Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh Lớp 4-5 theo định hướng phát triển năng lực

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh Lớp 4-5 theo định hướng phát triển năng lực

1. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc phát triển năng lực” để giúp cho giáo viên có hướng tìm hiểu, giảng dạy đúng, học sinh tiếp thu một cách dễ dàng nhất nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. 2. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở đánh giá thực trạng chất lượng dạy của đội ngũ giáo viên và chất lượng học của học sinh. Từ đó đề xuất các biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5. 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu: Dạy học môn Tập đọc theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5. 3.2. Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp bồi dưỡng kiến thức về dạy học môn Tập đọc theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5. 4. Nhiệm vụ nghiên cứu: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Điều tra thực trạng việc giảng dạy môn Tập đọc và đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5. 5. Phạm vi nghiên cứu: Đối tượng khảo sát học sinh lớp 4;5 trong nhà trường. Địa bàn nghiên cứu: Trường tiểu học nơi tôi công tác. Thời gian nghiên cứu: Tháng 9/2018 - Tháng 5/2019 6. Phương pháp nghiên cứu 6.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận: Phân tích, tổng hợp các vấn đề dạy học Tiếng Việt nói chung; phân môn Tập đọc nói riêng để đề ra các biện pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5 6.2. Các phương pháp dạy học: Phương pháp hỏi đáp; Phương pháp nêu vấn đề; Phương pháp trực quan; Phương pháp thảo luận nhóm; ... 6.3. Các phương pháp nghiên cứu thực tế: Phương pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm. Tiến hành xem xét thực trạng chất lượng dạy và học môn Tập đọc lớp 4;5 của nhà trường trong thời gian từ tháng 9/2018 đến tháng 3/2019. 6.4. Các phương pháp khác: Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê để xử lý các số liệu và so sánh, phân tích các kết quả nghiên cứu. 7. Cấu trúc của SKKN: Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Mục lục, đề tài gồm có 3 chương: Chương 1. Cơ sở lý luận của vấn đề dạy học phân môn Tập đọc theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5 Chương 2. Thực trạng của vấn đề dạy học phân môn Tập đọc theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5 Chương 3. Một số biện pháp dạy học Tập đọc theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5 3
2. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc B. NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC CHỈ ĐẠO DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC MÔN TẬP ĐỌC 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài 1.1.1 Căn cứ vào Mục tiêu giáo dục Tiểu học Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển những nhiệm vụ lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản cho học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở. 1.1.2 Căn cứ vào nội dung và chương trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học Bám sát mục tiêu giáo dục Tiểu học, chương trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học và phân môn Tập đọc luôn coi nhiệm vụ phát triển năng lực cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng nhằm “Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt”. 1.1.3. Căn cứ vào nhiệm vụ năm học Thực hiện theo công văn hướng dẫn số 3676/SGDĐT-GDPT ngày 31/8/2018 của Sở GD&ĐT về việc HD thực hiện nhiệm vụ năm học 2018-2019 cấp tiểu học; Thực hiện theo công văn hướng dẫn số 594/HD-PGD ngày 16/8/2018 của Phòng GD&ĐT về việc HD thực hiện nhiệm vụ năm học 2018-2019; 1.1.4 Căn cứ vào đặc điểm tâm - sinh lý của học sinh tiểu học 1.1.4.1 Tri giác Đặc điểm tri giác của học sinh tiểu học là tươi sáng, sắc bén. Trong quá trình học tập tri giác là một hoạt động trở nên sâu sắc và phức tạp hơn, trở thành một hoạt động có phân tích, phân biệt hơn, thì tri giác sẽ mang tính chất của một sự quan sát có tổ chức. Từ những đặc điểm tri giác trên cho thấy tri giác của trẻ không tự nhiên mà có. Điều đó yêu cầu người giáo viên không chỉ dạy cho trẻ em nhìn, xem, mà còn phải dạy cho trẻ em nhận xét, biết nghe và biết lắng nghe, và đặc biệt là tổ chức cho học sinh hoạt động để tri giác đối tượng một cách tích cực, dạy trẻ vạch ra những dấu hiệu bản chất, những thuộc tính bản chất, phải làm thế nào đó để trẻ có thể biết cần chú ý đến cái gì, rèn luyện cho trẻ phân tích những đối tượng tri giác một cách có hệ thống và có kế hoạch. Đây cũng chính là cơ sở để đưa ra các 4
3. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc biện pháp nhằm phát triển năng lực cho học sinh tiểu học. 1.1.4.2 Khả năng chú ý Học sinh Tiểu học cùng một lúc các em chưa chú ý đến được nhiều đối tượng và sự phát hiện cũng chưa cao nên việc duy trì sự tập trung chú ý trong khoảng 40 phút trong mỗi giờ học thường bị phá vỡ bởi những việc riêng, nhất là khi học các phân môn của môn Tiếng Việt và phần rèn luyện học Tập đọc. Do đó để phát triển năng lực cho học sinh, giáo viên nên phối hợp linh hoạt các biện pháp, các con đường tiếp cận khác nhau. 1.1.4.3 Trí nhớ Trẻ em Tiểu học có trí nhớ tốt, cả ghi nhớ chủ định và không chủ định đều đang phát triển, ở cuối bậc tiểu học ghi nhớ chủ định của các em phát triển mạnh. Việc ghi nhớ các tài liệu trực quan hình tượng có nhiều hiệu quả. Tuy nhiên việc ghi nhớ các tài liệu, từ ngữ cụ thể vẫn có nhiều hiệu quả hơn việc ghi nhớ các tài liệu từ ngữ trừu tượng. Điều này cho ta thấy tác dụng của việc rèn luyện thường xuyên các tố chất ngôn ngữ là vô cùng cần thiết. 1.1.4.4 Tưởng tượng Tưởng tượng của học sinh Tiểu học được hình thành trong quá trình học tập. Ở các lớp đầu bậc Tiểu học hình ảnh tưởng tượng của các em còn giản đơn và không bền vững. Hình ảnh tưởng tượng của các em bền vững và gần thực tế hơn khi các em bắt đầu có khả năng tưởng tượng dựa trên những tri giác đã có từ trước và dựa trên vốn ngôn ngữ. 1.1.4.5 Tư duy Tư duy của trẻ em ở bậc Tiểu học chuyển dần từ trực quan cụ thể sang tư duy trừu tượng, khái quát nhờ vào khả năng ngôn ngữ của các em. Tư duy ở cấp độ cao được xác lập khi trẻ em đã thay thế công cụ tư duy từ vật thật, hình ảnh cụ thể sang cấp độ tư duy ngôn ngữ. Từ đặc điểm này của học sinh Tiểu học chúng ta có thể xác lập được một hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn phù hợp với sự phát triển tư duy của các em. 1.1.4.6 Tình cảm Tình cảm của học sinh tiểu học mang tính cụ thể, trực tiếp và giàu cảm xúc. Tình cảm đó được biểu hiện trong đời sống hàng ngày và cả trong hoạt động tư duy. Tình cảm đời sống thể hiện ở việc các em chăm lo đến kết quả học tập, hài lòng khi có kết quả tốt và ngược lại các em sẽ buồn bực lo lắng nếu như kết quả không cao. Tình cảm trí tuệ của các em thể hiện ở sự tò mò tìm hiểu thế giới sự vật xung quanh nhằm thỏa mãn nhu cầu nhận thức của mình. 5
4. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc 1.2 Các khái niệm cơ bản của vấn đề nghiên cứu 1.2.1 Biện pháp Phương pháp giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó. 1.2.2 Giáo viên Là những người trực tiếp hoặc gián tiếp giảng dạy kiến thức cho học sinh. 1.2.3 Định hướng phát triển năng lực Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống. Định hướng phát triển năng lực là chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học: Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội. Kết luận chương 1 Việc phát triển năng lực cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 4;5 nói riêng là nhiệm vụ quan trọng của mỗi giáo viên. Vì thế, phát triển năng lực cho học sinh luôn là một việc làm cần thiết để giúp các em hình thành, phát triển và hoàn thiện về nhân cách. Nội dung học tập môn Tập đọc cho học sinh Tiểu học đang được chú trọng theo định hướng dạy học phát triển năng lực, trong đó có các năng lực trí tuệ, cảm xúc và phát triển nhiều năng lực khác. Vấn đề phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5 là một việc làm vô cùng cần thiết. Chính vì thế giáo viên có nhiệm vụ rất lớn trong việc giảng dạy cho học sinh tiểu học theo định hướng phát triển năng lực. Xu hướng này sẽ thay đổi cách dạy của giáo viên và cách học của học sinh. 6
5. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC CHỈ ĐẠO GIÁO VIÊN GIẢNG DẠY MÔN TẬP ĐỌC CHO HỌC SINH LỚP 4; 5 TRONG NHÀ TRƯỜNG 2.1. Vài nét khái quát về nhà trường Trong hai năm 2016-2017; 2017-2018 nhà trường có giáo viên đi thi giáo viên dạy giỏi cấp Thành phố và đã đạt giải Nhất- Nhì trong hội thi. Chất lượng dạy học đạt kết quả cao trong toàn huyện. Năm học 2018-2019, phong trào học tập và các hoạt động khác diễn ra sôi nổi đạt được nhiều thành tích đáng mừng. Về giáo dục đạo đức: Nhà trường đã thực hiện tốt cuộc vận động xây dựng “Nhà trường văn hoá - nhà giáo mẫu mực - học sinh thanh lịch”, đặc biệt là cuộc vận động “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”,... tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh. Về giáo dục văn hóa: Ban giám hiệu quan tâm và chỉ đạo sát sao nên tỉ lệ học sinh hoàn thành tốt ngày càng tăng và giảm đáng kể tỉ lệ học sinh chưa đạt yêu cầu. Đội ngũ giáo viên tham gia giảng dạy đã có khá nhiều kinh nghiệm nên chất lượng học tập của học sinh tăng lên rõ rệt. Về giáo dục văn thể mĩ: Nhà trường quan tâm mọi phong trào như tổ chức tốt buổi Tết Trung thu cho học sinh toàn trường; Ngày hội đọc sách; Hội chợ quê; Vẽ tranh với các chủ đề như sải cánh ước mơ; Văn nghệ chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20/11; Tuyên truyền vệ sinh và phòng chống dịch bệnh; Hội khỏe Phù Đổng; Chương trình giáo dục đạo đức lối sống cho thanh thiếu niên và nhi đồng ... thu hút được sự quan tâm của các bậc phụ huynh, đã để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng học sinh. 2.2. Thực trạng nhà trường 2.2.1. Thuận lợi: Ban giám hiệu luôn chỉ đạo sát sao kịp thời từng môn học ở tất cả các khối lớp. Đặc biệt là môn Tiếng Việt; phân môn Tập đọc yêu cầu chú trọng rèn đọc hiểu cảm thụ thơ văn cho học sinh. Đại đa số giáo viên nhà trường nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ tâm huyết với nghề dạy học, luôn coi trọng đổi mới phương pháp dạy học. Nhà trường đã mua thêm nhiều sách tham khảo, sách nâng cao phục vụ cho việc dạy học môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập đọc nói riêng. 2.2.2. Khó khăn với giáo viên: Trong đội ngũ giáo viên vẫn còn một số giáo viên chưa suy nghĩ thấu đáo bài dạy, nhiều giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm giảng 7
6. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc dạy nhất là phần đọc hiểu để cảm thụ thơ văn nên khi giảng dạy còn gặp những khó khăn nhất định. Còn một số giáo viên chưa chú ý đến bồi dưỡng và tự bồi dưỡng chuyên môn hoặc tuổi đời cao không còn khả năng để đào tạo, nâng cao trình độ. Bên cạnh đó nhà trường có nhiều giáo viên trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm dạy học nên khi dạy chưa mở rộng kiến thức để phát huy hết năng lực cho học sinh. Nhiều giáo viên nắm chắc kiến thức cơ bản nhưng kiến thức nâng cao chưa nắm vững được nhiều. Khó khăn với học sinh: Từ thực tế khảo sát học sinh cho thấy phần đọc tiếng của học sinh thực sự chưa tốt. Một số em tốc độ đọc so với quy định không đạt yêu cầu, có em đọc quá chậm, có em lại đọc quá nhanh. Một số em khác đọc khá trôi trảy bài nhưng đọc diễn cảm lại không hay. Phần lớn các em chỉ biết trả lời câu hỏi theo sách chứ chưa hiểu đúng, hiểu sâu câu hỏi mang tính cảm thụ để phát triển năng lực. Khi học sinh trả lời các câu hỏi đọc hiểu, các em diễn đạt ngôn ngữ nói không được rõ ràng, nặng về kể lể, nói không thành câu... 2.3. Nguyên nhân thực trạng 2.3.1. Nguyên nhân khách quan: Nhà trường có nhiều giáo viên trẻ. Bản thân giáo viên chưa hiểu chắc nội dung văn bản. Khả năng đọc để hiểu văn bản của học sinh còn yếu.Vốn sống của các em còn quá ít, Hình thức thi đua khen thưởng đôi khi chưa đáp ứng và khích lệ giáo viên. 2.3.2. Nguyên nhân chủ quan: Một số ít giáo viên chưa cập nhật với sự đổi mới, chưa thực sự ham học hỏi, đôi khi còn ngại khó, ngại khổ. Nhiều giáo viên chưa biết đặt câu hỏi khai thác nội dung văn bản theo hướng phát huy năng lực cho học sinh. Kết luận chương 2 Từ thực trạng trên ta thấy việc chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4 và 5 theo định hướng phát triển năng lực cần chú ý tới các nội dung: Thứ nhất là bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn, phát triển số lượng giáo viên có trình độ cao làm nòng cốt. Thứ hai là nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu của giáo viên, đồng thời có chính sách khen thưởng kịp thời, thích đáng đối với giáo viên có thành tích trong giảng dạy. Thứ ba là giáo viên và học sinh cần có: Kĩ năng đọc hiểu và cảm thụ văn học. Vận dụng kiến thức kĩ năng sáng tạo của tác phẩm vào cuộc sống. Thứ tư là cần dạy cho học sinh có năng lực chuyên biệt như: Năng lực tiếp nhận: nghe, đọc. Năng lực sản sinh: nói, viết. Để thực hiện được các nội dung trọng tâm trên cần thực hiện những biện pháp bồi dưỡng nâng cao kiến thức dạy Tập đọc nói riêng. Nhiệm vụ giảng dạy của giáo viên cần phát triển năng lực cho học sinh lớp 4;5 như thế nào trong phân 8
7. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc môn Tập đọc? Chúng ta cùng tìm hiểu một số biện pháp giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4;5 theo định hướng phát triển năng lực ở chương 3. CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO GIÁO VIÊN GIẢNG DẠY MÔN TẬP ĐỌC CHO HỌC SINH LỚP 4-5 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 3.1. Biện pháp 1: Định hướng chung cho giáo viên giảng dạy môn Tập đọc theo hướng phát triển năng lực cho người học a. Mục đích của biện pháp: Mục đích của biện pháp là giúp giáo viên hiểu rõ và có định hướng đúng trong việc tổ chức giờ dạy Tập đọc đạt hiệu quả khi tổ chức dạy học về việc phát triển năng lực cho học sinh. b. Biện pháp thực hiện: Trong bồi dưỡng chuyên môn, tôi triển khai cho các đồng chí giáo viên tập huấn về hình thức tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở phân môn Tập đọc. Trước khi vào tìm hiểu tôi yêu cầu các đồng chí giáo viên suy nghĩ và trả lời được các câu hỏi sau: 1. Về mục tiêu học sinh cần hình thành được những năng lực gì khi học bài Tập đọc đó? 2. Về nội dung dạy học cần phát triển năng lực như thế nào khi rèn đọc đúng, đọc hiểu trong bài? 3. Sử dụng các phương pháp dạy học nào để phát triển năng lực tối đa cho học sinh? 4. Áp dụng các hình thức tổ chức dạy học nào trong phân môn Tập đọc để giờ dạy đạt hiệu quả cao nhất? ... Sau khi được nghe các ý kiến của giáo viên về cách hiểu dạy học theo định hướng phát triển năng lực, trả lời được các câu hỏi nêu trên, tôi tiếp tục bổ sung và triển khai cụ thể nội dung buổi tập huấn. Tôi yêu cầu các đồng chí ghi chép lại vào sổ bồi dưỡng chuyên môn của mình để cùng nhau trao đổi và rút kinh nghiệm giảng dạy cho bản thân. * Để trả lời câu hỏi 1 về mục tiêu học sinh cần hình thành được những năng lực khi học bài Tập đọc đó là: Đọc đúng được từ, câu, đoạn văn, bài văn...một cách rõ ràng lưu loát. Hiểu và trả lời đúng được các câu hỏi trong nội dung của bài đưa ra từ mức độ 1 đến mức độ 4. Qua tìm hiểu bài biết liên hệ thực tế từ bài học đối với bản thân mình. *Câu hỏi 2. Về nội dung dạy học cần phát triển năng lực khi rèn học sinh đọc đúng, đọc hiểu văn bản đó là: 9
8. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc Năng lực tự học; tự giải quyết vấn đề; năng lực tự nghiên cứu; năng lực hợp tác nhóm; nội dung phát triển năng lực giáo viên đưa ra cần gắn liền thực tiễn cuộc sống học sinh để giúp các em dễ hiểu và dễ trả lời hơn. *Câu hỏi 3. Sử dụng các phương pháp dạy học nào để phát triển năng lực tối đa cho học sinh? Ngoài các phương pháp dạy học như: Phương pháp hỏi đáp; Phương pháp trực quan; Phương pháp đàm thoại; Phương pháp nêu vấn đề;... Để phát huy tính tích cực của học sinh khi thực hiện cần sử dụng thêm các biện pháp dạy học đó là: Thảo luận nhóm; giải quyết vấn đề; thi đọc; báo cáo... *Câu hỏi 4. Nên áp dụng các hình thức tổ chức dạy học nào trong phân môn Tập đọc để giờ dạy đạt hiệu quả cao nhất? ... Về hình thức tổ chức để phát huy năng lực cho học sinh ta có thể có các hình thức tổ chức đó là: Học sinh được trải nghiệm - Hoạt động nhóm; Sân khấu hóa - Diễn tiểu phẩm; Hùng biện về một vấn đề đã học; Sử dụng clip;... Bên cạnh đó tôi còn yêu cầu các đồng chí giáo viên thiết kế một giáo án dạy Tập đọc trong đó có nội dung dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Vấn đề này giáo viên cần chú ý quán triệt những quan điểm về vận dụng phương pháp dạy học như sau: Chú trọng đến phương pháp tự học của học sinh: Việc tự học của học sinh chủ yếu được tiến hành theo hình thức nhóm và cá nhân với sự hỗ trợ của những tài liệu, đồ dùng dạy học thích hợp. Tự học của học sinh không chỉ thực hiện ở trên lớp mà còn ở thư viện, gia đình (qua sách báo, tạp chí, mạng internet,...), ngoài xã hội (quan sát, điều tra những sự vật, hiện tượng có trong thực tiễn) để mở rộng, làm giàu kiến thức của mình và phát triển các năng lực. Ví dụ: Khi học bài “Hạt gạo làng ta” (Tập đọc 5) có câu: Hạt gạo làng ta Gửi ra tiền tuyến Gửi về phương xa Để học sinh tự tìm hiểu hạt gạo trong những năm tháng chiến tranh gửi ra tiền tuyến và gửi về phương xa là gửi đi những nơi nào? Tại sao hạt gạo lại phải gửi đi như vậy thì các em phải đọc và tìm hiểu trước ở gia đình (hỏi ông bà, cha mẹ,...) để hiểu thêm về hạt gạo quê hương. Như thế là giáo viên đã chú ý đến năng lực tự học nhằm phát triển năng lực tự nghiên cứu cho học sinh. Khi giáo viên đặt câu hỏi, chắc chắn nhiều học sinh sẽ trả lời được hạt gạo gửi ra tiền tuyến là gửi ra mặt trận cho quân và dân ta nơi đang xảy ra cuộc chiến tranh 10
9. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc chống Mỹ. Còn hạt gạo gửi về phương xa là gửi đi khắp mọi miền Tổ quốc, gửi sang cả cho nhân dân Lào và Cam-pu-chia để cùng giúp nhân dân ta đánh giặc. Trong quá trình giảng dạy tôi yêu cầu giáo viên khuyến khích sự phát triển nội lực của học sinh sẽ kích thích quá trình lĩnh hội tri thức và phát triển trí tuệ. Với năng lực nghề nghiệp, nghệ thuật dạy học, tôi cũng yêu cầu thầy cô cần khơi dậy hứng thú và niềm vui trong hoạt động học tập để từ đó kích thích học sinh tự tìm tòi, khám phá và tin tưởng vào khả năng tự học của mình. Học sinh không thể tự học nếu các em không có nhu cầu vươn lên, không làm chủ học tập và không có niềm tin vào chính mình. Vì những yêu cầu trên, giáo viên cần tận dụng tối đa các biện pháp để hướng dẫn các em tự học, tự thực hiện các câu lệnh, các hoạt động học tập được thiết kế trong bài học. Đương nhiên học sinh không thể tự học nếu không có sự hướng dẫn của giáo viên. Giáo viên là người hướng dẫn cách học và quyết định chất lượng học tập của học sinh. Vì vậy cần có những kĩ thuật dạy học thích hợp cùng với đánh giá quá trình học tập linh hoạt để từng bước hình thành năng lực tự học cho các em. 3.2. Biện pháp 2: Chỉ đạo giáo viên tổ chức việc dạy Tập đọc qua những hoạt động trong tiết học của học sinh a. Mục đích của biện pháp: Giúp giáo viên hiểu những hoạt động được tổ chức phải là của học sinh (mà không phải của giáo viên) nhằm mục tiêu phát triển năng lực cho học sinh với những phương pháp dạy học mang tính thực hành như thông qua các tổ chức trò chơi, trải nghiệm thực tế cuộc sống, giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn,... b. Biện pháp thực hiện: Để chỉ đạo giáo viên tổ chức tốt việc học Tập đọc qua những hoạt động của học sinh tôi thường hướng dẫn thầy cô tổ chức qua các hoạt động sau: *Hoạt động khởi động: Hoạt động này xảy ra ngay từ khi bắt đầu tiết học giúp học sinh “hâm nóng” những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm sẵn có của mình cho bài học mới, hay giáo viên tạo ra không khí học tập vui vẻ, thân thiện, gần gũi,...Với mỗi bài dạy Tập đọc, giáo viên thường dựa vào chủ đề hay nội dung bài học có liên quan để khởi động cho tiết học cho phù hợp với bài dạy. Hoạt động khởi động bằng nhiều hình thức khác nhau như hát múa một bài tập thể, tổ chức các trò chơi như “Gọi thuyền; Ô cửa bí mật; Đuổi hình bắt chữ;...” hay có thể là: một (hoặc nhiều) bức tranh/ câu hỏi nêu vấn đề/ tình huống/ câu chuyện/ tư liệu/ đố vui/ cuộc thi/... 11
10. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc Ví dụ: Khi dạy bài “Tre Việt Nam” (Tập đọc 4) phần khởi động giáo viên tổ chức cho học sinh hát và múa bài “Tre ngà bên lăng Bác” trước khi vào bài mới của tiết học. Bài dạy: “Sắc màu em yêu”(Tập đọc 5) giáo viên khởi động cho học sinh bằng trò chơi gọi thuyền, gọi đến bạn nào thì bạn đó phải nói được một màu mình yêu thích và nói thêm được một cảnh vật thích hợp với màu sắc đó... Giáo viên hoặc bạn lớp trưởng mời khoảng 5-6 bạn tham gia trả lời. Những cách khởi động trên sẽ tạo cơ hội để học sinh bộc lộ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm liên quan đến nội dung sắp học. *Hoạt động hình thành tri thức: Đối với hoạt động hình thành kiến thức, kĩ năng mới của bài học (đọc - hiểu bài tập đọc) giáo viên cần chuẩn bị các câu hỏi, chỉ dẫn, đồ dùng học tập nhằm khích lệ học sinh suy nghĩ độc lập, trình bày kiến thức mới bằng ngôn ngữ của các em trong thảo luận theo cặp, theo nhóm, lúc tham gia các trò chơi, cuộc thi,...tạo tâm lý thoải mái, thân thiện khi tham gia hoạt động học tập. Đối với phần đọc tiếng các em cần phải đọc đúng từ, câu, đoạn trong bài theo đúng yêu cầu về tốc độ. Biết ngắt nghỉ phù hợp đối với các cụm từ hay câu dài có trong bài đọc. Đối với phần đọc hiểu, ngoài các câu hỏi mức 1;2 các em cần trả lời được các câu hỏi mang tính cảm thụ văn học ở mức 3;4. Phần liên hệ hay trải nghiệm bản thân, các em nói ra được những suy nghĩ của bản thân mình trong quá trình tiếp thu nội dung kiến thức trong bài học. Ví dụ: Với bài “Trung thu độc lập” (Tập đọc 4), ngoài cách đọc đúng từ, câu, đoạn các em có thể trao đổi nhóm và tự tìm ra cách đọc ngắt nghỉ các câu dài. Chẳng hạn như câu “Trăng ngàn và gió núi bao la/ khiến lòng anh man mác/ nghĩ tới trung thu và nghĩ tới các em.//” cho phù hợp và đúng với với văn cảnh. Với câu hỏi liên hệ bản thân nhất thiết cần phải có trong giờ Tập đọc: “Em mơ ước đất nước ta mai sau sẽ phát triển như thế nào?” Ở câu hỏi mức 3;4 này trước hết giáo viên cho các em nói cho nhau nghe theo nhóm đôi mơ ước của mình rồi mới gọi trình bày trước lớp. Mục đích để phát triển năng lực làm việc nhóm; năng lực thuyết trình cho các em. Đối với các bài Tập đọc khác giáo viên cũng làm tương tự như vậy. *Hoạt động thực hành: Nội dung trong hoạt động thực hành nhằm giúp học sinh củng cố kiến thức, luyện tập để thành thạo các kĩ năng đã chiếm lĩnh được. Các hoạt động học tập trong phần này thường là luyện đọc thành tiếng và đọc hiểu, kể chuyện và nói về ý nghĩa câu chuyện,... Giáo viên có các biện pháp cụ thể giúp học sinh hiểu đúng nhiệm vụ, thực hành đúng cách, điều chỉnh những hiểu biết và kĩ năng còn sai lệch. Giáo viên 12
11. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên giảng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lưc cần tạo điều kiện để các em tự trình bày trong nhóm, nêu các tiêu chí tự đánh giá mức độ đạt được, kết quả nào đúng, kết quả nào chưa đúng hoặc chưa đủ,... Ví dụ: Thi đọc giữa các cá nhân hoặc giữa các nhóm, trao đổi thảo luận thống nhất câu trả lời cho những câu hỏi về hiểu chi tiết nội dung của bài học hoặc những câu hỏi về hiểu ý nghĩa của bài đọc. Để thi đọc ở cuối tiết học, Giáo viên nên tổ chức cho học sinh thi đọc dưới nhiều hình thức như: “Thả thơ; Đọc đoạn văn hoặc đoạn thơ mà mình yêu thích nhất; Hái hoa dân chủ;...”; Ở mỗi bài đọc thuộc lòng thì hình thức này giúp các em hứng thú hơn trong học tập nhất là vào những phút cuối tiết học. Ở lớp 5 khi triển khai dạy bài: “Hạt gạo làng ta”; Giáo viên chuẩn bị 5 hạt thóc vàng làm bằng bìa màu vàng, trên đó có dán 5 hình ảnh có trong bài tương ứng với 5 khổ thơ đó là: Hình ảnh sông Kinh Thầy, hình ảnh người mẹ đi cấy, hình ảnh hào giao thông, hình ảnh các bạn học sinh gánh quang trành, hình ảnh các chiến sĩ đi ra tiền tuyến để tổ chức thi đọc dưới hình thức thả thơ vào cuối tiết nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh. Mời 5 học sinh lên bảng phát ngẫu nhiên cho 5 bạn đó mỗi bạn một hình ảnh. Học sinh nhận được hình ảnh nào sẽ đọc đúng khổ thơ tương ứng với hình ảnh đó. Qua thực tế tôi thấy học sinh rất thích thú hoạt động thả thơ này. *Hoạt động ứng dụng: Hoạt động này thường được học sinh thực hiện trên cơ sở vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn cuộc sống của mình, gia đình, cộng đồng. Nội dung hoạt động này nhằm giúp học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng mới vào bài giải quyết một số nhiệm vụ trong đời sống của chính các em hoặc gia đình, cộng đồng và nơi học sinh đang ở. Ví dụ: Mỗi bài học Tập đọc ở lớp 4;5 giáo viên có thể yêu cầu các em hỏi người thân để biết em đang sinh sống ở vùng miền nào; tìm hiểu xem nơi em có những cảnh gì đẹp, có di tích lịch sử nào; nhờ người thân trong gia đình tìm những câu ca dao ca ngợi cảnh đẹp đất nước, quê hương...gắn liền với mỗi bài học có nội dung liên quan đến bài Tập đọc. Chẳng hạn khi dạy bài “Mùa thảo quả” ở lớp 5, ngoài việc đọc và tìm hiểu nội dung bài thì ở hoạt động này các em biết được thảo quả chỉ có ở vùng cao của người Hmông (Lào Cai). Từ đó, giáo viên cho học sinh liên hệ tìm hiểu ở vùng quê em có sản vật gì đặc trưng, những sản vật đó có ý nghĩa gì trong cuộc sống,... Giáo viên cũng cần khuyến khích học sinh tích lũy kiến thức thông qua các nguồn khác nhau (từ gia đình, làng xóm, địa phương), để rèn cho các em kĩ năng giải quyết các vấn đề của thực tiễn đề ra. 13