Nhiều học sinh đã thể hiện được khả năng của mình khi điều khiển hoạt động của nhóm. Tuy nhiên để đạt được cách học nhóm có hiệu quả , đòi hỏi người giáo viên phải thật là kiên trì, vận dụng thường xuyên, hằng ngày thì mới tạo cho học sinh có thói quen trong học tập. Có như vậy mới phát huy được tính sáng tạo, tinh thần chủ động, hợp tác chia sẻ của các em học sinh. 3.2. Kiến nghị: Cần tổ chức cho giáo viên tham quan thực tế tại các trường bạn, nhằm trao đổi kinh nghiệm về các phương pháp dạy học, để áp dụng vào giảng dạy, giúp học sinh học tập đạt hiệu quả cao. Trên đây là một vài biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả mà bản thân tôi rút ra từ thực tế giảng dạy trong thời gian qua. Rất mong muốn được chia sẻ với quý thầy cô, các bạn đồng nghiệp. Xin chân thành cảm ơn ! Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 10
9. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả Buôn choah, ngày 20 tháng 12 năm 2016 Người viết Dương Thị Hà MỤC LỤC STT Tên Trang 1 MỞ ĐẦU Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 11
10. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả 1.1 Lí do chọn đề tài. 1 1.2 Mục đích nghiên cứu. 2 1.3 Đối tượng nghiên cứu. 2 1.4 Phương pháp nghiên cứu. 2 1.5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu. 2 2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề. 2 2.2 Thực trạng của vấn đề. 3 2.3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết các vấn đề. 6 2.4 Kết quả đạt được. 9 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 3.1 Kết luận. 9 3.2 Kiến nghị 10 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Để nghiên cứu và thực hiện đề tài này tôi căn cứ vào các tài liệu sau: 1, Tài liệu tập huấn cho giáo viên tiểu học Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 12
11. Một số biện pháp giúp học sinh hoạt động nhóm có hiệu quả 2, Giáo trình về các phương pháp dạy học ở trường trung học sư phạm 3, Tài liệu bồi bưỡng thường xuyên cho giáo viên tiểu học chu kỳ III 4, Tài liệu về các phương pháp và các kỹ thuật dạy học tích cực ở tiểu học. Giáo viên thực hiện: Dương Thị Hà trang 13