Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh Lớp 1 yêu thích môn Âm nhạc

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh Lớp 1 yêu thích môn Âm nhạc

1. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc nhưng cũng nhanh quên. Nhu cầu nhận thức của học sinh tiểu học đang phát triển. Hành vi và thói quen đạo đức đang hình thành. Vì vậy học sinh rất thích các hoạt động tập thể sôi nổi như múa hát. Giáo viên âm nhạc là người hình thành cho các em những cơ sở ban đầu trong việc tiếp thu âm nhạc và phát triển những học sinh có năng khiếu thật sự để sớm bồi dưỡng các em trở thành nhân tài. Xuất phát từ thực trạng giảng dạy âm nhạc cho học sinh lứa tuổi tiểu học, vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương pháp giảng dạy của giáo viên. Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập, khả năng cảm thụ của học sinh cùng sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn xã hội. Qua một giờ học nhạc, học sinh sẽ có những phút thư giãn, thoải mái chơi mà học. Thông qua những câu nhạc, lời ca, âm nhạc giúp các em hình thành cảm xúc ,tính cách. Hay quan trọng hơn là nhân cách con người. Vậy để các em hứng thú trong học tập, giáo viên cần tạo cho học sinh tâm trạng thoải mái, tự tin và hứng thú tràn đầy khi bắt đầu một giờ học nhạc. Muốn làm được điều đó, một trong nhiều yếu tố quan trọng là người giáo viên nắm chắc và truyền tải chính xác những kiến thức âm nhạc. II. Cơ sở thực tiễn Năm học 2016-2017, trường có đầy đủ đội ngũ giáo viên giảng dạy âm nhạc tốt nghiệp cao đẳng chính qui chuyên ngành âm nhạc. Tuy nhiên về phía học sinh khối 1 vừa từ trường mầm non lên tiểu học, vì vậy không tránh khỏi sự rụt rè, bỡ ngỡ hay thậm chí sợ giáo viên. Vì vậy dẫn đến tình trạng lĩnh hội kiến thức khó khăn, hạn chế, không thoải mái trong giờ học nên học sinh không cảm nhận và chưa thực sự yêu thích được các môn học nói chung và phân môn âm nhạc nói riêng. Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian công tác tại trường, tôi đã dành nhiều thời gian tìm hiểu, quan sát và trò chuyện thân thiết với học sinh để đưa ra một số biện pháp giúp các em tự tin và yêu thích bộ môn âm nhạc hơn. 3/29
2. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc III.Thực trạng đề tài 1.Thuận lợi - Bản thân là giáo viên được đào tạo cơ bản về chuyên môn, bồi dưỡng về chuyên nghành âm nhạc và đã có vài năm kinh nghiệm giảng dạy âm nhạc. - Được tạo điều kiện về cơ sở vật chất, đồ đùng dạy học: Đàn, đài, tranh ảnh, song loan, mõ, phách, máy chiếu projecter, máy đa vật thể - Học sinh chăm ngoan. 2. Khó khăn - Học sinh lớp 1 còn nhiều rụt rè, bỡ ngỡ. đặc biệt các con chưa biết đọc viết nên việc truyền tải gặp khó khăn hơn các khối lớp 2, 3, 4, 5. - Học sinh còn hiếu động, khó tập trung chú ý vào bài giảng của giáo viên. - Mức độ cảm nhận âm nhạc của trẻ không đồng đều. 3. Nguyên nhân Có nhiều nguyên nhân khiến số đông học sinh khối 1 chưa thực sự hứng thú và yêu thích phân môn âm nhạc, đó chủ yếu là các nguyên nhân sau: - Giáo viên chưa nhiệt tình giảng dạy và truyền đạt kiến thức âm nhạc cho học sinh, chưa áp dụng triệt để và vận dụng các hình thức hoạt động phong phú trong giờ học. - Việc viết đọc của học sinh lớp 1 còn hạn chế vì vậy việc cảm nhận bài hát đối với các con cần nhiều nỗ lực của bản thân hơn. - Đa số phụ huynh học sinh chỉ chú trọng các phân môn khác, còn xem nhẹ môn Âm nhạc. IV. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc 1. Nghiên cứu mục tiêu, nội dung chương trình môn âm nhạc lớp 1 Âm nhạc ở tiểu học gồm các nội dung như: Học hát, phát triển khả năng nghe nhạc, tập đọc nhạc. Ở lớp 1, 2, 3 học hát và phát triển khả năng âm nhạc. Qua học hát, học sinh được rèn luyện về tai nghe, trí nhớ âm nhạc, phát triển nhạc cảm và làm quen với việc thể hiện đúng cao độ, trường độ. Để có một tiết học âm nhạc hiệu quả, gây ấn tượng tốt và tạo hứng thú cho học sinh trước tiên giáo 4/29
3. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên. Cụ thể như xác định thái độ, mục tiêu, ý thức học tập đối với phân môn âm nhạc. Muốn thực hiện được điều trên, giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước trong giảng dạy để truyền thụ lại cho các em kiến thức của bài học cũng như phát triển được năng khiếu tiềm ẩn trong học sinh. Ở lớp 1, dạy âm nhạc cho các em chủ yếu là dạy hát, thông qua dạy hát để giáo dục âm nhạc. Trong giờ học, học sinh được tập hát sao cho đúng giai điệu, tiết tấu những bài hát phù hợp với lứa tuổi. Đó là 12 bài hát có cấu trúc ngắn gọn, giai điệu đơn giản, tính chất bài nhẹ nhàng vui tươi, nội dung lành mạnh, được sắp xếp từ dễ đến khó và tầm cữ giọng rất phù hợp với học sinh lớp 1. Đồng thời các em được làm quen với hát tập thể, biết hát đồng đều và hòa giọng cùng các bạn. Học sinh được dạy hát kết hợp vận động theo bài hát, hát kết hợp gõ đệm nhịp nhàng theo nhịp, phách và tiết tấu với các loại nhạc cụ gõ như song loan, mõ, thanh phách, trống con Bên cạnh đó các em được nghe và biết cách phân biệt âm thanh cao thấp hay dài ngắn với tốc độ khác nhau. Thông qua việc tập hát và các hoạt động kết hợp với âm nhạc giúp các em phát triển năng lực nghe nhạc, cảm thụ âm nhạc, giáo dục cho học sinh những tình cảm trong sáng lành mạnh, phát triển năng lực trí tuệ, làm cho đời sống tinh thần các em phong phú, giúp các em phát triển toàn diện mọi mặt. 2. Tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lí học sinh lớp 1 Học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp1 nói riêng là một thực thể hồn nhiên, ngây thơ và trong sáng. Ở mỗi em tiềm tàng khả năng phát triển về trí tuệ, lao động, rèn luyện và hoạt động xã hội để đạt một trình độ nhất định về lao động nghề nghiệp, về quan hệ giao lưu và chăm lo cuộc sống cá nhân, gia đình. Trẻ em ở lứa tuổi này đang hình thành và phát triển cả về mặt sinh lý, tâm lý, xã hội các em đang từng bước gia nhập vào xã hội thế giới của mọi mối quan hệ. Do đó, các em chưa đủ ý thức, phẩm chất và năng lực như một công dân trong xã hội, mà các em luôn cần sự bảo trợ, giúp đỡ của người lớn, của gia đình, nhà trường và xã hội. Học sinh lớp 1 dễ thích nghi, tiếp nhận cái mới và 5/29
4. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc luôn hướng tới tương lai. Nhưng cũng thiếu sự tập trung cao độ, khả năng ghi nhớ và chú ý có chủ định chưa được phát triển mạnh, tính hiếu động, dễ xúc động còn bộc lộ rõ nét. Trẻ nhớ rất nhanh và quên cũng nhanh.Vì vậy, việc sử dụng đồ dùng dạy học là phương tiện quan trọng để tổ chức sự chú ý cho học sinh. Nhu cầu hứng thú có thể kích thích và duy trì chú ý không chủ định cho nên giáo viên cần tìm cách làm cho giờ học hấp dẫn để lôi cuốn sự chú ý của học sinh. Trí nhớ có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống và hoạt động của con người, nhờ có trí nhớ mà con người tích lũy vốn kinh nghiệm đó vận dụng vào cuộc sống. Tư duy của học sinh lớp 1 là tư duy cụ thể, dựa vào những đặc điểm trực quan của đối tượng và hiện tượng cụ thể. Trong sự phát triển tư duy ở học sinh tiểu học, tính trực quan cụ thể vẫn còn thể hiện ở các lớp đầu cấp và sau đó chuyển dần sang tính khái quát ở các lớp cuối cấp. Trong quá trình dạy học và giáo dục, giáo viên cần nắm chắc đặc điểm này. Vì vậy, trong dạy học, giáo viên cần đảm bảo tính trực quan thể hiện qua dùng người thực, việc thực, qua dạy học hợp tác hành động để phát triển tư duy cho học sinh. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh phát triển khả năng phân tích, khả năng phán đoán và suy luận qua hoạt động với thầy, với bạn. Học sinh lớp 1 thường có nhiều nét tính cách tốt như hồn nhiên, ham hiểu biết, lòng thương người, lòng vị tha. Tình cảm là một mặt rất quan trọng trong đời sống tâm lý, nhân cách của mỗi người. Đối với các em, tình cảm có vị trí đặc biệt vì nó là khâu trọng yếu gắn nhận thức với hoạt động của trẻ em. Tình cảm tích cực sẽ kích thích trẻ em nhận thức và thúc đẩy trẻ em hoạt động. Tình cảm học sinh tiểu học được hình thành trong đời sống và trong quá trình học tập của các em. Việc học tập của các em còn bị chi phối bởi yếu tố gia đình, điều kiện địa lý và các yếu tố xã hội khác đòi hỏi nhà trường, gia đình, xã hội cần có sự kết hợp chặt chẽ để tạo động lực học tập cho học sinh. 3. Chuẩn bị và sử dụng đồ dùng dạy học âm nhạc có hiệu quả Để tạo được sự hứng khởi cho học sinh, việc sử dụng đồ dùng dạy học trong mỗi tiết dạy là không thể thiếu đối với mỗi giáo viên nói chung và giáo viên âm 6/29
5. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc nhạc nói riêng. Đối với tôi, khi bước lên bục giảng thì không thể thiếu các đồ dùng như : Đàn phím điện tử, tranh ảnh minh họa bài hát, tranh ảnh tác giả, mõ, thanh phách hay song loan, bảng phụ chép lời ca bài hát, đạo cụ múa cho học sinh.Có những tiết học tôi sử dụng máy chiếu projector, dạy bằng bài giảng powerpoint. Một tiết học với rất nhiều đồ dùng như vậy sẽ khiến học sinh hứng thú học tập và không khỏi háo hức chờ xem giáo viên sẽ hướng dẫn các con thực hành như thế nào với các đồ dùng âm nhạc đó. Muốn sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả, giáo viên phải có sự chuẩn bị kĩ càng trước khi lên lớp. Trước tiên phải đọc và tìm hiểu kĩ giáo án của tiết học đó trong giờ sinh hoạt chuyên môn của tổ khối chuyên môn, giáo viên trong tổ đưa ra những đánh giá, nhận xét giáo án, thắc mắc về những chỗ khó, những nút thắt từ đó đi tới thống nhất một phương pháp giảng dạy hoàn chỉnh. Sau đó, giáo viên phải có sự chuẩn bị đồ dùng dạy học trước một tuần mới để khi lên lớp giáo viên tự tin và nắm chắc kiến thức cũng như nắm vững các hoạt động cần tới đồ dùng giảng dạy. Ví dụ: Tiết 20- Lớp 4: Ôn tập bài “ Chúc mừng”- Tập đọc nhạc số 5. Trong tiết học trên gồm hai phần, phần thứ nhật là ôn bài hát đã học tôi sử dụng đàn phím điện tử, song loan ,mõ, tranh minh họa bài hát.Phần thứ hai là học tập đọc nhạc, tôi sử dụng bảng phụ bài TĐN để học sinh quan sát rõ hơn, đàn piano , trống con để học sinh gõ đệm. Trong mỗi tiết học tôi tích cực khai thác và sử dụng triệt để những đồ dùng dạy học nhà trường đã có, ngoài ra tôi còn dành thời gian tìm tòi và sáng tạo thêm nhiều đồ dùng tự làm phục vụ công tác giảng dạy đạt hiệu quả tốt hơn. Qua những tiết dạy , tôi nhận thấy học sinh rất thích thú với môn học vì mỗi tiết học các em đều được khám phá tìm hiểu những kiến thức mới, vận dụng linh hoạt trên các loại nhạc cụ gõ đệm, được nghe và kể lại những câu truyện qua các bức tranh giáo viên cung cấp, hát kết hợp vận động với các đạo cụ biểu diễn như: hoa vẫy, quạt, Các em luôn hào hứng và phối hợp tốt với giáo viên trên 7/29
6. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc lớp, không những vậy các em còn tự tin biểu diễn cho ông bà cha mẹ xem những bài hát mà cô giáo dạy trên lớp. 8/29
7. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc 4. Tổ chức linh hoạt và sáng tạo các hoạt động dạy và học: Để cụ thể, tôi xin trình bày một giờ học âm nhạc của học sinh khối lớp 1 Tiết 7: Học bài hát “ Tìm bạn thân” ( lời 2) Như đã nói ở trên, sự chuẩn bị của giáo viên là một bước qua trọng góp phần đáng kể tạo nên sự thành công của một giờ học. Ở bài này tôi đã dạy học sinh bằng bài giảng điện tử power point do mình tự soạn. Tiết âm nhạc lớp 1C năm học 2016-2017 1) Về phần ôn lời 1 - Giáo viên tập hát chuẩn xác bài hát, có sắc thái biểu cảm để hát mẫu cho học sinh nghe. Ngoài ra, giáo viên còn chuẩn bị một đôi phách, 1 mõ và 1 trống nhỏ để học sinh biểu diễn trước lớp. - Đàn phím điện tử là nhạc cụ không thể thiếu trong mỗi giờ học âm nhạc, nó được sử dụng trong suốt tiết học, tôi đã ghi âm lại giai điệu bài “Tìm bạn thân” 9/29
8. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc vào bộ nhớ đàn để tay có thể chỉ huy học sinh hát, gõ đệm mẫu và thực hiện các động tác phụ họa. 2) Về phần tập vận động phụ họa Ngoài 4 động tác phụ họa lời 1 mà tiết trước đã dạy, giáo viên chuẩn bị thêm 4 động tác phụ họa cho lời 2 tương ứng với 4 câu hát. - Động tác 1: Đưa ngón trỏ của hai tay vào má, nhún chân nhịp nhàng sang hai bên. Động tác tương ứng câu hát 1. - Động tác 2: Hai bàn tay đan chéo đặt trước ngực, đầu hơi nghiêng, chân nhún nhịp nhàng sang hai bên (thực hiện về bên trái trước). Động tác tương ứng với câu hát 2. - Động tác 3: Vỗ tay và nghiêng nhẹ sang hai bên (thực hiện về bên trái trước). Động tác tương ứng với câu hát 3. - Động tác 4: Hai tay đưa lên cao rồi vòng xuống khoanh trước ngực, đầu nghiêng bên trái. Động tác tương ứng với câu hát 4. 3) Về phần trò chơi âm nhạc Giáo viên chuẩn bị ba câu hỏi và lấy tên trò chơi là “Ai nhanh nhất?”: Học sinh nào đoán được tên của 3 bài hát tương ứng với 3 dữ liệu tôi đưa ra sẽ được tuyên dương và có phần thưởng nhỏ mang tính chất động viên khuyến khích. - Câu hỏi 1: Chuẩn bị đánh sẵn một nét nhạc mà học sinh đã được học lưu vào bộ nhớ đàn. - Câu hỏi 2: Gõ 1 tiết tấu trong 1 bài mà học sinh đã được học. - Câu thứ 3: Chuẩn bị một bức tranh minh họa cho bài hát đã học. Phương pháp dạy môn âm nhạc cho học sinh tiểu học là một khoa học sư phạm. để giảng dạy tốt bộ môn này, giáo viên cần có những kiến thức âm nhạc vững vàng và biết vận dụng sáng tạo, linh hoạt các phương pháp dạy học để đạt được thành công trong tiết dạy của mình. Khi đã xác định được rõ mục tiêu và chuẩn bị chu đáo, tôi rất tự tin để bắt đầu tiết học. C/ Dạy bài mới 10/29
9. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc Trước khi vào bài mới tôi cho Học sinh khởi động (hát kết hợp vận động) một bài hát quen thuộc để học sinh có tâm thế vui tươi và hứng khởi khi bắt đầu tiết học. a) Hoạt động 1: Ôn lời 1 bài “ Tìm bạn thân” - Giáo viên hát mẫu lời 1 cho học sinh nghe để các em nhớ lời ca, giai điệu của bài. - Sau đó giáo viên cho học sinh ôn luyện dưới các hình thức: đồng ca, lĩnh xướng, đối đáp theo tổ, nối tiếp theo tổ. Đồng thời giáo viên bật bản nhạc đã ghi sẵn trong đàn và đảm nhận vai trò chỉ huy để học sinh hát. Trong phần ôn này, học sinh bắt buộc phải nhìn theo tay giáo viên điều khiển chỉ đạo, vừa phối hợp ăn ý cùng các bạn để tạo nên phần trình bay rất tổng thể mà lại chi tiết, qua thực hiện, tôi nhận thấy học sinh rất hứng thú với cách luyện tập trên. Sau phần ôn luyện, giáo viên chỉ ra những điểm mạnh cần phát huy, những điểm yếu cần khắc phục của từng tổ và cả lớp trên tinh thần động viên nhắc nhở nhẹ nhàng. Học sinh cảm thấy rất vui và thoải mái. - Khi các con đã ôn nhuần nhuyễn, giáo viên cho học sinh hát kết hợp gõ đệm. Giáo viên có thể đặt câu hỏi với học sinh: “Trong giờ học trước các con đã được hát kết hợp gõ đệm theo mấy hình thức?” hay “ Bạn nào giỏi có thể hát kết hợp gõ đệm câu hát 1?”. Sau đó tôi hướng dẫn học sinh luyện gõ đệm theo tiết tấu và nhịp. Đây là một hình thức rèn luyện về nhịp điệu, tiết tấu rất tốt. Gõ đệm giúp các em khắc sâu tiết tấu của bài hát một cách hứng thú và dễ dàng. - Ôn lại các động tác vận động phụ họa cho học sinh, giờ trước các em đã được vận động lời 1, trong giờ học này cô và học sinh cùng vận động để giúp học sinh gợi nhớ lại các động tác. b) Hoạt động 2: Học hát lời 2 “ Tìm bạn thân” - Để học sinh nắm được lời ca giai điệu lời 2, tôi hát mẫu với đàn cho học sinh nghe. 11/29
10. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc - Sau đó, tôi hỏi học sinh lời ca giai điệu lời 2 có gì giống và khác với lời 1. lời 2 có giai điệu giống lời 1, chỉ khác lời ca. tôi hướng dẫn cả lớp đọc lời ca tiết tấu lời 2. - Sau khi học sinh đọc tốt tiết tấu lời ca, tôi hướng dẫn học sinh hát lời 2, vì đã học tốt lời 1 nên lời 2 học sinh chỉ cần ghép lời ca nên không mất nhiều thời gian. - Tiếp theo tôi chỉ huy cả lớp ôn toàn bộ bài hát, để tránh sự lặp đi lặp lại nhàm chán, tôi thay đổi nhiều hình thức hát như sau: • Lời 1: Mỗi tổ hát 1 câu hát nối tiếp nhau. • Lời 2: Lĩnh xướng: một học sinh hát câu hát 1+ 2 Đồng ca: cả lớp hát câu hát 3+4 Khi học sinh đã thuộc cả bài hát, giáo viên cho học sinh hát kết hợp gõ đệm. Ngoài thanh phách, các nhạc cũ gõ như trống con, song loan, sắc-xô tôi thường cho học sinh sử dụng kết hợp trình bày biểu diễn trong giờ học để các em làm quen với nhiều âm sắc khác nhau. Khi các em đã gõ đệm thành thạo, tôi lại yêu cầu học sinh phải lưu ý về mặt biểu cảm, biểu diễn: khi hát hay gõ đệm, các em không chỉ đứng yên mà chân phải nhún theo nhạc nhịp nhàng, hát câu 1 các em gõ phách và đầu nghiêng nhẹ sang trái, câu hát 2 lại nghiêng sang bên phải. Thực hiện như vậy cho đến hết bài trông cả lớp thật sôi động và đáng yêu hơn nhiều. 12/29
11. Một số biện pháp giảng dạy giúp học sinh lớp 1 yêu thích âm nhạc Hình ảnh học sinh lớp 1D hát kết hợp gõ đệm song loan (Năm học 2016-2017) Học sinh lớp 1C hát kết hợp đạo cụ biểu diễn đầy màu sắc(Năm học 2016-2017) c) Hoạt động 3: Tập vận động phụ họa và biểu diễn Sau khi học sinh đã nắm vững bài hát và gõ đệm tốt, tôi hướng dẫn các em một vài động tác phụ họa. Vì đặc điểm của học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 1 nói riêng là các em ưa thích hoạt động. Nếu cả tiết học chỉ ngồi nghiêm khiến các em căng thẳng, gò bó nên sẽ không tạo được hứng thú học tập ở các em. Tôi nhận thấy khi học sinh hát kết hợp vận động phụ họa khiến các em thích thú và học rất nhanh những động tác mà giáo viến hướng dẫn. Đặc biệt còn có 13/29