Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ Mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong Trường Mầm non

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ Mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong Trường Mầm non

1. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I.CƠ SƠ LÝ LUẬN Giai đoạn trước tuổi học là giai đoạn rất quan trọng trong cuộc đời của trẻ. Chính trong giai đoạn này trẻ phát triển rất nhanh cả về thể chất và trí tuệ, hình thành và phát triển mạnh những năng lực khác nhau, đặt cơ sở nền móng cho phát triển nhân cách của trẻ. Giai đoạn này ở trẻ đó hình thành những phẩm chất rất quan trọng và sâu sắc của con người, mặc dù cũng ở dạng ngây thơ và đơn giản như tính thật thà, công bằng, tính trách nhiệm, quí trọng lao động, tự hào và yêu thiên nhiên xung quanh. Thái độ của trẻ với cái chưa quen thuộc hoặc chưa biết được hình thành ngay từ tuổi ấu thơ, ở trẻ luôn đầy ắp sự tìm tòivà hăm hở khám phá, chất vấn không ngừng. Xuất phát từ mục tiêu của giáo dục môi trường, từ đặc điểm phát triển tâm-sinh lý của trẻ mẫu giáo chúng ta cần phải bắt đầu hình thành các cơ sở cho văn hoá môi trường của trẻ .Trong giai đoạn này ở trẻ tích luỹ các ấn tượng cảm xúc, các hình ảnh và biểu tượng rực rỡ đầu tiên về thiên nhiên, đặt nền tảng cho quan hệ và thái độ đúng đắn với môi trường xung quanh và định hướng trong môi trường đó. Các nghiên cứu tâm lý đó chỉ ra rằng ở giai đoạn mẫu giáo sự phát triển các hình thức tri giác và nhận thức thế giới xung quanh, phát triển tư duy hình ảnh, tưởng tượng có vai trò đặc biệt quan trọng. Tưởng tượng của trẻ phong phú. Trẻ nhiều khi không phân biệt được gianh giới giữa tưởng tượng và sự thật. Tri giác thiên nhiên và sự đa dạng của nó gợi ở trẻ những cảm xúc như sự vui sướng, thích thú, ngạc nhiên và từ đó hình thành và phát triển tình cảm thẩm mỹ, tính nhân đạo, lòng vị tha, sự nhậy cảm và tinh thần trách nhiệm đối với thiên nhiên xung quanh. Những nét tính cách đó làm cho tâm hồn trẻ trở lên phong phú và hình thành ý thức đối với thiên nhiên và con người. Trên cơ sở đó hình thành cho trẻ kỹ năng thói quen tốt biết sắp xếp đồ dùng đồ chơi trong lớp và ngoài trời gọn gàng ngăn nắp, biết bỏ rác đúng nơi quy định, biết chăm sóc cây xanh và chăm sóc các con vật nuôi Hình thành cho trẻ thái độ thiện cảm bảo vệ môi trường, đồng thời có phản ứng đối với các hành vi xấu như: Vứt rác bừa bãi nơi công cộng, dẫm đạp cây xanh, thảm cỏ, hoa nơi công cộng Bên cạnh giúp cho các bậc cha mẹ và cộng đồng có kiến thức cơ bản về giáo dục bảo vệ môi trường và tích cực tham gia các hoạt động làm “xanh-sạch-đẹp” môi trường và làm gương cho trẻ, giáo dục trẻ có ý thức bảo vệ môi trường. 3/21
2. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non II.CƠ SỞ THỰC TIỄN 1. Đặc điểm chung - Trường đạt chuẩn quốc gia mức độ 1, 5 năm liên tục đạt danh hiệu tập thể lao động xuất sắc cấp thành phố. Đạt cờ thi đua xuất sắc dẫn đầu Thành Phố và được nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính Phủ năm học 2013 – 1014. - Trường có đầy đủ đồ dùng, đồ chơi và cơ sở vật chất phục vụ chăm sóc giáo dục trẻ, các trang thiết bị thực hiện công tác giáo dục cho trẻ của trường cũng được đầu tư tương đối đầy đủ. - Lớp có 47 học sinh trong đó có 23 trẻ gái và 24 trẻ trai, có 3 giáo viên phụ trách đạt trình độ chuẩn sư phạm mầm non 2. Thuận lợi: - Trường có khuôn viên với nhiều cây xanh tạo quang cảnh sư phạm luôn xanh- sạch – đẹp. - Khung cảnh sư phạm trong và ngoài lớp luôn đảm bảo sạch sẽ , trường có cô lao công làm nhiệm vụ vệ sinh quang cảnh trường học. - Ban giám hiệu nhà trường, cũng như tổ chuyên môn luôn động viên, khích lệ, gợi ý lồng ghép tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào các hoạt động hàng ngày. Nhà trường luôn quan tâm tổ chức, bồi dưỡng cho các chị em giáo viên đi học bồi dưỡng về bảo vệ môi trường . Trang bị đầy đủ các trang thiết bị dạy học cho giáo viên. - Đồng nghiệp được phân công cùng lớp tôi là những giáo viên có trình độ chuyên môn đạt trên chuẩn Sư phạm mầm non, trẻ, nhiệt tình, năng động và sáng tạo trong công việc. - Phụ huynh nhiệt tình ủng hộ giáo viên trong việc dạy dỗ trẻ và thường xuyên ủng hộ những nguyên vật liệu để làm đồ dùng dạy học và đồ chơi cho trẻ. - Bản thân tôi cũng luôn cố gắng tìm tòi, học hỏi các bạn bè đồng nghiệp, hay trên sách giáo khoa để có những tiết học lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường vào các tiết học cho phù hợp và hấp dẫn, gây hứng thú với trẻ . 2. Khó khăn - Các cháu ở độ tuổi mầm non chưa nhận thức đầy đủ về bảo vệ môi trường 4/21
3. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non III. CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN 1. Tạo môi trường học tập, rèn luyện cho trẻ: Cùng với toàn ngành thực hiện chủ đề năm học xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực. Thì việc tạo môi trường sư phạm trong phòng học, môi trường xung quanh cũng là một chuyên đề mà tôi chú trọng trong năm học này. Tôi luôn chú ý vệ sinh trong phòng học, đồ dùng đồ chơi được sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp, từng góc riêng biệt mỗi kệ góc tôi đều làm mới, để hấp dẫn trẻ, tạo cảm giác hứng thú cho trẻ. Đặc biệt là góc thiên nhiên được trang trí và trồng nhiều cây cảnh để tạo cho trẻ một không gian xanh, để mỗi ngày trẻ có thể tự mình chăm sóc cây xanh, qua đó giáo dục trẻ biết yêu và bảo vệ cây xanh. Qua hoạt động này kích thích trẻ yêu lao động, tạo tình cảm của trẻ với thế giới tự nhiên, gần gũi và thân mật, đó trở thành thói quen ở trẻ. Tôi luôn tận dụng diện tích phòng học, chú ý bố trí sắp xếp đồ dùng đồ chơi để tạo môi trường học và thoải mái cho trẻ. Môi trường cho trẻ hoạt động phù hợp, đa dạng, phong phú , sẽ gây hứng thú cho trẻ và cô giáo. Góp phần hình thành và nâng cao mối quan hệ thân thiện giữa cô giáo với trẻ, giữa trẻ với trẻ. Môi trường cho trẻ hoạt động luôn đảm bảo an toàn và vệ sinh. Cũng đối với kệ góc đồ chơi đầu tuần tôi thường tổ chức cho trẻ thi đua lau dọn, sắp xếp đồ chơi gọn gàng. Nhờ vậy, qua mỗi lần tổ chức hoạt động vui chơi trẻ chơi xong thường dọn đồ chơi gọn gàng và sắp xếp ngăn nắp. Trong lớp có thùng rác, để vào nơi quy định của lớp, sau mỗi giờ nêu tiêu chuẩn bé ngoan xong, tôi thường nhắc nhở, động viên trẻ sau khi ăn quà vặt nên vứt rác vào thùng rác để giữ vệ sinh chung và trẻ thực hiện tốt, nhất là sau hoạt động tạo hình xé dán, trong lớp không còn mảnh giấy vụn nào rơi xuống Tôi luôn đảm bảo vệ sinh lớp tốt. Nhằm rèn luyện cho trẻ thói quen và kỹ năng sống vệ sinh, văn minh và có ý thức giữ gìn vệ sinh chung trong cuộc sống hàng ngày. VD: Khi thực hiện chủ đề “Thực vật “ tôi đã tạo trong lớp có các góc hoạt động với nhiều đồ dùng, đồ chơi, tranh ảnh về thực vật. Trẻ được chơi, được xem sách, được vẽ, xé dán, được so sánh, phân loại . Các loài cây khác nhau. Xung quanh sân trường có nhiều cây, hoa , trẻ được quan sát sự thay đổi theo ngày, theo mùa của các lá trên cùng một cây hoặc tìm ra sự giống nhau và khác nhau giữa cây này với cây kia, cây hoa với cây ăn quả, cây bóng mát. Trẻ sẽ được hình thành và rèn luyện các kỹ năng chăm bón cây, tưới nước, xới đất cho cây, khi nào thì cần tưới nước cho cây Như vậy, sẽ tạo điều kiện hoạt động của trẻ 5/21
4. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non đa dạng, hấp dẫn hơn nhiều. Trẻ cảm nhận được vẻ đẹp thiên nhiên và hình thành thái độ tốt với môi trường . Trẻ lau dọn góc chơi Chăm sóc cây 2. Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường thông qua các giờ học Tôi luôn vào bài để thu hút sự chú ý của trẻ, luôn chú ý lồng nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào các môn học nhằm hình thành cho trẻ thói quen hành vi có văn hoá với môi trường. Tôi luôn tìm nội dung giáo dục bảo vệ môi trường, gần gũi và phù hợp với khả năng của trẻ. Tích hợp nội dung phù hợp, tự nhiên trong từng chủ đề, tránh gượng ép. Chú ý tận dụng các tình huống cụ thể hàng ngày để giáo dục trẻ bảo vệ môi trưòng. Trẻ được tham gia nhiều vào các hoạt động khác nhau: khám phá khoa học, âm nhạc, làm quen tác phẩm văn học, tạo hình...mỗi hoạt động trên đều có những đặc trưng riêng và có ưu thế khác nhau như: trẻ quan sát, đàm thoại, thực hành trải nghiệm, thí nghiệm, chơi các trò chơi.....với trẻ để trẻ nhận ra được những việc làm tốt, không tốt, những hành động đúng – hành động không đúng 6/21
5. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non kích thích trẻ suy nghĩ, bộc lộ tình cảm, có thái độ phù hợp với môi trường trong và ngoài lớp học: * Chủ đề: “Trường mầm non”: Ngoài việc cung cấp cho trẻ kiến thức về chủ đề: Giới thiệu các khu vực trong trường, các khu vệ sinh, nơi bỏ rác, vứt rác. Trò chuyện về sự cần thiết của việc rửa tay, rửa mặt. Những thời điểm cần rửa tay, rửa mặt (Trước khi ăn, sau khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi hoạt động ngoài trời, và khi tay bẩn). Tôi còn giáo dục trẻ có ý thức giữ gìn vệ sinh trường lớp sạch sẽ, không hái hoa bẻ cành cây xung quanh trường lớp, biết chăm sóc, bảo vệ cây xanh + Chủ đề nhánh “Bé lớn lên như thế nào”: Mục đích là giáo dục trẻ biết ích lợi của việc giữ gìn vệ sinh thân thể, vệ sinh môi trường đối với sức khoẻ con người. Trẻ có hành vi và thói quen tốt trong ăn uống: mời cô, mời bạn, không ăn quà vặt ngoài đường...Nhận biết ký hiệu thông thường: nhà vệ sinh nam, nữ, thùng đựng rác.. và biết một số vật dụng, nơi nguy hiểm đối với bản thân: dao, kéo, ổ cắm điện, ao, hồ... Trẻ chú ý quan sát những việc làm của người lớn: Khi ra khỏi nhà phải tắt thiết bị điện, nước khi không sử dụng, trẻ có thái độ không đồng tình với người không biết tiết kiệm điện nước Giờ học khám phá khoa học: “Các giác quan của bé”. Cho trẻ khám phá thực hành trải nghiệm các giác quan và qua đó giáo dục trẻ biết chăm sóc giữ gìn đôi mắt (không dụi tay bẩn lên mắt, rửa mặt hàng ngày bằng nước và khăn sạch ). Giáo dục trẻ biết giúp đỡ những bạn bị khiếm thị, bị cận... không cho tay bẩn vào tai, không dùng que ngoáy tai của mình và của bạn, khi tắm gội chú ý không để nước chui vào tai... biết đội mũ ô khi ra nắng và đeo khẩu trang, thường xuyên đánh răng và không ăn những thức ăn quá nóng, quá lạnh phải giữ vệ sinh răng miệng hàng ngày, tiết kiệm nước khi rửa tay và đánh răng... Hay tiết hoạt động âm nhạc bài hát “ Cùng nhau bảo vệ môi trường” nhạc và lời nước ngoài: (Jang Young Song) tôi còn giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ bằng cách giáo dục trẻ qua bài hát: 7/21
6. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non Cô hỏi: Trong bài hát, rác trước khi vứt vào thùng phải làm gì?( Phải phân loại rác) Bài hát nên khuyên chúng ta nên phân loại rác trước khi cho vào thùng rác, phải luôn ý thức sử dụng lại các đồ vật có thể dùng được. ảnh trẻ * Chủ đề: Gia đình’’: Nhận biết môi trường gia đình bao gồm: Các phòng ở, nhà vệ sinh, sân vườn, nguồn nước, các đồ dùng và sự sắp đặt trong gia đình. Trẻ thấy được sự thay đổi của môi trường xung quanh nhà của trẻ, nhận biết được môi trường sạch: Các phòng ở, nhà vệ sinh, sân vườn, nguồn nước, các đồ dùng được sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp, không bụi, không khói và không có tiếng ồn. - Môi trường bẩn trong gia đình: Nhà ở, sân vườn không được quét dọn, đồ dùng đồ chơi không được lau chùi và sắp xếp gọn gàng, bụi bẩn và trẻ biết tác hại của môi trường bẩn đối với con người. Từ đó, trẻ biêt quý trọng giữ gìn đồ dùng trong gia đình, cất đồ dùng, đồ chơi đúng chỗ, bỏ rác đúng nơi quy định, không khạc nhổ bừa bãi...có ý thức về những điều nên làm như: khoá vòi nước không sử dụng, tắt điện khi ra khỏi phòng, giúp đỡ bố mẹ những công việc vừa sức giúp môi trường sống của gia đình xanh, sạch đẹp như: quét nhà, tưới cây + Tiết Khám phá khoa học: “Đồ dùng sử dụng bằng điện trong gia đình bé” Trẻ biết một số đồ dùng sử dụng bằng điện trong gia đình như: bóng điện để thắp sáng, quạt, tivi, đài, tủ lạnh, ấm điện... Cô giáo dục trẻ những kỹ năng sử dụng đồ dùng bằng điện đúng cách vừa tiết kiệm lại có thể bảo quản đồ dùng, tránh được những vấn đề gây cháy nổ hay nguy hiểm khác.Cô đưa ra các tình huống nhằm lồng ghép nội dung “Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả” như khi ra khỏi phòng các con phải làm gì? ( Tắt đèn, tắt tivi, quạt...) 8/21
7. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non Tắt quạt khi ra khỏi phòng * “Chủ đề: Thế giới thực vật”: Giáo dục trẻ biết quá trình phát triển của cây ích lợi của cây xanh với môi trường sống và biết chặt phá rừng bừa bãi làm cho môi trường ô nhiễm, thiên tai xẩy ra nhiều và nghiêm trọng ảnh hưởng tới đời sống của con người. Qua giờ khám phá khoa học "Cây xanh và môi trường sống". + Cô giáo có thể đàm thoại: Cây xanh để làm gì? + Cây xanh có lợi ích như thế nào? + Muốn có nhiều cây xanh chúng ta phải làm gì? Qua việc cho trẻ tìm hiểu về lợi ích của cây xanh tôi giáo dục trẻ không ngắt lá bẻ cành, mà phải biết bảo vệ chăm sóc cây xanh để cây cho ta nhiều lợi ích Ngoài ra tôi cho trẻ chuẩn bị đồ dùng từ nguyên vật liệu phế thải; vỏ chai dầu ăn, dầu xả... cắt thành những hình ngộ nghĩnh, hấp dẫn và cho trẻ làm thí nghiệm “ Trồng cây” Trẻ được tự tay gieo trồng và mục đích của tôi là trẻ được thực hành, tìm hiểu và hàng ngày quan sát chăm sóc để trẻ biết quá trình phát triển của cây. 9/21
8. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non ảnh trẻ với hoạt động thí nghiệm trồng cây Sưu tầm bài hát, bài thơ, câu đố, hò vè... về các loài cây để trẻ biết được ích lợi của cây đối với con người từ đó trẻ có thái độ yêu quí biết chăm sóc bảo vệ cây xanh (không bứt lá, bẻ cành, lá, hoa, không giẫm lên cỏ, hoa...). Bên cạnh đó tôi mở rộng tìm những video về những cây thực vật sống trong lòng Đại Dương, biển, đảo cho trẻ tìm hiểu và cung cấp cho trẻ thấy được môi trường biển đang bị ô nhiễm do khai thác chặt phá cây trồng ven biển và các loại tảo, rong biển quá mức. * Chủ đề: Thế giới động vật: Ngoài việc tôi cung cấp cho trẻ kiến thức về đặc điểm, ích lợi cũng như tác hại của một số con vật với đời sống con người. Tôi còn giáo dục trẻ yêu quí các con vật nuôi, mong muốn và thực hiện những hành động tốt để chăm sóc bảo vệ những con vật gần gũi. Ví dụ: Tôi cho trẻ cùng quan sát thí nghiệm với 2 con cá ở 2 bình nước khác nhau ( bình nước sạch và bình nước bẩn) cho trẻ nhận xét về sự tồn tại của hai con cá đó. Tôi còn mở rộng về một số động vật đang sống trong lòng Đại Dương như ngựa, cá mập, cá kình, cá thu... để trẻ biết thêm về thế giới động vật nhưng chúng đang có nguy cơ tuyệt chủng do ý thức con người Cô nhấn mạnh trong tự nhiên có rất nhiều con vật nhưng chúng có tên gọi, đặc điểm, hình dáng và môi trường sống khác nhau chúng đều cần được chăm sóc và bảo vệ. 10/21
9. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non Quan sát bể cá và môi trường sông của cá * Chủ đề :Giao thông: Giúp trẻ hiểu được: Một số đồ dùng cần thiết, một số quy định đơn giản để đảm bảo an toàn khi tham gia giao thông Các hành vi văn minh khi tham gia giao thông. Trẻ phải nắm được phương tiện giao thông thải ra khói bụi: ô tô, xe máy, tàu hỏa thả khói vào không khí. Tôi cho trẻ xem những video hình ảnh của các phương tiện giao thông gây ô nhiễm môi trường Người đi xe máy không đội mũ bảo hiểm, ngồi trên xe thò đầu qua cửa sổ, người ngồi sau đứng lên xe đạp, xe máy, đi xe không đeo kính khẩu trang, người đi bộ đi trên vỉa hè, đi đúng luật giao thông, trẻ em đá bóng dưới lòng đường hình ảnh người đi xe máy đeo khẩu trang, đeo kính đội mũ bảo hiểm... Sau đó, cho trẻ gạch nối những hành động đúng – sai khi tham gia giao thông, tô tranh những phương tiện giao thông bảo vệ môi trường, lựa chọn những lô tô phương tiện giao thông không gây ô nhiễm môi trường... Giáo dục trẻ đi đường biết bịt khẩu trang, đội mũ bảo hiểm tránh tai nạn, bố mẹ đưa đến trường phải để xe đúng quy định, không cho xe đi vào sân trường 11/21
10. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non khói bụi làm ô nhiễm môi trường...Trẻ biết nhận ra cái đẹp trong việc giữ gìn các đồ dùng, phương tiện đi lại của gia đình sạch sẽ, gọn gàng, ngăn nắp... Trẻ tham gia giao thông * Chủ đề: Một số hiện tượng tự nhiên: Giúp trẻ biết về các hiện tượng tự nhiên: gió, mây,mưa, sấm chớp, sét, lũ lụt, núi lửa.... và trẻ biết được nguyên nhân của các hiện tượng như: Bão, lũ, cháy rừng, sạt lỡ đất là do con người chặt phá rừng trái phép, do trái đất bị ô nhiễm nghiêm trọng và hậu quả con người phải gánh chịu. Cho trẻ đọc thơ “ Ghét bão”, “ Thương cây” Cô cho trẻ xem các hình ảnh hoặc video và cho trẻ đưa ra nhận xét của mình sau khi xem các hình ảnh: 12/21
11. Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi trong trường mầm non Mưa bão cây đổ Cũng qua chủ đề này trẻ biết phân biệt đặc điểm của nước, nguồn nước sạch, nước bẩn, ích lợi của nước sạch, biết tiết kiệm nước sạch, tránh xa những nguồn nước bẩn gây ô nhiễm bệnh tật cho con người.... Tôi cung cấp trẻ biết được đặc điểm không khí không màu, không mùi, không vị, không khí có ở đâu, biết một số tác dụng đơn giản của không khí cũng như một số yếu tố gây ô nhiễm không khí và giáo dục cho trẻ có một số ý thức trong bảo vệ môi trường không khí. 3. Giáo dục nội dung bảo vệ môi trường thông qua họat động chăm sóc giáo dục. 3.1. Giờ đón, trả trẻ. Giờ đón trẻ là lúc cần tạo không khí vui vẻ, lôi cuốn trẻ tới trường vì vậy tôi thường trò chuyện với trẻ thông qua một số hình ảnh về môi trường. + Môi trường sạch : Ngăn nắp , đủ ánh sáng, không có bụi khói , mùi hôi, nấm mốc, tiếng ồn , nhiều cây xanh . + Môi trường bị ô nhiễm : Các đồ dùng sắp xếp không ngăn nắp, bụi bẩn, rác nước thải, tiếng ồn. 3.2. Hoạt động vui chơi Hoạt động chơi mang tính tích hợp cao trong giáo dục trẻ, thông qua các trò chơi phân vai, trẻ đóng vai và thể hiện các công việc của người làm công tác bảo vệ môi trường như: Trồng cây, chăm sóc cây, nhặt rác...xung quanh khu vực của 13/21