Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần

1. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” thời với việc rèn chữ các em học sinh sẽ có cơ hội rèn luyện tính cẩn thận, sự khoa học, óc thẩm mỹ, tình yêu Tổ quốc, yêu đất nước và tiếng mẹ đẻ. 2. Mục đích nghiên cứu: Thực tế hiện nay ở trường tiểu học nói chung và ở lớp của tôi nói riêng, chữ viết của học sinh chưa đồng đều, một số em viết đẹp, một số các em viết chữ chưa đẹp, viết ẩu, cẩu thả, có nhiều em lại viết sai lỗi chính tả. Điều này ảnh hưởng nhiều đến kết quả học tập của các em. Phải chăng chữ quốc ngữ khó viết? Học sinh do học nhiều môn nên không có thời gian luyện tập? Do chất lượng vở viết? Hay cấu tạo của chiếc bút?... Nhưng dù với lý do nào đi nữa ai cũng nhận thấy rằng: “Nắn chữ có nghĩa là rèn người”. Nhận thức được tầm quan trọng của công việc này, tôi đã tự học hỏi, tìm tòi cộng với một số kinh nghiệm trong quá trình dạy lớp 1. Tôi mạnh dạn trình bày một vài suy nghĩ và biện pháp để các em học sinh lớp 1 viết đúng và đẹp hơn qua giờ học viết của giờ học vần. Đó chính là lý do tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” 3. đối tượng nghiên cứu: Là những bài học vần phần tập viết từ bài 1 đến bài 103 chương trình lớp 1 ở Tiểu học. 4. Phương pháp nghiên cứu: - Đọc, phân tích các tài liệu và sách tham khảo. - Đánh giá quá trình dạy Tập viết từ những năm trước và năm gần đây. - Tiến hành khảo sát chất lượng học sinh. 5. Thời gian nghiên cứu: - Từ tháng 9/2016 đến 3/2017. 2/14
2. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” phần ii. Giải quyết vấn đề Chương i Một số điều kiện để giúp học sinh viết đúng và đẹp 1. Rèn học sinh viết chữ đúng mẫu: Đây là một yêu cầu quan trọng bậc nhất. Vì vậy những gì học sinh được tiếp xúc đầu tiên sẽ làm các em dễ nhớ và nhớ lâu nhất. Chính vì vậy, ngay sau khi học sinh được nhận mặt chữ, ghi âm bằng con đường qua mắt nhìn rồi tôi sẽ giúp các em lưu lại hình ảnh con chữ, các em phải tái hiện ngay con chữ đó trên bảng, (vở). Trong giờ học Tiếng Việt ngoài kỹ năng đọc, kỹ năng viết của học sinh cũng được thể hiện ngay. Học sinh được quan sát chữ mẫu của cô giao, nhận xét về chiều cao, độ rộng của chữ, cấu tạo của chữ gồm những nét nào và xem cô giáo hướng dẫn cách viết từ điểm đặt bút đến cách đưa từng nét chữ, học sinh có thể nhập tâm ngay vào mẫu chữ và thể hiện điều đó ngay trên chiếc bảng học sinh. Ví dụ: Bài 8 Tiếng Việt I (tiết 1) - Dạy học sinh viết chữ h bao gồm các bước sau: Bước 1: Học sinh quan sát chữ mẫu của cô và nhận xét. + Chữ h gồm 2 nét: nét khuyết trên và nét móc 2 đầu. + Nét khuyết trên cao 5 li, nét móc 2 đầu cao 2 ly. + Chữ h rộng 2 ly. Bước 2: Học sinh quan sát cô viết mẫu: Giáo viên viết mẫu và giảng. “Đặt bút ở giữa đường kẻ ngang thứ hai sát, viết nét khuyết trên cao 5 li dựa vào đường kẻ dọc cho đẹp, đến điểm dừng đến của nét khuyết trên đường kẻ ngang thứ nhất rê bút viết tiếp nét móc 2 đầu (rê sát bút trùng với đường kẻ dọc đến hết đường kẻ ngang thứ 2 mới tách ra viết nét móc 2 đầu) dừng bút ở đường kẻ ngang thứ 2. 3/14
3. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” Bước 3: Học sinh tập viết chữ h ra bảng con Bước 4: Kiểm tra - đánh giá. + Học sinh nhận xét + Giáo viên bổ sung và sửa sai cho học sinh kịp thời Tôi phải rèn cho học sinh viết chữ đúng mẫu ngay từ khi mới bắt đầu viết thì khi mới viết vào vở các em đỡ bị nhầm lẫn. Việc rèn viết được tiến hành đều đặn trong các giờ học vần, và như vậy tạo cho các em thói quen viết chữ đúng mẫu. Sang tiết 2: Trong phần tập viết tôi nhắc lại cách viết và lưu ý cho học sinh về khoảng cách giữa các chữ, tư thế viết bài để các em có thể viết bài tốt hơn. 2. Các phương tiện giúp học sinh viết đúng và viết đẹp Điều quan trọng bậc nhất để học sinh viết đúng chữ mẫu và đẹp là các phương tiện học tập gồm: bảng, bút, vở tập viết, bàn ghế đúng quy cách, ánh sáng đầy đủ. Trong giờ Tiếng Việt phần tập viết của học sinh gồm viết bảng ở tiết 1 và viết vở ở tiết 2. Để học sinh có thể viết vào vở tốt, khâu viết bảng là rất cần thiết. Từ bài viết của học sinh ở bảng tôi dễ dàng theo dõi, kiểm tra và sửa sai ngay cho các em kịp thời. Về mẫu chiếc bảng cũng là vấn đề đáng nói, rất nhiều loại bảng có dòng, ô kẻ khác nhau, và mẫu kẻ ở bảng lại khác mới bảng mẫu của cô, khác với vở ô li nên gây khó khăn cho GV khi hướng dẫn học sinh viết và học sinh cũng khó thể hiện những điều cô dạy trên bảng vì các em mới vào học lớp 1 con rất nhiều bỡ ngỡ. Vở ô li chính hiện nay chính là mẫu phổ biến, thông dụng nhất để học sinh dễ bắt nhịp theo và với học sinh lớp 1 càng ít qui định thì các em càng dễ tiếp thu, dễ nhớ bấy nhiêu. Lý tưởng nhất hiện nay là mỗi học sinh có một chiếc bảng có kẻ ô giống như vở ô li mà học sinh đang tập viết gồm 5 li ngang và 5 li dọc trên 1 ô bảng. Khi sử dụng loại bảng này về phía giáo viên chỉ cần hướng dẫn một lần học sinh có thể vừa viết bảng, vừa viết vở được. Về phía học sinh, tạo điều kiện thuận lợi cho các em vì chỉ có một hướng dẫn thống nhất các em sẽ không phải lẫn lộn giữa cách viết bảng và vở. 4/14
4. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” Với học sinh lớp 1, việc làm này lúc đầu có thể hơi khó nhưng ngày nào cũng được luyện tập sẽ trở thành thói quen nề nếp, sẽ tạo cho việc làm dễ hơn, hiệu quả học cao hơn. GV cũng có thể sử dụng ngay bảng của học sinh để sửa những lỗi sai phổ biến của cả lớp và dùng chiếc bảng học sinh để viết mẫu chữ cho học sinh quan sát và tập viết giống cô. Vở tập viết in thuận lợi là chữ có sẵn, chữ mẫu in rõ ràng, đẹp nhưng cần có điểm đặt bút để học sinh biết khoảng cách giữa các chữ và viết bài được dễ dàng. Ngoài các phương tiện nêu trên, bàn ghế đúng quy cách và ánh sáng trong phòng học là điều kiện rất quan trọng để giúp các em viết tốt. Vấn đề này Ban giám hiệu trường tôi hết sức quan tâm trang bị cho toàn trường đặc biệt là khối 1 bàn ghế đúng quy cách theo tiêu chuẩn, giữa bàn và ghế liền luôn có khoảng cách đảm bảo đúng chuẩn, ánh sáng trong trường học được trang bị đầy đủ, tốt. Trường còn trang bị cho các lớp bảng nam châm, chống loá để tạo điều kiện cho tất cả học sinh nhìn bảng được rõ ràng. 5/14
5. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” Chương II Một số biện pháp giúp học sinh lớp 1 Viết chữ đúng mẫu và đẹp 1, Đối với học sinh - Để giúp học sinh lớp 1 viết đúng và đẹp, trước tiên tôi phải tự thống nhất một số thuật ngữ khi dạy tập viết để học sinh nghe quen tai và có thói quen nhận biết nhanh. Ví dụ: “Đường kẻ” học sinh nghe cô nói hiểu được đâu là đường kẻ ngang thứ nhất, thứ 2, thứ 3, thứ 4, thứ 5, thứ 6 đường kẻ dọc trái, đường kẻ dọc phải. Cách xác định toạ độ trên khung chữ phải dựa vào đường kẻ chuẩn. Học sinh qua giờ học luyện tập, tập viết sẽ tự nhận xét được độ cao, kích thước của chữ, biết được vị trí nằm trên đường kẻ nào, dòng kẻ thứ mấy thông qua chữ mẫu. - Việc tiếp theo quan trọng là học sinh phải nắm chắc điểm đặt bút đầu tiên. Biết được điểm dừng bút của một số chữ thường kết thúc ở điểm đặt bút hoặc ở đường kẻ ngang thứ 2. - GV có thể lặp lại điều này ở nhiều tiết học để học sinh luôn lưu ý nên hất quá tay chữ sẽ mất cân đối hoặc hất quá ít làm chữ viết giống chữ in. Trong kỹ thuật viết tạo sự liền mạch GV cần rèn học sinh biết cách rê bút, lia bút để đảm bảo kỹ thuật và tốc độ viết chữ. Ví dụ 1: Rê bút - viết chữ: n (cỡ chữ nhỡ) Học sinh viết nét móc xuôi trái (1), dừng bút ở đường kẻ thứ nhất, không nhấc bút mà ngược lên đường kẻ thứ 2 để viết nét móc 2 đầu, dừng bút ở đường kẻ thứ 2. Ví dụ 2: Lia bút - viết chữ: cô (cỡ chữ nhỡ) Học sinh viết chữ c đến điểm dừng bút ở đường kẻ ngang thứ 2 lia nhẹ đầu bút từ dưới lên trên, sang phải đến điểm đặt bút của ô (cách c khoảng nửa ô) viết chữ ô rồi lia bút lên đầu chữ o viết dấu mũ từ trái sang phải. 6/14
6. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” - Để học sinh viết đúng chữ mẫu và viết đẹp phương tiện học tập của học sinh là đặc biệt cần thiết gồm: bút, bảng, vở tập viết, bàn ghế đúng quy cách, ánh sáng đầy đủ. - Khi học sinh viết bài, ngoài việc cầm bút đúng tư thế, muốn viết đúng và đẹp học sinh cần biết quan sát chữ mẫu để biết cấu tạo chữ, nhận xét được chiều cao, độ rộng của chữ, nhìn cô hướng dẫn cách viết để nắm được kỹ thuật viết chữ và viết theo mẫu. Cho học sinh so sánh chữ h và chữ k (mẫu hai chữ phóng to) + Giống nhau: cùng có nét khuyết trên. học sinh đã biết cách viết + Khác nhau : chữ h có nét móc 2 đầu Chữ k có nét thắt giữa Để viết được đúng nét thắt giữa của chữ k, tôi đã phóng to riêng phần nét thắt giữa của chữ k trên khung chữ kẻ li. Học sinh nhận xét chiều cao, độ rộng của nét thắt: Nét thắt giữa gồm 2 phần: + Phần trên nét thắt hơi giống chữ c lộn ngược + Phần dưới nét thắt gần giống nét móc 2 đầu. Tôi viết mẫu cho học sinh xem trên bảng từng phần của nét thắt, luyện học sinh viết ra bảng riêng từng phần của nét thắt cho học sinh quen tay. GV chú ý cho học sinh viết đúng nét này ngay từ khi cho học sinh học các nét cơ bản. Sau khi học sinh đã viết được riêng từng phần nét thắt giữa, tôi hướng dẫn học sinh ghép 2 phần rời của nét thắt để được nét thắt giữa hoàn chỉnh bằng cách rê bút nối 2 phần của nét thắt như sau: Đặt bút ở đường kẻ ngang thứ 2 viết nét cong phải hơi chếch lên chạm đường kẻ ngang thứ 3 vòng gần đến điểm đặt bút vừa xong rê bút viết liền nút nằm ngang trên đường kẻ ngang thứ 2, điểm kết thúc của nét nút thẳng với chỗ rộng nhất của phần trên nét thắt, rê bút nối liền với nét móc dưới và dừng bút ở đường kẻ ngang thứ 2. Học sinh viết xong sẽ mang bảng mẫu của mình cho các bạn xem. Học sinh nhận xét rút ra chỗ đúng cần học tập, chỗ chưa đúng cần phải sửa. Học sinh 7/14
7. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” được tập viết lại nét thắt giữa cho đẹp sau đó mới viết chữ k hoàn chỉnh trên cơ sở cô giáo viết chữ mẫu trên bảng và nhận xét được: Nét khuyết: cao 5 li, rộng 1 li. Nét thắt giữa: cao 2 li rộng 2 li rưỡi. Đặt bút ở giữa đường kẻ ngang thứ 2 (sát bên trái đường kẻ dọc) viết nét khuyết trên dựa vào đường kẻ dọc cho thẳng đến đường kẻ ngang dưới thứ nhất rê bút viết tiếp nét thắt giữa như trên, dừng bút ở đường kẻ ngang thứ 2. Muốn luyện tập đạt kết quả tốt học sinh phải nắm chắc về: + Chữ mẫu + Cấu tạo của chữ + Kỹ thuật viết chữ Ngoài ra học sinh còn được rèn luyện thành kỹ năng như: Tư thế ngồi, cách cầm bút để vở, cách trình bày bài cộng với ý thức tự giác của mỗi học sinh trong quá trình luyện tập sẽ làm bài viết của các em đẹp hơn. Học sinh được viết trên bảng, vở bài tập viết và viết cả vở ô li (giờ luyện viết). Giáo viên đánh giá được mức độ tiếp thu của học sinh, từ đó có thể điều chỉnh phương pháp dạy cho phù hợp. 2. Đối với giáo viên 2.1 Chữ viết của giáo viên là tấm gương cho học sinh Giáo viên phải viết đúng, viết đẹp, trình bày rõ ràng mới có thể giáo dục cho học sinh viết sạch đẹp hơn được. Bởi xét về tâm lý của học sinh tiểu học dường như các em luôn lấy cô giáo mình làm gương. Vì vậy, giáo viên cần phải thường xuyên luyện chữ, cập nhật ngay với mẫu chữ đang hiện hành. 2.2. Chuẩn bị chu đáo khi lên lớp Mỗi học sinh khi lên lớp giáo viên phải soạn bài đầy đủ. Việc soạn bài là công việc lập ra kế hoạch tổ chức hoạt động dạy và học trong từng bài. Tiết Học vần nhiều khi gây cho học sinh sự tẻ nhạt. Giáo viên phải bám vào yêu cầu của từng bài học từ đó nghiên cứu bổ sung cho phù hợp với học sinh của lớp mình. Bài soạn của giáo viên công phu sẽ tránh gây nhàm chán, rèn luyện được chữ viết mà lại gây được hào hứng cho học sinh. 8/14
8. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” Để có bài soạn tốt, giáo viên luôn sưu tầm tài liệu, sách tham khảo về cách rèn luyện chữ viết cho học sinh, những quyển vở sạch, đẹp giới thiệu cho những em học sinh có ý thức lấy đó làm gương cho mình. Ngoài ra, về tư thế cầm bút của học sinh là điều giáo viên cần phải quan tâm đầu tiên, tôi có thể phải mất hàng tuần và luyện thường xuyên trong suốt cả năm học về cách cầm bút đúng mẫu để học sinh viết tốt hơn. Khi viết đôi tay trực tiếp điều khiển quá trình viết của trẻ, các cơ và tay của trẻ đang độ phát triển, nhiều chỗ còn là sụn nên cử động các ngón tay còn vụng về, chóng mệt mỏi. Khi cầm bút các em có tâm lý sợ bị rơi. Điều này gây một phản ứng tự nhiên là các em cầm bút quá chặt, các cơ tay căng lên rất khó di chuyển. Muốn có thói quen viết chữ nhẹ nhàng, thoải mái trước hết các em phải biết kỹ thuật cầm bút bằng 3 ngón tay (ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa). Bàn tay phải với điểm tựa là mép cùi tay, đầu bút hướng ra phía trước, cầm bút phải tự nhiên, đừng chặt quá sẽ khó vận động, nếu lỏng quá sẽ không điều khiển được bút. Nếu các em cầm sai kỹ thuật bằng 4, 5 ngón tay, khi viết vận động cổ tay, cánh tay thì các em sẽ mau mệt, sức chú ý kém, kết quả viết chữ sẽ không đúng và nhanh được. 2.3. Rèn cho học sinh tư thế ngồi chuẩn Tôi luôn rèn cho học sinh tư thế ngồi chuẩn để có thể viết chữ đẹp lại không gây ra những dị tật cho học sinh như: cận thị, vẹo cột sống... 2.3.1. Tư thế ngồi viết: - Lưng thẳng - Không tỳ ngực xuống bàn - Mắt cách vở khoảng 20 - 25 cm - Tay phải cầm bút, tay trái tỳ nhẹ lên mép vở để giữ. - Hai chân để song song thoải mái. 2.3.2. Cách cầm bút - Cầm bút bằng ba ngón tay: Ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa. - Khi viết ba ngón tay di chuyển từ trái sang phải, cán bút nghiêng bên phải, cổ tay, khuỷu tay, cánh tay cử động mềm mại, thoải mái. - Tuyệt đối sửa ngay những học sinh cầm bút tay trái. 9/14
9. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” Tuy nhiên với những học sinh viết xấu, tôi có những biện pháp để giúp các em có thể viết đẹp hơn như: • Tập tô chữ thêm • Tôi cầm tay ở một số nét chữ khó • Tôi sửa sai ngay cho học sinh trên bảng con • Luyện viết lại những chữ học sinh viết sai • Xem (bảng) vở mẫu viết đẹp • Uốn nắn tư thế ngồi viết đúng • Bài viết của cô giáo phải luôn chuẩn • Tôi nên giám sát học sinh trong quá trình viết để sửa sai kịp thời và lưu ý những lỗi học sinh hay mắc trước khi học sinh viết bài để giúp học sinh viết đúng. • Cho học sinh ngồi xen kẽ: học sinh viết đẹp ngồi cạnh học sinh viết chưa đẹp để các em bắt chước bạn, thi viết đẹp giống bạn. • Bảng chữ mẫu luôn để trước mặt để học sinh lúc nào cũng nhìn thấy chữ mẫu và viết theo. Trong quá trình dạy học tôi luôn tạo cho thói quen viết có chất lượng không cho học sinh viết quá nhiều bài, nhận xét chữ viết hàng ngày hoặc xếp loại chữ theo từng bài viết, kể cả trong giờ luyện tập và quy định rõ ở mức độ nào học sinh phải viết lại bài. 3. Kết hợp với phụ huynh học sinh. Song song việc rèn chữ trên lớp cho các em, tôi còn kết hợp với phụ huynh rèn chữ cho các em ở nhà đối với những em viết chưa đạt. 4. Kết quả đạt được: Các lần khảo sát Sĩ số HS viết đúng li Đầu kì 1 58 20 = 35% Cuối kì 1 58 45 = 77,5% 10/14
10. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” Sau đây tôi xin minh họa quy trình dạy tập viết trong giờ học vần Bài 8 (Tiếng việt 1 - Tập 1) Thời Hoạt động dạy và học gian Giáo viên Học sinh 6’ Tiết 1 Hướng dẫn viết bảng. - Giáo viên yêu cầu học sinh đọc bài - Đọc bài viết: l - h viết lê - hè Gắn chữ: - Yêu cầu học sinh so sánh chữ: - 2 học sinh so sánh l với h Giống: có nét khuyết trên Khác: l có nét móc dưới H có nét móc 2 đầu - Cho học sinh nhận xét về chiều cao? - 1 HS trả lời. chiều rộng của các chữ. Cao: Nét khuyết 5 li Nét móc 2 đầu: 2 li Nét móc dưới (nét hất) 1 li Rộng: h: 3 li - GV chỉ vào chữ mẫu và nói cách viết l: 2 li k: Đặt bút ở đường kẻ ngang thứ 2 sát - HS lắng nghe và quan sát cô viết bên trái đường kẻ dọc viết nét khuyết mẫu trên cao 5 li dựa lưng vào đường kẻ dọc cho đẹp, đến gần đường kẻ ngang thứ nhất lượn bút nối liền với nét móc dưới rộng gần 2 li và dừng bút ở đường kẻ ngang thứ 2. h: Đặt bút viết nét khuyết trên giống như chữ l, đến điểm dừng bút của nét khuyết trên rê bút sát vào nét khuyết đến đường kẻ ngang thứ 2 lượn bút viết nét móc 2 đầu cao 2 li và dừng bút ở đường kẻ ngang thứ 2. - GV viết mẫu bảng giống như - HS viết bảng 11/14
11. “Một số biện pháp dạy Tập viết trong giờ học vần” bảng của học sinh - Yêu cầu học sinh viết vào bảng của - HS nhận xét bài viết mình. - Gọi 2 - 3 học sinh mang bảng mẫu. Bảng đẹp: Khen Bảng chưa đẹp: sửa sai cho học sinh * Hướng dẫn viết chữ: Chú ý nét nối từ l - ê Cao? (e, ê: 2 li) Viết mẫu và nói cách viết (l, h: 5 li) 4’ Lê - hè Rộng: lê - gần 1ô * Lê: Cách 1 đường kẻ dọc. Viết l như hè - hơn 1 ô đã học đến điểm dừng bút của l. Đưa tay lượn rộng nửa ô viết conchữ e. Dừng bút ở đường ngang thứ 2. Lia bút lên trên viết dấu mũ (^) * hè: Cách 1 đường kẻ dọc viết con chữ h, đến điểm dừng bút của h. Đưa tay lượn rộng nửa ô viết e giống chữ lê, xong lia bút lên trên thêm dấu huyền (`). Giáo viên viết mẫu bảng Tiết 2: Hướng dẫn viết vở: 1. Chữ l: - Khoảng cách giữa chữ l thứ nhất đến chữ l thứ 2 là một đường kẻ dọc. 2. Chữ h: Tương tự - Quan sát sửa cho học sinh tư thế ngồi, cách cầm bút. Nhận xét một số quyển vở học sinh Nhận xét bài viết Dặn dò 12/14