Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp dạy trẻ 3-4 tuổi những kỹ năng sống cơ bản

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp dạy trẻ 3-4 tuổi những kỹ năng sống cơ bản

1. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Cơ sở lý luận. Giáo dục kỹ năng sống là một phần quan trọng trong chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non. Hiện nay, việc đưa giáo dục kỹ năng sống vào nhà trường, nhất là từ bậc học mầm non đã được thực hiện ở hầu hết các nước trên thế giới và mỗi nước có một phương thức giáo dục khác nhau. Tại Việt Nam thì việc đưa giáo dục kỹ năng sống vào lứa tuổi mầm non cũng được chú trọng vào các năm gần đây. Theo WHO (1993) “ Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó có hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống. Đó cũng là khả năng của một cá nhân để duy trì một trạng thái khoẻ mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua hành vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với văn hoá và môi trường xung quanh. Năng lực tâm lý xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát triển sức khoẻ theo nghĩa rộng nhất về mặt thể chất, tinh thần và xã hội. Kỹ năng sống là khả năng thể hiện, thực thi năng lực tâm lý xã hội này”. TS Nguyễn Thu Cúc, chuyên gia tư vấn của ABS Training cho biết: "kỹ năng sống không phải là những gì quá cao siêu, phức tạp". Trong thời đại mới, ngoài kiến thức, mỗi chúng ta và nhất là trẻ em rất cần trang bị những kỹ năng sống để ngày càng hoàn thiện bản thân sao cho phù hợp với sự phát triển của xã hội. Vì vậy, việc Bộ GDĐT đưa kỹ năng sống lồng ghép vào chương trình dạy học là rất quan trọng và cần thiết, mặc dù việc này không phải là dễ đối với lứa tuổi mầm non. Chuyên gia tâm lý người Nga đã nói " Nếu trẻ sống với sự phê bình thì trẻ sẽ học cách chỉ trích", do đó những điều như trên là tối kỵ trong việc giáo dục nói chung và giáo dục kỹ năng sống cho trẻ nói riêng. Lên cao hơn nữa, các em cần phải được trang bị những kỹ năng để sống chung và ứng phó, xử lý những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày. Vậy một số “Kỹ năng sống” cần thiết đối với trẻ 3-4 tuổi đó là: + Trẻ biết cách chăm sóc và bảo vệ bản thân: Trẻ biết tự xúc cơm, tự mặc quần áo, tự biết chăm lo nhu cầu vệ sinh cá nhân, biết giữ gìn vệ sinh thân thể luôn sạch để phòng chống các loại bệnh. + Tạo sự tự tin cho trẻ: Đây là kỹ năng mà giáo viên cần chú tâm để giúp trẻ có sự tự tin vào chính mình. Nghĩa là giúp trẻ cảm nhận được mình là ai, cả 3
2. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản về trong cá nhân và trong mối quan hệ với người khác. Kỹ năng sống này luôn giúp trẻ cảm thấy tự tin trong mọi tình huống. + Tạo cho trẻ môi trường giao tiếp: Đây là một trong những kỹ năng quan trọng nhằm liên kết các kỹ năng sống cơ bản khác. Trẻ cần biết thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu. Trẻ cần cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình trong thế giới xung quanh. + Luôn gây sự tò mò cho trẻ: Trẻ con học bằng chơi, chơi mà học cho nên lứa tuổi này trẻ rất thích được khám phá thế giới xung quanh và tò mò muốn tìm hiểu mọi thứ. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng các tư liệu và các hoạt động mang tính chất khác lạ, thường khêu gợi trí não nhiều hơn là những thứ cụ thể dễ đoán trước được. + Trẻ biết cách hợp tác trong các hoạt động: Bằng các trò chơi, câu chuyện bài hát, giáo viên giúp trẻ học cách cùng làm, cùng chơi với bạn bè. Đây là một đức tính cần thiết đối với trẻ ở lứa tuổi này. Khả năng hợp tác sẽ giúp trẻ biết cảm thông và chia sẻ với bạn. II. Cơ sở thực tiễn: Giáo dục mầm non được coi là “ Giai đoan quan trọng đặt nền tảng hình thành nhân cách ban đầu của con người, chuẩn bị tiềm năng để có thể học tập tốt ở trường phổ thông và bước vào cuộc sống.” Trong đó, ngoài những kiến thức thì việc rèn kỹ năng sống cho trẻ là vô cùng quan trọng. Ngay từ nhỏ trẻ được giáo dục và rèn luyện các kỹ năng sống như: tự tin trong giao tiếp, kỹ năng giải quyết các vấn đề, kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng hợp tác chia sẻ .đây là giai đoan trẻ được học, tiếp thu, lĩnh hội những giá trị sống để hình thành và phát triển nhân cách.Do đó việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ để trẻ có những nhận thức đúng và có những hành vi ứng xủ phù hợp ngay từ độ tuổi mầm non là việc làm rất cần thiết để trẻ tự tin và biết tự khẳng định mình trong cuộc sống. 1. Đặc điểm tình hình chung Là trường mầm non đạt chuẩn quốc gia của huyện. Trường được công nhận là trường chuẩn quốc gia năm 2011, nhiều năm liên tục là trường tiến tiến xuất sắc, chi bộ trong sạch vững manh. Năm học 2022-2023, Ban giám hiệu nhà trường phân công tôi cùng 1 giáo viên phụ trách lớp mẫu giáo bé với 29 học sinh. 4
3. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản 2. Thuận lợi: Lớp học sạch sẽ, thoáng mát, lớp được lắp sàn gỗ với hệ thống điều hòa hai chiều, bình nóng lạnh, đầy đủ điều kiện cho các hoạt động của trẻ. - Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm và đầu tư đầy đủ cơ sở vật chất để cho giáo viên hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao. - Đa số trẻ là con nhà cán bộ, công nhân nên có nề nếp thói quen tốt, biết lễ phép với người lớn. - 90% học sinh đều học qua lớp nhà trẻ 24-36 tháng tuổi cho nên trẻ cũng có nề nếp - Lớp được biên chế 2 giáo viên, các cô có lòng nhiệt tình, yêu nghề, mến trẻ. Nắm vững phương pháp chăm sóc giáo dục trẻ phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. - Độ tuổi của trẻ đến lớp tương đối đồng đều. Được sự ủng hộ, tin tưởng của phụ huynh trong việc tạo điều kiện cho trẻ tới trường để trẻ được tham gia vào đầy đủ các hoạt động thường xuyên. 3. Khó khăn: - Một số trẻ quá hiếu động, nghịch ngợm cho nên cũng gây ảnh hưởng tới các bạn khác trong lớp khi tham gia các hoạt động. - 40% trẻ con trong lớp còn nhút nhát chưa tự tin khi giao tiếp với cô và các bạn. - Nhiều gia đình do ít con cho nên chiều chuộng và dẫn đến trẻ ngại hoạt động mà luôn có tính ỷ lại vào người khác. - 30% Trẻ chưa biết cách tự chăm sóc bản thân mình cho tốt Từ những thuận lợi và khó khăn trên tôi đã tiến hành khảo sát đánh giá đúng khả năng của trẻ để có phương hướng phấn đấu đạt được kết quả cao trong giảng dạy, ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành khảo sát đánh giá xếp loại trẻ ở các câu hỏi, bài tập theo 4 mức độ: 1. Kỹ năng tự phục vụ. 2 Kỹ năng giao tiếp. 3. Kỹ năng chia sẻ hợp tác. 4. Kỹ năng an toàn 5
4. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản Số trẻ thực hiện được yêu cầu của bài tập được xếp loại chung như sau: Xếp loại Tốt Khá Đạt Chưa đạt Số Số Số Số Nội dung % % % % trẻ trẻ trẻ trẻ Kỹ năng tự phục vụ 8 28 10 34 8 28 3 10 Kỹ năng giao tiếp 8 28 11 38 8 28 2 7 Khả năng an toàn 10 34 12 41 6 21 1 3 Kỹ năng chia sẻ hợp tác 7 24 8 28 10 34 4 14 Qua đó tôi thấy kỹ năng của trẻ còn rất kém, với kết quả trên bản thân tôi thấy cần phải tìm ra các biện pháp để giúp trẻ nâng cao kỹ năng sống để từ đó nâng dần kết quả học tập của trẻ. III. CÁC BIỆN PHÁP 1. Biện pháp 1: Dạy trẻ biết cách tự chăm sóc và bảo vệ bản thân: Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý của trẻ ta thấy rằng: "Đừng bao giờ làm cho trẻ những việc mà trẻ có thể tự làm được", vì nếu như ta làm hộ trẻ hết tất cả mọi việc ngay cả những việc trẻ tự làm được thì sẽ tạo cho trẻ một thói quen rất xấu, đó là trẻ chỉ biết sống phụ thuộc vào người khác. Trong xã hội hiện nay thì chúng ta càng cần phải dạy cho trẻ biết cách tự chăm sóc, phục vụ bản thân mình, đó là những kỹ năng tối thiểu cơ bản của mỗi cá nhân trẻ và giúp trẻ ngày một hoàn thiện mình hơn nữa. Ta cần hiểu "Kỹ năng tự chăm sóc bảo vệ bản thân " đó là chúng ta cần hình thành cho trẻ tính tự lập để giúp trẻ có khả năng tự làm các công việc trẻ làm được mà không cần đến sự giúp đỡ của người lớn. Không những thế còn rèn cho trẻ biết cách chăm sóc bản thân cũng giúp cho trẻ giữ gìn sức khỏe và phòng chống một số bệnh cho chính bản thân trẻ. Đầu năm, học sinh lớp tôi còn rất nhiều trẻ chưa có kỹ năng tự phục vụ bản thân như: chưa biết cách thay quần áo, chưa biết cách gấp quần áo và còn để đồ dùng không đúng theo quy định, còn có một số trẻ thì xúc cơm và cầm bút bằng tay trái, thậm trí trẻ bị sổ mũi thì ngay lập tức trẻ lấy tay quệt ngang mặt chứ không cần nghĩ phải làm gì. Là một giáo viên điều đầu tiên là tôi cần tập cho trẻ những kỹ năng nhỏ nhất giúp trẻ biết cách chăm sóc và giữ gìn sức khỏe cho chính mình. Thời gian trẻ ở trường là đa phần cho nên trẻ cần phải học cách 6
5. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản chăm sóc bản thân mình và ai sẽ là người dạy trẻ những kỹ năng đó, không ai khác ngoài cô giáo của trẻ và để trẻ có được kỹ năng đó thì chúng ta phải thường xuyên cho trẻ thực hiện. - Để giúp trẻ biết cách phòng chống các loại bệnh cho bản thân thì trước tiên trẻ phải phân biệt được các dồ dùng cá nhân của trẻ như: khăn mặt, cốc uống nước, sách vở, ngăn tủ đồ dùng cá nhân. Khi trẻ đã nhận biết được đâu là đồ dùng của mình thì trẻ sẽ chỉ lấy đúng đồ dùng của mình để dùng chứ không dùng chung với các bạn khác, đây là một thói quen rất tốt cho chính trẻ. Đây là kỹ năng cơ bản nhất mà trẻ phải ghi nhớ và thực hiện được, để thực hiện được kỹ năng này thì giáo viên cần cho trẻ thực hiện hàng ngày và nó cũng nằm trong chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ ở trường mầm non. - Khi uống nước tất cả trẻ phải biết lấy đúng ký hiệu cốc của mình để uống và khi lau mặt tất cả trẻ phải biết lấy đúng ký hiệu khăn của mình để lau. Đây là một kỹ năng không thể thiếu trong nhà trường cũng như trong gia đình và đó cũng chính là cách giúp trẻ biết chăm sóc sức khỏe cho chính trẻ. Trẻ lấy đúng kí hiệu cốc uống nước 7
6. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản Trẻ mầm non đến trường phải thực hiện theo đúng chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ, một ngày của trẻ bao gồm những công việc gì mà trẻ phải tự làm như: trẻ phải biết tự mình rửa tay trước khi ăn cơm và sau khi đi vệ sinh, phải biết xúc cơm như thế nào cho đúng, biết lấy khăn lau miệng Đây là công việc trẻ phải tự làm chứ không thể nhờ ai làm hộ mình được và đó là kỹ năng không thể thiếu trong mỗi trẻ vì nó còn giúp trẻ hình thành hành vi và thói quen tốt cho trẻ sau này. Trước giờ ăn cơm tôi tập thói quen cho trẻ rửa tay bằng xà phòng và khi ăn cơm không được nói chuyện, ăn xong phải biết lấy cốc của mình xúc miệng nước muối và lau mặt, đi vệ sinh Thói quen này chỉ hình thành ở mỗi cá nhân trẻ khi chúng ta cho trẻ hàng ngày được thực hiện, nếu ta cắt bớt công đoạn đi thì chính là giáo viên đã không truyền thụ được hết các kỹ năng cơ bản giúp trẻ chăm sóc tốt bản thân mình. Trẻ rửa tay trước khi ăn 2. Biện pháp 2: Dạy trẻ kỹ năng sống qua các hoạt động : Dạy trẻ kỹ năng sống như thế nào là một vấn đề đặt ra cho tôi và tôi đã tích hợp rèn luyện giáo dục kỹ năng sống thông qua một số biện pháp sau: a. Hình thành thói quen tốt trong giờ đón trả trẻ: Tôi sử dụng phương pháp thực hành, trải nghiệm, hình thức nêu gương đánh giá để trẻ thấy và thực hiện tốt hơn. Cụ thể ngay từ đầu năm tôi đã tập cho trẻ ý thức tự cất đồ dùng gọn gàng, ngăn nắp lúc vào lớp cũng như lúc ra về. Và tôi phân 8
7. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản công tổ trưởng sẽ kiểm tra xem bạn nào thực hiện chưa đạt, cuối ngày tôi sẽ đánh giá và nêu gương bạn thực hiện tốt, đồng thời cũng khích lệ động viên cá nhân có cố gắng. Sau đó tôi có thể đưa ra hình thức khen thưởng khác (cắm cờ, kẹo, tặng quà, ..) để trẻ thực hiện tốt hơn. Từ đó việc cất đồ dùng không còn là“hànhđộng” mà trở thành “ý thức”, trẻ tự thực hiện không cần phải đợi nhắc nhở hay kiểm tra. b. Hình thành kỹ năng sống thông qua hoạt động ngoài trời: Hoạt động ngoài trời là cũng là một hoạt động mà ở đó có thể lồng ghép tích hợp nhiều kỹ năng sống cần thiết. Ví dụ “nhìn ngắm hoa đẹp” trẻ thể hiện cảm xúc vui vẻ, thoải mái, từ đó trẻ yêu thích cái đẹp, không được hái hoa vì hoa làm đẹp cho thiên nhiên. Hoặc sử dụng tình huống để trẻ giải quyết “đang đi dạo chơi cùng trẻ thì giáo viên bị ngã”, lúc này giáo viên sẽ dựa vào cách giảiquyết của trẻ mà rèn cho trẻ “kỹ năng giúp đỡ chia sẻ”, phải biết đỡ bạn bị ngã,không những vậy mà khi đi bất cứ đâu nếu có gặp người lớn tuổi, em nhỏ, người tàn tật thì giúp đỡ, cảm thông với hoàn cảnh của họ. Trong chủ đề “nước- hiện tượng tự nhiên”, Tôi cho trẻ dạo chơi sân trường, tận dụng tình huống “cơn gió làm lá cây rơi xuống sân”, sân trường không còn sạch đẹp, vậy làm thế nào để sân trường sạch đẹp ? (nhặt lá cây rơi, nhặt rác bỏ vào thùng rác) Hình thành được kỹ năng ứng xử văn minh cho trẻ, không những ở trường mà trẻ sẽ thực hiện việc giữ vệ sinh ở nhà, ở lớp, ở nơi công cộng, trên xe buýt, c. Hình thành kỹ năng sống thông qua hoạt động học: Dạy trẻ kinh nghiệm sống, nhân cách tốt đẹp qua những câu chuyện, bài thơ, tục ngữ, ca dao, đồng dao, bài hát, . Được nghe kể chuyện là điều trẻ rất thích, do đó giáo viên lựa chọn câu chuyện phù hợp để lồng ghép giáo dục. Chẳng hạn chủ đề Bản thân, với câu chuyện “Giấc mơ kì lạ” có nội dung giáo dục “ăn uống đầy đủ để các giác quan hoạt động”, khi đó cô chuyển tải những thông điệp quý báu “kỹ năng tự nhận thức bản thân”, hãy biết giữ gìn và bảo vệ chính cơ thể mình. Đối với các hoạt động khác diễn ra trong hoạt động học cũng vậy, giáo viên lựa chọn nội dung phù hợp, kết hợp với phương pháp dùng lời, trẻ được nghe, được đọc cùng với sự giảng giải của cô, trẻ sẽ thấm nhuần ý nghĩa của cuộc sống xung quanh, từ đó tích lũy cho mình những bài học kinh nghiệm. nhân vật để giáo dục trẻ phải biết yêu thương và giúp đỡ bạn khi gặp khó khăn. 9
8. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản Trẻ nghe cô kể chuyện d. Kỹ năng sống trong hoạt động vui chơi: Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, trẻ 4 tuổi càng hứng thú và tích cực hơn bởi đáp ứng được nhu cầu. Trẻ được chơi với đồ vật, được trải nghiệm thực tế, là cơ sở vững chắc để hình thành và phát triển, rèn luyện và giáo dục kỹ năng sống cho trẻ. Trong chủ đề “nghề nghiệp” ở góc phân vai có trò chơi “bác sĩ”, bác sĩ khám bệnh cho bệnh nhân với thái độ vui vẻ, niềm nở, y tá cấp phát thuốc và dặn bệnh nhân uống thuốc đúng giờ, bệnh nhân bốc số thứ tự và ngồi chờ khám theo lượt,lúc này cô giáo giả bộ đóng vai bà lão đi khám bệnh, bà lão đi sau cùng nhưng được cô y tá dẫn đi khám trước, tình huống xảy ra là các bệnh nhân kia không đồng ý, bác sĩ mới ra giải thích: bệnh nhân vui lòng đợi , ưu tiên cho người già và trẻ nhỏ. Có thể nói trẻ đóng vai bác sĩ đã có kinh nghiệm sống rất tốt và và trẻ đã áp dụng ngay trong quá trình chơi, kỹ năng giao tiếp và ứng xử văn minh được thể hiện. Ở chủ đề “Giao thông” có góc chơi “ba chở con đi học bằng xe honda”, yêu cầu trẻ phải đội mũ bảo hiểm, cô dạy trẻ cách đội, cách gài dây, thao tác lặp đi lặp lại 2- 3 lần, từ đó hình thành kỹ năng an toàn và rèn luyện một cách tự nhiên. Đối với chủ đề “Gia đình” dạy trẻ kỹ năng chia sẻ, thể hiện sự quan tâm lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, ví dụ như: gọi điện thoại hỏi thăm, chăm sóc ông bà, gia đình cùng nhau đi du lịch, thăm hỏi lẫn nhau lúc ốm đau... Hoạt động vui chơi diễn ra trong thời gian tương đối dài (40 phút), có rất nhiều tình huống xảy ra, giáo viên cần bao quát và kịp thời can thiệp để điều chỉnh hành vi, giúp trẻ có thói quen tốt, biết được cái nào nên làm, cái nào không nên làm. Lâu dần những thói quen tốt, những hành vi đẹp sẽ được tích lũy và trở thành kỹ năng sống đối với trẻ. 10
9. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản Trẻ đóng vai bác sỹ e) Dạy trẻ kỹ năng sống khi ăn, khi ngủ, khi vệ sinh: Trong giờ ăn, ngủ, vệ sinh kỹ năng tự phục vụ được rèn luyện, được giáo dục thường xuyên nhất. Chẳng hạn trẻ biết trước khi ăn là phải rửa tay, tự lấy ghế vào bàn ăn cách mời trước khi ăn, ngồi ngay ngắn, lưng thẳng cầm thìa xúc ăn không làm rơi vãi thức ăn, ăn xong phải xúc miệng nước muối, thay quần áo, xếp quần áo gọn gàng, tự lấy gối của mình để ngủ, ngủ dậy tự cất đồ dùng. Cứ như thế ngày này qua ngày khác, trẻ tự thực hiện mà không cần giáo viên phải nhắc nhở. Kỹ năng sống ấy không được trẻ thực hiện ở trường mà còn thực hiện ở nhà, hay ở bất cứ đâu khi trẻ đi đến. 11
10. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản Trẻ tự xúc cơm ăn 12
11. Một số biện pháp dạy trẻ 3 – 4 tuổi những kĩ năng sống cơ bản Trẻ tự cất gối đúng nơi quy định f)Sử dụng các tình huống có vấn đề để hình thành một số kỹ năng sống cần thiết: Một trong những kỹ năng cần hình thành, thì kỹ năng an toàn, tựbảo vệ là một trong những số đó, giúp trẻ có khả năng biết từ chối, xử lý những tình huống khi thấy không an toàn. Tôi tự đặt ra một số tình huống để trẻ tự giải quyết vấn đề, và những tình huống khác, có liên quan cũng được áp dụng trong suốt quá trình chăm sóc trẻ. Ví dụ: Cô kể cho trẻ nghe câu chuyện: Bạn An được mẹ hứa đón về sớm, nhưng mẹ bận họp đột xuất, chờ mãi mà không thấy mẹ. An đi ra cổng để đón mẹ, bỗng có một người phụ nữ cho bạn An kẹo và nói “Hôm nay mẹ bận không đón con được, mẹ nhờ cô chở con về, con ngoan ăn kẹo đi rồi lên xe cô chở con về”. Tôi dừng lại và hỏi trẻ : bạn An có về với người phụ nữ đó không? Nếu con là bạn An con sẽ xử trí như thế nào ? Cho trẻ thảo luận và đưa ra câu trả lời. Sau đó cô kể tiếp: Bạn An không chịu lên xe, nói là đợi mẹ đón, bạn An đi trở vào lớp, người phụ nữ nắm lấy áo bạn An, bạn An đã kêu lên thật to “cứu con với, có người định bắt con”, chú bảo vệ chạy tới Qua câu chuyện tôi rèn cho trẻ biết “không đi theo người lạ dù người lạ có cho bất cứ gì”. 3. Biện pháp 3: Dạy cho trẻ các kỹ năng tự tin khi tham gia hoạt động: 13