Sáng kiến kinh nghiệm Biện pháp bồi dưỡng kĩ năng sống cho học sinh Lớp 2

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Biện pháp bồi dưỡng kĩ năng sống cho học sinh Lớp 2

1. riêng. Hơn nữa trong thời đại ngày nay, cùng với sự tiến bộ của xã hội, sự giao lưu văn hoá, kinh tế, rộng rãi như đã nói ở trên thì vấn đề làm sao để đáp ứng tốt vai trò một giáo viên là vấn đề không hề cũ. Kéo theo, những kinh nghiệm mà giáo viên chủ nhiệm tích luỹ được cần được quan tâm, chia sẻ, nhằm mục đích làm tốt công tác chủ nhiệm, trong đó công tác bồi dưỡng kĩ năng sống cho học sinh là một trong các nhiệm vụ quan trọng của giáo dục, rèn luyện các em ngày càng tốt hơn, giúp các em trở thành những con người lao động sống hoàn thiện, có ích trong tương lai. Trong thực tế hiện nay việc rèn kĩ năng sống của các em ở trường tiểu học còn thấp và nhiều hạn chế. Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh chưa có nét chuyển biến. Cần cung cấp cho học sinh những tri thức sơ đẳng về các chuẩn mực hành vi xã hội gắn với những kinh nghiệm đạo đức, để từ đó giúp học sinh hình thành kĩ năng sống, biết phân biệt đúng sai làm theo cái đúng, ủng hộ cái đúng, đấu tranh với những biểu hiện sai trái, xấu xa, nhắc nhở các em hành động theo chuẩn mực đạo đức và thói quen đạo đức. Chính vì những lẽ đó, tôi đã dành khá nhiều thời gian, tâm sức cho công tác chủ nhiệm lớp mình để bồi dưỡng kĩ năng sống cho học sinh. Vì rèn kĩ năng sống ở bậc tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng mà người làm công tác giáo dục cần quan tâm. Nay tôi mạnh dạn trình bày s¸ng kiÕn kinh nghiÖm:“ Biện ph¸p bồi dưỡng kĩ năng sống cho học sinh lớp 2” đúc kết kinh nghiệm từ quá trình chủ nhiệm lớp của bản thân tôi trong các năm học vừa qua, đặc biệt là năm häc 2021 – 2022. 4. Phạm vi của sáng kiến kinh nghiệm: Với phạm vi của sáng kiến kinh nghiệm này, tôi đưa ra những biện pháp tốt nhất để giúp giáo viên làm tốt công tác bồi dưỡng kĩ năng sống cho học sinh. a. Phương pháp nghiên cứu: - Phương pháp nghiên cứu lý thuyết - phương pháp điều tra - Phương pháp thèng kê phân loại - Phương pháp thử nghiệm sư phạm. - Phương pháp đối chứng - Phương pháp quan sát. b. Thời gian nghiên cứu vµ thùc hiÖn: Tõ n¨m häc 2020 - 2021 ®Õn n¨m häc 2021 - 2022. c. Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 2A2 tại trường Tiểu học Tản Lĩnh chúng tôi.
2. PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ. TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: “BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH LỚP 2 ” I. ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH: 1.Thuận lợi: “Thực hiện một trong các nội dung chủ đề năm học:Nâng cao trách nhiệm đạo đức nhà giáo, tăng cường giáo dục đạo đức, kĩ năng sống cho học sinh”. Đây chính là những định hướng giúp giáo viên bồi dưỡng cho học sinh như: Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kĩ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác; rèn luyện kĩ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội. - Giáo viên chủ nhiệm nhận được sự chỉ đạo, quan tâm sâu sát của Chi bộ, Ban giám hiệu, giáo viên bộ môn trong héi ®ång s­ ph¹m nhà trường. Giáo viên chủ nhiệm nhiÖt t×nh, thích học hỏi, tìm tòi sáng tạo là người trực tiếp giảng dạy các môn nên tiếp xúc với lớp hµng ngµy. - Đội ngũ các thầy cô giáo bộ môn (c¸c m«n chuyªn biÖt )nhiệt tình, yêu nghề và trách nhiệm cao, chuyên môn vững vàng. - Đội ngũ cán sự lớp tập trung những thành viên khá tích cực, ham hoạt động 2. Khó khăn: - Đầu năm học 2021 - 2022 tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 2A2. Đây là học sinh lớp 1 của năm học 2020- 2021 có nhiều em lười học, ham chơi ảnh hưởng đến kết quả thi đua của lớp. - Nhận thức của học sinh trong lớp không đồng đều, nhiÒu häc sinh nhận thức chậm, tính tự giác chưa cao, lười hoạt động. - Học sinh chỉ trú trọng học kiến thức, khả năng ứng phó với các tình huống trong cuộc sống kém, tính tự tin ít, tự ti nhiều, thường nóng nảy, gây gổ lẫn nhau. kĩ năng giao tiếp hạn chế, vẫn còn hiện tượng nói tục, chửi bậy ở một số học sinh. - Một số phụ huynh học sinh phải bươn chải, mưu sinh cuộc sống, ít có điều kiện để quan tâm chăm sóc con cái. Một số phụ huynh luôn nóng vội trong việc dạy con, chỉ chú trọng trong việc dạy đọc, viết chữ, chiều chuộng , cung phụng con cái khiến con không có khả năng trang bị kĩ năng sống tự phục vụ...
3. - Cách thức giáo dục của gia đình, nếp sống của mỗi gia đình có ảnh hưởng rất quan trọng trong việc hình thành phát triển nhân cách của trẻ. Do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan của mỗi một gia đình như: Do điều kiện nghề nghiệp, công việc làm ăn mà thời gian dạy bảo con cái hạn hẹp, không kiểm soát được quá trình học tập, vui chơi, sử dụng mạng internet, của con cái. Hoặc một số cha mẹ học sinh thiếu gương mẫu, ông bà cha mẹ, chửi mắng lẫn nhau, một số gia đình còn khoán trắng bỏ mặc cho nhà trường và xã hội, thậm chí còn nuông chiều con cái, dẫn đến một số học sinh vô lễ với người lớn, nhiều em không vâng lời ông bà, bố mẹ, lười lao động lười học, trộm cắp, trong giao tiếp nói năng thô lỗ, cục cằn; cử chỉ hành động thiếu lịch thiệp, sống thờ ơ, lãnh cảm, thiếu quan tâm tới mọi người,... Các tổ chức đoàn thể xã hội chưa thực sự quan tâm đầu tư đến vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho thế hệ trẻ. Hoạt động tuyên truyền giáo dục mới chỉ mang tính hình thức; chính quyền và lực lượng an ninh còn chưa thực sự sát sao trong công tác để tạo ra môi trường xã hội lành mạnh, chưa có biện pháp hữu hiệu để giáo dực ý thức người dân đảm bảo vệ sinh môi trường, luật an toàn giao thông ảnh hưởng lớn đến ý thức và hành vi đạo đức và kỹ năng sống của các em. II, KHẢO SÁT HIỆN TRẠNG: 1. Khảo sát thực tế: Khi bước vào năm học, sau 3 tuần đầu của năm học, tôi tiến hành khảo sát học sinh về kĩ năng giao tiếp, hợp tác, quyết định, tự phục vụ, năng lực, phẩm chất, kết quả khảo sát chất lượng đầu năm cho thấy: Học sinh chưa có hướng tích cực học tập, chưa có nề nếp tự quản, vốn kĩ năng sống kém, chưa có kĩ năng giao tiếp hàng ngày, kết quả chất lượng khảo sát thấp, nhiều học sinh điểm kém, dưới trung bình. - Kĩ năng giao tiếp: không có thói quen chào hỏi, tự giới thiệu mình với người khác, thậm chí có nhiều em không dám nói hoặc không biết nói lời xin lỗi khi các em làm sai, còn chơi một số trò chơi nguy hiểm trong nhà trường, Một số học sinh gặp thầy cô giáo khác trong và ngoài nhà trường không chào hỏi. - Kĩ năng hợp tác: Một bộ phận học sinh các kĩ năng nghe nói, đọc, viết, chia sẻ trong nhóm, nói trước đám đông còn hạn chế. - Kĩ năng ra quyết định: Một bộ phận học sinh còn có biểu hiện, việc làm không lành mạnh với bạn trong trường: ăn cắp vặt, nói tục, chửi bậy, đánh bạn, ăn quà vặt... - Kĩ năng tự phục vụ: nhiều em chưa biết soạn sách vở theo thời khóa biểu, không biết cầm chổi quét lớp, không biết nhổ cỏ, dọn vệ sinh lớp học, sân trường, vệ sinh cỏ nhân, vệ sinh an toàn thực phẩm...
4. 2. Số liệu điều tra trước khi thực nghiệm: MỨC ĐẠT THỜI GIAN HTT HT CHT TSHS TS % TS % TS % TRƯỚC TN 42 2 4,6 28 67 12 28,4 *Năng lực: Tự phục vụ,tự quản Hợp tác tự học, giải quyết vấn đề Tốt Đạt Tốt Đạt Tốt Đạt TS % TS % TS % TS % TS % TS % 10 23 32 77 12 28 30 72 11 26 31 74 *PhÈm chÊt: chăm học c. làm ttin trách nhiệm trung thực kỷ luật đ. kết yêu thương Tốt Đạt Tốt Đạt Tốt Đạt Tốt Đạt ts % ts % ts % ts % ts % ts % ts % ts % 12 28 30 72 20 46 22 54 19 45 23 55 20 46 22 54 Trong phạm vi sáng kiến kinh nghiệm này tôi xét tới nguyên nhân tạo hứng thú học tập, bồi dưỡng các kĩ năng sống cho học sinh, đó cũng là thành công của sáng kiến kinh nghiệm này ở phạm vi lớp 2A2 của tôi. III. CÁC GIẢI PHÁP RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH: 1. Giáo viên chủ nhiệm cần có đầy đủ các yếu tố: Có thể nói thế kỉ thứ XXI là thế kỉ của khoa học công nghệ con người phải nhanh chóng trở thành trung tâm của sự phát triển, con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển. Vì vậy người giáo viên phải không ngừng nâng cao hiệu quả giáo dục để đào tạo thế hệ trẻ có đầy đủ phẩm chất đáp ứng nhu cầu của xã hội. Muốn đảm bảo tốt vai trò ấy thì giáo viên giảng dạy nói chung và giáo viên chủ nhiệm nói riêng phải có phẩm chất và năng lực phù hợp trong giai đoạn mới. Thứ nhất: Giáo viên chủ nhiệm lớp phải có lòng yêu nghề, mến trẻ, phải am hiểu nắm bắt sâu sắc chủ trương đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước trong thời kì đổi mới, phải có niềm tin ở các em. Chính niềm tin ấy sẽ tiếp thêm nghị lực để giáo viên hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. Thứ hai: Giáo viên chủ nhiệm phải có “chữ tín” với phụ huynh và học sinh, phải khéo léo đối xử sư phạm, mà biểu hiện cụ thể là phải tôn trọng và yêu mến học sinh. Khi yêu mến và tôn trọng học sinh thì ta mới thực sự cảm hóa được các em, bởi con đường tác động đến tình cảm, theo tôi chỉ là con đường
5. tình cảm, chúng ta cho như thế nào thì chúng ta cũng sẽ nhận được những tình cảm như thế ấy. Thứ tư: Người giáo viên chủ nhiệm lớp phải là người có chuyên môn vững vàng có tay nghề cao, có dạy tốt, có kiến thức sâu thì học sinh mới phục và chấp nhận sự giáo dục của mình. Mỗi ngày xung quanh chúng ta có bao nhiêu là kiến thức mới lạ nếu chúng ta không “Học, học nữa, học mãi” thì sẽ không theo kịp, không đáp ứng được yêu cầu của thời đại cũng như của học sinh. Thứ tư: Giáo viên chủ nhiệm phải là tấm gương sáng cho các em noi theo, phải là ngọn đèn soi đường dẫn lối cho các em. Vậy muốn làm được điều đó thì từng lời nói cử chỉ, điệu bộ đến thái độ ứng xử phải có chuẩn mực, đúng đắn tránh để học sinh “Coi nhẹ, xem thường” thực tế cho thấy giáo viên được sự tôn trọng kính yêu của học sinh thì công tác giáo dục sẽ dễ dàng đạt hiệu quả. V× vËy, giáo viên chủ nhiệm phải là một công dân gương mẫu có lối sống lành mạnh, biết sống vì mọi người, không chỉ cần có cái “Tài” mà còn phải có một cái “Tâm” rất lớn. Chỉ có như thế ta mới đáp ứng và thực hiện tốt yêu cầu mà xã hội đã tín nhiệm giao phó. 2. Giáo viên chủ nhiệm nhận thức về kĩ năng sống cho học sinh: Đầu năm học, tôi học tập nghiên cứu chuyên đề rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học, về thực trạng và giải pháp ở đơn vị trong việc rèn kĩ năng sống cho học sinh bậc học tiểu học do Bộ Giáo dục- Đào tạo phát động; qua đó giúp cho người dạy hiểu được rằng chương trình học chính khoá thường cho học sinh tiếp xúc từ từ với các kiến thức văn hoá trong suốt năm học, còn thực tế trẻ sẽ học tốt nhất khi có được cách tiếp cận một cách cân bằng, biết cách phát triển các kĩ năng nhận thức, cảm xúc và xã hội. Vì thế, khi học sinh tiếp thu được những kĩ năng giao tiếp xã hội và các hành vi ứng xử cơ bản trong nhóm bạn, thì học sinh sẽ nhanh chóng sẵn sàng và có khả năng tập trung vào việc học văn hoá một cách tốt nhất. Để nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống thì phải thực hiện tốt công tác tuyên truyền, tạo sự chuyển biến sâu sắc trong tập thể cán bộ giáo viên. Trong các buổi họp phụ huynh học sinh, tôi đã luôn dành một phần thời gian để tuyên truyền, triển khai về giáo dục kĩ năng sống. Trong các giờ sinh hoạt lớp hàng tuần đều có biểu dương gương tiêu biểu để nhân rộng điển hình như tấm gương vượt khó, tấm gương thực hiện phong trào “Đôi bạn cùng tiến”... Tổ chức tốt tuyên truyền rộng rãi trong phụ huynh và cộng đồng về tầm quan trọng giáo dục kĩ năng sống. 3. Giáo viên chủ nhiệm xác định những kĩ năng sống cơ bản cho học sinh: - Đối với tâm sinh lý học sinh bậc tiểu học, cụ thể với học sinh lớp 2 thì có nhiều kĩ năng quan trọng mà học sinh cần phải biết trước khi tập trung vào học văn hoá Thực tế kết quả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các kĩ năng
6. quan trọng nhất trẻ phải học vào thời gian đầu của năm học chính là những kĩ năng sống như: sự hợp tác, tự kiểm soát, tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểu và giao tiếp. Việc xác định được các kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi học sinh lớp mình phụ trách sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm để bồi dưỡng kĩ năng sống học sinh trong suốt quá trình giảng dạy. 4.Các giải pháp bồi dưỡng kĩ năng sống cho học sinh 4.1.Giải pháp 1: Nghiên cứu kĩ chương trình, phân loại kĩ năng sống, phân nhóm học sinh theo từng kỹ năng sống: Khi tham gia vào bất kỳ hoạt động nào phục vụ cho cuộc sống đều đòi hỏi chúng ta phải có những kỹ năng tương ứng. Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là nhằm giúp các em rèn luyện kĩ năng ứng xử thân thiện trong mọi tình huống; thói quen và kĩ năng làm việc theo nhúm, kĩ năng hoạt động xã hội; Giáo dục cho học sinh thói quen rèn luyện sức khỏe, ý thức tự bảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông, đuối nước và các tệ nạn xã hội. Đối với học sinh tiểu học việc hình thành các kĩ năng cơ bản trong học tập và sinh hoạt là vô cùng quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách sau này. Kĩ năng sống được chia thành 2 loại: Kỹ năng cơ bản và kỹ năng nâng cao. + Kĩ năng cơ bản gồm: Kĩ năng nghe, núi, đọc, viết, múa, hát, đi, đứng, chạy, nhảy v.v + Kĩ năng nâng cao: là sự kế thừa và phát triển các kĩ năng cơ bản dưới một dạng thức mới hơn. Bao gồm: Các kỹ năng tư duy logic, sáng tạo, suy nghĩ nhiều chiều, phân tích, tổng hợp, so sánh, nêu khái niệm, đặt câu hỏi v.v Chúng ta cần tập trung rèn luyện cho học sinh 2 nhóm kỹ năng sống sau đây: *Nhóm 1: Kỹ năng giao tiếp – hòa nhập cuộc sống: - Các em biết giới thiệu về bản thân, về gia đình, về trường lớp học và bạn bè thầy cô giáo. - Biết chào hỏi lễ phép trong nhà trường, ở nhà và ở nơi công cộng. - Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi. Thực tế trong nhà trường, thông qua môn Đạo đức, các hoạt động tập thể học sinh được dạy cách lễ phép nhưng khi đi vào thực tế, nhiều em thiếu kỹ năng giao tiếp, không có thói quen chào hỏi, tự giới thiệu mình với người khác, thậm chớ có nhiều em còn khụng dám nói hoặc không biết nói lời xin lỗi khi các em làm sai. - Biết phân biệt hành vi đúng sai, phòng tránh tai nạn. Đây là kĩ năng quan trọng mà không phải em nào cũng xử lý được nếu chúng ta không rèn luyện thường ngày. *Nhóm 2: Kĩ năng trong học tập, lao động – vui chơi giải trí: - Các kĩ năng nghe, đọc, nói, viết, kĩ năng quan sát, kĩ năng đưa ra ý kiến chia sẻ trong nhóm. - Kĩ năng giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh chung.
7. - Kĩ năng kiểm sóat tình cảm – kĩ năng kìm chế thói hư, tật xấu sở thích cá nhân có hại cho bản thân và người khác. - Kĩ năng hoạt động nhóm trong học tập vui chơi và lao động. Dựa vào lứa tuổi, đối với học sinh lớp 2, kĩ năng sống cần rèn luyện đó là: + Kĩ năng tự phục vụ. + Kĩ năng giao tiếp. + Kĩ phòng tránh tai nạn thương tích. + Kĩ năng quản lí thời gian. + Kĩ năng hợp tác. + Kĩ năng tự tin + Kĩ năng tự bảo vệ bản thân 4.2. Giải pháp 2:Nhận thức, tuyên truyền phối hợp phụ huynh Làm tốt công tác bồi dưỡng, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của giáo dục kĩ năng sống cho bản thân, phụ huynh của lớp phụ trách. Muốn giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả, trước hết bản thân giáo viên phải hiểu và nắm vững vai trò của giáo dục kĩ năng sống cho học sinh. Vì vậy, bản thân tôi tích cực tham gia học tập, không ngừng tự tìm tòi nghiên cứu tài liệu, dự giờ để học hỏi các đồng nghiệp về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh và tự nhận thức về giỏo dục kĩ năng sống đối với học sinh tiểu học là vô cùng quan trọng. Chính vì sự tự học, tự bồi dưỡng như vậy, bản thân tôi tự nhận thấy rằng việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh không phải tự một mình làm được mà phải có phối hợp với phụ huynh học sinh lớp phụ trách. Vì vậy, tôi đã tuyên truyền về tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống giúp cho các bậc phụ huynh nâng cao được nhận thức để cùng phối hợp với giáo viên giáo dục các em đạt kết quả tốt nhất. - Trong buổi họp phụ huynh đầu năm học của lớp, tôi chia sẻ cho phụ huynh hiểu được các phương pháp rèn cho các em học ở nhà - Trước khi hội nghị phụ huynh đầu năm, tôi đã tìm hiểu, sưu tầm tài liệu để trao đổi cùng với phụ huynh về một số kỹ năng sống cơ bản cần rèn luyện cho học sinh. Ví dụ: Trao đổi cùng với phụ huynh một số kĩ năng sống cơ bản của con em mình như: + Kĩ năng tự phục vụ: Giúp các em biết tự phục vụ bản thân như trang phục đúng quy định của nhà trường, biết soạn sách vở, biết vệ sinh cá nhân, làm những việc vừa sức mình. + Kĩ năng giao tiếp: Cần giúp các em về cách chào hỏi, nói lời cảm ơn, xin lỗi, biết quan tâm giúp đỡ, chia sẻ với mọi người trong học tập và sinh hoạt
8. + Kĩ năng tự nhận thức: Đối với học sinh lớp 2, giúp cho các em nhận thức đúng việc học tập ở lớp, ở nhà như thế nào? Nên chơi những trò chơi có lợi, tránh những trò chơi nguy hiểm + Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ: Giúp học sinh ý thức được nhu cầu cần giúp đỡ, xác định được địa chỉ hỗ trợ tin cậy, cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng và ngắn gọn. + Kĩ năng hợp tác: Giúp học sinh biết chia sẻ trách nhiệm, biết cam kết và làm việc có hiệu quả với những thành viên khác trong nhóm, tôn trọng những quyết định chung của nhóm - Hàng ngày ở trên lớp, tôi đã tạo ra các nhóm học tập theo từng đối tượng để học sinh được đánh giá lẫn nhau. Giáo viên tập trung đánh giá sự tiến bộ của học sinh, coi trọng sự động viên khuyến khích học sinh để giúp học sinh tích cực và vượt khó trong học tập, rèn luyện, giúp học sinh phát huy tất cả những khả năng đảm bảo công bằng, kịp thời và khách quan. * Học sinh học tập theo nhóm. - Bản thân tôi tự nhận thấy, khi giáo dục kĩ năng sống cho học sinh cần phải kiên trì, tâm huyết, dành nhiều thời gian cho công việc mới có kết quả như mong muốn. Vì giáo dục kĩ năng sống đóng một vai trò vô cùng quan trọng đối với việc hình thành phát triển con người toàn diện. + Nâng cao nhận thức cho phụ huynh để phụ huynh thấy được tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh. Chính sự thay đổi về nhận thức mà các bậc phụ huynh đó đồng tình ủng hộ và quan tâm đến hướng dẫn tập thói quen cho con em mình. + Học sinh chuyển biến rừ rệt về nề nếp, vệ sinh cỏ nhân, ý thức chấp hành, lễ phép chào hỏi, vui chơi an toàn, thân thiện tự tin, tất cả học sinh lớp tôi chủ nhiệm mạnh dạn tham gia học tập vui chơi 4.3.Giải pháp 3: Lồng ghép giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học. Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả, ngoài việc thực hiện kế hoạch hoạt động theo chỉ đạo của nhà trường, tôi đặc biệt quan tâm đến việc dạy lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học. Đây là việc làm mà không phải giáo viên nào cũng quan tâm. Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2 thông qua các môn học được đưa vào cụ thể từng môn học, bài học mà tập trung nhiều nhất là môn Tiếng Việt, môn Đạo đức và môn Tự nhiên và Xã hội. Bản thõn tôi đã chú ý từ khâu soạn bài, nghiên cứu kĩ nội dung từng bài học và chọn nội dung giáo dục kỹ năng sống phù hợp để đưa vào từng hoạt động trong bài dạy hàng ngày.
9. a) Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua môn Đạo đức: Nắm rõ về vai trò của môn đạo đức đối với giáo dục kĩ năng sống, môn đạo đức nhằm giáo dục HS bước đầu biết cách sống và ứng xử phù hợp với các chuẩn mực xã hội. Dạy học môn Đạo đức phải kết hợp hài hoà việc trang bị kiến thức với bồi dưỡng tình cảm, niềm tin và hình thành kĩ năng, hành vi cho học sinh. Chương trình môn Đạo đức bao gồm một hệ thống các chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh Tiểu học trong các mối quan hệ của các em với người khác, với công việc, với cộng đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên. Nội dung môn đạo đức chứa nhiều nội dung liên quan đến kĩ năng sống như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng bày tỏ ý kiến, kĩ năng tự phục vụ và quản lí thời gian.Vì vậy, bất cứ nội dung bài đạo đức nào cũng hàm chứa những hành vi đạo đức giáo dục hướng tới hành vi chuẩn mực, thói quen của học sinh. Khi dạy môn đạo đức, tôi vận dụng các phương pháp đặc trưng của bộ môn như bày tỏ ý kiến đồng ý hay không đồng ý, phương pháp sắm vai xử lí tình huống hoặc thảo luận nhóm. Tạo cơ hội cho học sinh tham gia thực hành, trải nghiệm nhiều kĩ năng sống phù hợp với lứa tuổi của trẻ. Qua bài học, các em biết cư xử đúng đắn như biết yêu thương, quan tâm chăm sóc ông bà, cha mẹ; biết đoàn kết với bạn bè; biết quan tâm, giúp đỡ hàng xóm láng giềng; biết giữ gìn và bảo vệ tài sản của công, phân biệt được những việc nên làm, những việc không nên làm, chia sẻ vui buồn với bạn bè. Qua môn Đạo đức còn rèn cho học sinh kĩ năng biết kìm chế cảm xúc tiêu cực, biết chia sẻ cảm xúc tích cực với bạn bè. Biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn ở nhà, ở trường và ở nơi công cộng C. Giáo dục kĩ năng sống thông qua tích hợp trong các môn học Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả, cần vận dụng liên hệ giáo dục (tích hợp) vào các môn học, tiết học, nhất là các môn như: Tiếng Việt; Tự nhiên và xã hội;.... để tạo điều kiện cho các em được làm để học, được trải nghiệm như trong cuộc sống thực. Trong chương trình Tiểu học, ở môn Tiếng Việt có nhiều bài học có thể giáo dục kĩ năng sống cho các em, đó là các kĩ năng giao tiếp xã hội. 5. Biện pháp cụ thể hóa nội dung những kĩ năng sống cơ bản: 5.1.Kĩ năng tự tin : Một trong những kĩ năng đầu tiên mà giáo viên cần chú tâm là phát triển sự tự tin, lòng tự trọng cho học sinh. Nghĩa là giúp học sinh cảm nhận được mình là ai, cả về cá nhân cũng như trong mối quan hệ với những người khác.
10. Trong thực tế học tập hàng ngày trên lớp, giáo viên khuyến khích học sinh luôn có sự tự tin khi phát biểu xây dựng bài, mạnh dạn chia sẻ cảm nhận của mình qua bài học, thể hiện trôi chảy trả lời các câu hỏi của cô giáo, đối đáp thông minh các câu hỏi của bạn khi tham gia các trò chơi. Vận dụng các từ ngữ phù hợp thể hiện các nội dung thuyết trình “phóng viên nhí”. Biết thể hiện và xử lý trong tất cả các tình huống khi phụ trách lớp (Đối với những học sinh cán bộ lớp). Biết tự tin nhận lỗi và sửa lỗi. Với các trường hợp này giáo viên cần khuyến khích động viên (Khen kịp thời). Giáo viên bồi dưỡng kĩ năng sống này giúp học sinh luôn cảm thấy tự tin trong mọi tình huống ở mọi nơi. - Cần giúp các em có được những mối liên kết mật thiết với những bạn khác trong lớp, các em biết chia sẻ chăm sóc, biết phải học về cách hành xử, biết lắng nghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khi vào trong các nhóm học sinh khác nhau, giúp các em luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới. *Ví dụ: Trong lớp tôi đầu năm có một học sinh rất nhút nhát, tự ti, yếu đuối, chỉ cần gặp một vấn đề nhỏ trong xử lí của bản thân như: Viết sai chữ, không mở được hộp bút, bạn nhắc tên, cô giáo gọi đọc bài, làm bài là học sinh đó cũng khóc nhè luôn, không dám đứng lên khi cô gọi lên bảng, đứng đọc bài hai tay cầm sách run bần bật...Sau thời gian đó tôi luôn chú ý quan tâm đến học trò này, luôn hỏi han em sau giờ học, trò chuyện cùng em về gia đình, bố mẹ, đọc truyện cho em nghe, chơi trò chơi cùng em giúp em tập nói trôi chảy, tập đứng lên phát biểu xây dựng bài, tập đứng trên bảng đọc thơ ... tôi luôn khen và động viên em hàng ngày. Sau một thời gian ngắn học sinh đó đã mạnh dạn hơn, tự tin hơn, gia đình rất vui khi thấy em tiến bộ, mạnh dạn... 5.2.Kĩ năng giao tiếp: Kỹ năng giao tiếp có vai trò quan trọng trong việc phát triển về tâm sinh lý cho con người nói chung và cho trẻ em nói riêng. Nếu như quá trình giao tiếp diễn ra không hiệu quả, trẻ sẽ không hiểu người lớn muốn gì ở mình và ngược lại. Việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh không chỉ là cung cấp cho học sinh những kiến thức để giao tiếp hiệu quả, mà còn giúp học sinh rèn luyện những kỹ năng ứng phó, ứng xử với những tình huống giao tiếp cụ thể trong cuộc sống hàng ngày. Giáo viên cần dạy cho học sinh biết thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu, học sinh cần cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình trong thế giới xung quanh nó. Đây là một kĩ năng cơ bản và khá quan trọng đối với học sinh. Nó có vị trí chính yếu khi so với tất cả các kĩ năng khác
11. như đọc, viết, làm toán và nghiên cứu khoa học. Nếu các em cảm thấy thoải mái khi nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, các em sẽ trở nên dễ dàng học và sẽ sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới. Đây chính là yếu tố cần thiết để giúp học sinh sẳn sàng học mọi thứ. Biết sử dụng ngôn ngữ kết nối cộng đồng. - Dạy kĩ năng giao tiếp cho học sinh trong mọi hoạt động các giờ học, các hoạt động ngoại khóa, các giờ ăn, nghỉ bán trú, trong sinh hoạt hàng ngày khi ở trường, ở gia đình, ngoài xã hội... * Ví dụ: + Các giờ học: dạy cho học sinh biết thưa, gửi khi đọc bài, trả lời câu hỏi, chia sẻ bài làm, nêu cảm nhận của mình sau bài học... + Các tiết học Tiếng Việt khuyến khích học sinh đọc diễn cảm, học thuộc lòng, kể chuyện trước lớp + Các giờ sinh hoạt, tôi tổ chức văn nghệ cho học sinh: biểu diễn trước lớp hát cá nhân, múa, nhảy theo nhạc (Có ảnh minh chứng trang cuối), nhằm trang bị cho học sinh tính tự tin giao tiếp trước đám đông. + Các hoạt động: Biết chào hỏi, lễ phép với người lớn tuổi, biết dùng từ ngữ phù hợp, biết xin lỗi, cảm ơn với các tình huống hàng ngày trên lớp cũng như khi ở nhà, ngoài xã hội, biết thể hiện cảm xúc tích cực chia sẻ với mọi người xung quanh. + Ứng xử khi bạn bè trêu chọc bắt nạt, tìm kiếm sự giúp đỡ, 5.3.Kĩ năng hợp tác: Trong sự phát triển mạnh mẽ của xã hội hiện đại, việc rèn luyện những kỹ năng hợp tác làm việc nhóm cho học sinh ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn. Nhất là trong trường hợp học sinh cần đến sự hỗ trợ và ủng hộ của mọi người xung quanh để giải quyết công việc. Đối với học sinh lớp 2 thì những hoạt động làm việc nhóm không chỉ giúp học sinh tăng khả năng gắn kết cũng như hòa đồng với bạn bè trong lớp nhiều hơn mà còn giúp học sinh có thể hoàn thành công việc thuận lợi hơn. Bên cạnh đó, việc làm việc nhóm cũng giúp học sinh dễ dàng hơn trong công việc sau này, rèn luyện cho học sinh khả năng hợp tác, tổ chức tốt, lãnh đạo tốt. Và giúp cho mỗi học sinh có được sự phối hợp ăn ý giữa các thành viên, tăng thêm sự gắn kết và có được tình bạn lâu bền trong học tập và đời sống. Khi làm việc nhóm với những bạn bè hay những người xung quanh, các em sẽ được rèn luyện cách làm việc, học tập một cách chủ động hơn và hiệu quả hơn. Mỗi người sẽ có một ưu điểm riêng, kiến thức hiểu biết, kỹ năng khác nhau, nên khi làm việc nhóm, sự hợp tác, hỗ trợ giữa các thành viên sẽ giúp cho công việc hoàn thiện nhanh chóng và hiệu quả tốt hơn.