Mô tả Sáng kiến Một số biện pháp rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh Lớp 4 trong môn Tiếng Việt

Nội dung tài liệu: Mô tả Sáng kiến Một số biện pháp rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh Lớp 4 trong môn Tiếng Việt

1. 3 III. NỘI DUNG ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN: III.1. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến 1. Giải pháp 1: Tìm hiểu đối tượng học sinh, phân nhóm, chia nhóm cho phù hợp. - Tùy thuộc vào mục đích sư phạm và yêu cầu của vấn đề học tập mà ta có nhiều cách chia nhóm. Khi thành lập nhóm cần lưu ý khả năng làm việc của các thành viên, trình độ học lực của các cá nhân trong nhóm và mối quan hệ giữa các thành viên. - Tùy vào tình hình mà giáo viên có thể hoặc không cần chọn nhóm trưởng. Nhóm trưởng phải là người có kết quả học tập tốt, có ý thức giúp đỡ các thành viên trong nhóm. - Cần rèn luyện cho học sinh kỹ năng hợp tác nhóm bao gồm : kỹ năng hiểu được nhu cầu của người khác, kỹ năng biểu đạt một quan điểm, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thảo luận, kỹ năng bảo vệ quan điểm, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn. * Đề ra quy tắc cho nhóm Để việc thảo luận và học tập lẫn nhau thuận lợi giáo viên cần đưa ra một số quy tắc làm việc: - Các thành viên trong nhóm đều phải có trách nhiệm hoàn thành các nhiệm vụ được giao. - Các thành viên trong nhóm đều có lượt nói, cần tạo điều kiện để học sinh nói hết các ý kiến, ưu tiên học sinh yếu kém phát biểu trước. - Hãy ủng hộ và giúp nhau bổ sung chi tiết. - Không cười nhạo những câu nói của người khác. - Hãy suy nghĩ trước khi đặt câu hỏi. * Giao việc cho nhóm - Công việc được giao có thể là câu hỏi bằng lời, bằng phiếu học tập, - Nội dung công việc cần phải vừa sức với học sinh. Cần phải phù hợp trình độ, phù hợp giữa số lượng thành viên trong nhóm với khối lượng công việc. - Công việc được giao phải đa dạng để phát huy tính tích cực của các thành viên trong nhóm, tránh nội dung quá đơn giản không kích thích tư duy của học sinh. - Cần có đủ công việc để phân cho tất cả các thành viên trong nhóm, tránh chỉ có một vài thành viên làm việc còn các thành viên khác thì không. * Tổ chức thảo luận nhóm - Bố trí chỗ ngồi cho học sinh sao cho mọi học sinh tham gia thảo luận đều có thể nhìn thấy nhau.
2. 4 - Không được can thiệp sâu vào cuộc thảo luận mà phải phát huy tính tự lực của mỗi học sinh trong suốt quá trình thảo luận, chỉ can thiệp khi cuộc thảo luận đi lệch hướng. Giáo viên với tư cách là một chuyên gia: giúp gợi mở, dẫn dắt học sinh đến những cấp độ hiểu biết cao hơn. Giáo viên có thể bổ sung những gợi ý và các câu hỏi để giúp học sinh phát hiện vấn đề và tăng hứng thú thảo luận. * Đánh giá hoạt động nhóm Việc đánh giá quá trình và kết quả hoạt động nhóm là một nhiệm vụ quan trọng giúp mang lại hiệu quả cho hoạt động dạy học theo nhóm. Giáo viên cần phải: - Quan sát thái độ học tập và làm việc trong các nhóm. - Đánh giá sự tiến bộ của nhóm trên cơ sở thu thập những thông tin về sự tiến bộ của mỗi thành viên trong nhóm (đặc biệt là chỉ số tiến bộ hay chỉ số cố gắng của nhóm). - Có điểm thưởng hợp lí cho sự tiến bộ của các thành viên trong nhóm. - Khen ngợi những thành viên đã đóng góp giúp cho nhóm tiến bộ. Một số hình ảnh học sinh hoạt động thảo luận nhóm 2, nhóm 4 trong giờ học môn Tiếng Việt
3. 5 Một số hình ảnh học sinh hoạt động thảo luận nhóm 6 trong giờ học môn Tiếng Việt 2. Giải pháp 2: Xây dựng thói quen chia sẻ, hợp tác trong hoạt động nhóm. Việc tạo thói quen chia sẻ, hợp tác đối với học sinh là việc quan trọng. Hoạt động chia sẻ, hợp tác phải được hình thành từ nhu cầu của chính mỗi học sinh. Chính vì vậy ngay từ đẩu năm học, giáo viên cần rèn cho học sinh thói quen chia sẻ, hợp tác trong hoạt động nhóm. - Giáo viên giao nhiệm vụ học tập, hướng dẫn cách “chia sẻ, hợp tác” theo 3 bước cơ bản gồm: học tập cả nhân, học tập theo nhóm nhỏ và chia sẻ chung trước cả lớp. - Trong quá trình dạy học, giáo viên tạo điều kiện cho học sinh hoạt động nhóm bằng cách đặt ra các câu hỏi, tình huống có vấn đề, cho học sinh tự do lựa chọn bạn để tiến hành chia sẻ, hợp tác. Ví dụ: Khi dạy tiết Viết : Tìm hiểu cách viết đoạn văn tưởng tượng trang 79-80 sách Tiếng Việt 4 tập 1 ở bài tập số 3: Trao đổi về những điểm cần lưu ý khi viết đoạn văn tưởng tượng dựa vào câu chuyện đã đọc hoặc đã nghe. Với bài tập này học sinh sẽ có nhu cầu trao đổi hoạt động nhóm 2, nhóm 4 hoặc nhóm 6. - Giáo viên xây dựng các kí hiệu dạy học trên góc bảng, giáo viên gõ thước nhóm 2, nhóm 4 hay nhóm 6 học sinh sẽ tự hoạt động nhóm theo yêu cầu của giáo viên đưa ra.
4. 6 3. Giải pháp 3: Xây dựng quy trình chia sẻ, hợp tác trong hoạt động nhóm. Giáo viên hướng dẫn học sinh hoạt động nhóm theo 3 bước như sau: Bước 1: Học sinh làm việc cá nhân để thực hiện nhiệm vụ học tập làm của mình (trước đó, giáo viên giao nhiệm vụ học tập, đặt câu hỏi, giao bài tập,... đồng thời hướng dẫn học sinh về yêu cầu và cách thức thực hiện). Bước 2: Học sinh chia sẻ trong nhóm nhỏ 2- 4 em. Mỗi cá nhân chia sẻ, trao đổi với các bạn trong nhóm để học hỏi, củng cố, bổ sung, hoàn thiện nhiệm vụ học tập của mình. Bước 3: Học sinh chia sẻ trước cả lớp. Mỗi cá nhân học sinh lắng nghe, chia sẻ, trao đổi về kết quả nhiệm vụ học tập ở bước 1 và bước 2. Củng cố, bổ sung, hoàn thiện và mở rộng kiến thức, kĩ năng. Ví dụ: Trong tiết Luyện từ và câu tuần 11- Luyện tập về biện pháp nhân hóa. Khi học sinh làm bài tập số 2 trang 88. Em thích hình ảnh nhân hoá nào trong đoạn thơ dưới đây? Nêu tác dụng của hình ảnh nhân hoá đó. Chẳng đâu bằng chính nhà em Có đàn chim sẻ bên thềm líu lo. Có nàng gà mái hoa mơ Cục ta, cục tác khi vừa đẻ xong. Có bà chuối mật lưng ong Có ông ngô bắp râu hồng như tơ. (Đoàn Thị Lam Luyến) Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh làm việc cá nhân đọc thầm và xác định yêu cầu bài tập.
5. 7 Bước 2: Giáo viên dung kí hiệu yêu cầu học sinh thào luận nhóm 2: HS làm việc nhóm 2: Nói cho nhau nghe hình ảnh nhân hóa mình thích và lí do yêu thích hình ảnh đó; nêu tác dụng của hình ảnh nhân hóa trong đoạn thơ. Bước 3: Giáo viên mời học sinh chia sẻ trước lớp. Đây là câu hỏi mở, Các em có thể đưa ra nhiều ý kiến khác nhau và biết giải thích vì sao mình thích hình ảnh nhân hóa đó. 4. Giải pháp 4: Rèn kỹ năng chia sẻ, hợp tác trong hoạt động nhóm Trong quá trình dạy học, để có thể giúp học sinh chủ động, phát huy việc học tập cộng tác, giáo viên cần vận dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực trong đó cần lưu ý một kĩ năng chia sẻ, hợp tác cụ thể sau: - Kĩ năng tạo môi trường hoạt động nhóm: Kĩ năng này thể hiện qua sự ảnh hưởng, sự tác động qua lại giữa các thành viên cũng như sự gắn kết giữa các thành viên trong nhóm hợp tác. Ví dụ: Trong nhóm hợp tác, nếu tất cả các thành viên đều hiếu rõ nhiệm vụ của bản thân mình và phối hợp một cách tích cực với các thành viên khác khi làm việc thì sẽ tạo ra được môi trường hợp tác đề hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập mà giáo viên giao. - Kĩ năng giao tiếp, tương tác giữa học sinh với học sinh: Khi hợp tác làm việc với nhau, học sinh biết lắng nghe và trình bày ý kiến một cách rõ ràng, biết lắng nghe và thừa nhận ý kiến của người khác, biết phản đối một cách lịch sự và đáp lại lời phản đối của bạn. 5. Giải pháp 5: Giáo viên cần làm tốt vai trò gợi mở, dẫn dắt, hỗ trợ và động viên khuyến khích học sinh. Khi tổ chức một tiết học vai trò của người giáo viên rất quan trọng. Để học sinh biết chia sẻ, hợp tác trong học tập thì giáo viên cần làm tốt vai trò dẫn dắt, hỗ trợ, cố vấn cho học sinh. Giáo viên cần lựa chọn các hình thức dạy học phù hợp để khuyến khích học sinh tích cực chia sẻ, hợp tác. Luôn hướng học sinh chia sẻ với bạn. Tức là khi học sinh nói “em thưa cô” thì cần phải chuyển hướng chia sẻ học sinh với học sinh. Giáo viên cần chú ý tùy từng mức độ nặng nhẹ của câu hỏi để quan tâm tới mọi đối tượng học sinh. Như vậy mới khuyến khích được tất cả các em trong lớp tích cực chia sẻ trong học tập. Khi học sinh trả lời đúng đủ không chuyển sang câu hỏi khác mà nên kéo dài đối thoại bằng cách phát triển ý để tăng cường sự chia sẻ và phát triển tư duy của học sinh. Giáo viên luôn dành những lời động viên kịp thời đê khuyến khích học sinh tích cực chia sẻ, hợp tác trong tiết học. Để giúp học sinh tích cực, chủ động hơn trong hoạt động nhóm, việc động viên
6. 8 khích lệ các em cũng rất quan trọng. Sau quá trình cộng tác nhóm của học sinh, giáo viên nên khen ngợi những nhóm, cá nhân cộng tác tốt. Có thể động viên bằng lời, hoặc viết thư khen hay có nhũng phần quà nho nhỏ để động viên các em. Bằng những hình thức ấy, học sinh sẽ tích cực, chủ động và hứng thú hơn trong hoạt động nhóm. Việc động viên, khen học sinh cũng cần phù hợp. Giáo viên cần quan sát tỉ mỉ và nhận thấy những thay đổi tích cực dù là rất nhỏ của học sinh trong khi các em hoạt động nhóm để động viên khen ngợi. Ví dụ: Sau khi dạy tiết Đọc: LÀM THỎ CON BẰNG GIẤY - Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thực hành làm thỏ con bằng giấy theo các nhóm. Nhóm nào các em chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ, vật liệu mà tiết trước giáo viên đã dặn dò thì giáo viên cần kịp thời khen ngợi ngay nhóm đó. Hoặc sau khi các nhóm đã hoàn thành sản phẩm của nhóm mình, nhóm nào có sản phẩm trang trí đẹp, giáo viên cũng cần tuyên dương, khen ngợi kịp thời. Một số hình ảnh giáo viên gợi mở, dẫn dắt, hỗ trợ học sinh trong hoạt động nhóm trong môn Tiếng Việt tại lớp 4G
7. 9 III.2. Tính mới, tính sáng tạo: Rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh Tiểu học là một đề tài không mới nhưng đề tài “Một số biện pháp rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh lớp 4 trong các tiết học” của tôi được xây dựng dựa trên thực tế tổ chức các hoạt động dạy học, không sao chép từ các giải pháp, sáng kiến đã có trước đây. Chưa được áp dụng rộng rãi, chưa bộc lộ công khai trong các văn bản, sách báo, tài liệu kĩ thuật đến mức căn cứ vào đó có thể thực hiện được ngay. Không trùng với các giải pháp, sáng kiến của người khác. Rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh trong các tiết học nhằm góp phần giáo dục toàn diện học sinh về đức, trí, thể, mĩ. Đó không chỉ là điều kiện để mỗi học sinh được thể hiện bản thân mà các em còn được giao lưu học hỏi các bạn. Như vậy, rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh có vai trò rất quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Chính vì vậy, trong các tiết dạy, bài dạy người giáo viên cần xây dựng Kế hoạch dạy học phù hợp sao cho 100% học sinh được tham gia hoạt động nhóm và 100% học sinh được đánh giá trong các hoạt động đó. Rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh sẽ giúp giáo viên và học sinh có sự giao lưu, trao đổi. Với các hình thức tổ chức dạy học đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian, thời gian, quy mô, đối tượng và số lượng... Do đó dễ gây hứng thú cho học sinh, đặc biệt là học sinh tiểu học. Thông qua các hoạt động thảo luận, thực hành trong nhóm bằng những việc làm cụ thể, học sinh sẽ phát huy vai trò cụ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân. Các em được tham gia vào tất cả các khâu của quá trình thảo luận từ khâu chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả. Bên cạnh đó, các em còn được bày tỏ quan điểm ý tưởng và lựa chọn ý tưởng của chính mình. Qua đó giúp các em rèn luyện kĩ năng ứng xử thân thiện trong mọi tình huống; thói quen và kĩ năng làm việc theo nhóm, kĩ năng hoạt động xã hội. III.3. Phạm vi ảnh hưởng, khả năng áp dụng của sáng kiến Đề tài “Một số biện pháp rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh lớp 4 trong môn Tiếng Việt” dễ áp dụng, dễ thực hiện bởi các biện pháp đề ra không quá khó đối với giáo viên. Nội dung thực hiện rất gần gũi với giáo viên, học sinh, gắn bó với việc học tập diễn ra hàng ngày của các em.
8. 10 Đề tài này có khả năng triển khai, áp dụng cho các đơn vị trường học, cho tất cả các giáo viên đạt hiệu quả. Những giải pháp đưa ra trong sáng kiến này có thể áp dụng với các lớp khác và các đơn vị khác trong toàn huyện, tỉnh. Tùy điều kiện cụ thể của từng trường mà giáo viên có thể thiết kế các nhiệm vụ cụ thể phù hợp. Nhà trường phải thường xuyên nghiên cứu, cải tiến nâng cao chất lượng giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, không ngừng đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với nội dung chương trình. Và đặc biệt chú trọng đến việc “Giáo dục kĩ năng sống” cho học sinh. Giáo dục kĩ năng sống qua hoạt động nhóm là rất cần thiết và hoàn toàn khả thi vì giáo dục kĩ năng sống đã, đang và sẽ là xu thế tất yếu của giáo dục. Đây là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông mới. Đối với học sinh được tham gia hoạt động nhóm, các em phấn khởi, mạnh dạn, tự tin, tự giải quyết vấn đề và có nhiều sáng tạo mới trong học tập và sinh hoạt hàng ngày. Học sinh có nhiều cơ hội thể hiện bản thân để vận dụng những kiến thức học được vào thực tiễn, từ đó, hình thành năng lực thực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của bản thân. Học sinh đã hòa nhập với bạn bè, hiểu biết và ứng xử phù hợp với những tình huống thực tiễn trong cuộc sống...Từ đó biết điều chỉnh, tiếp thu những giá trị tích cực của cuộc sống tạo nên sự thân thiện với tập thể bạn bè, thầy cô, gia đình và xã hội. Đồng thời định hướng cho các em rèn luyện để trở thành những công dân hữu ích trong tương lai, giàu lòng yêu quê hương, đất nước, sẵn sàng cống hiến tài năng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. III.4. Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp. a. Hiệu quả kinh tế: Các biện pháp của đề tài dễ thực hiện, không tốn thời gian và tiết kiệm được chi phí. b. Hiệu quả về mặt xã hội: *Đối với học sinh: Trong quá trình áp dụng “Một số biện pháp rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sình lớp 4 trong môn Tiếng Việt” cho học sinh lớp chủ nhiệm (học sinh lớp 4G, trường Tiểu học Thị Trấn Vĩnh Bảo), tôi đã gặt hái được một số kết quả đáng khích lệ. Cụ thề:
9. 11 Trưóc khi áp dụng biện pháp Sau khi áp dụng biện pháp - Học sinh còn chưa mạnh dạn bày tỏ, - Học sinh mạnh dạn trình bày ý kiến, chia sẻ ý kiến cá nhân. quan điểm của mình trước nhóm hoặc cả lớp. - Học sinh gặp khó khăn trong việc - Học sinh chủ động tìm kiếm được sự tìm kiếm sự trợ giúp trong quá trình trợ giúp, học sinh khá giỏi sau khi hoàn học tập. thành nhiệm vụ học tập biết chủ động giúp đỡ bạn. - Không khí lớp học thường trầm. - Không khí lớp học sôi nổi, học sinh hứng thú. - Một số học sinh có ý thức tự quản - Học sinh có ý thức tự quản tốt. chưa cao. Chưa biết chia sẻ, họp Thời điểm Biết chia sẻ, hợp tác TSHS tác khảo sát TS Tỉ lệ (%) TS Tỉ lệ (%) 36 Đầu năm 10 27,7% 26 73,3% 36 Tháng 12/2024 30 83,3% 2 16,7% Qua phân tích bảng số liệu chúng ta thấy: Hầu hết các em đều tỏ ra thích thú với các môn học. Rất nhiều em thể hiện rõ năng lực của mình qua các hoạt động hoạt động nhóm và tự tin chia sẻ bài. Các em tiếp thu kiến thức mới một cách dễ dàng và khó quên, các em đã áp dụng được bài học vào thực tiễn cuộc sống như: nói lời thân thiện, lời chào, cảm ơn, xin lỗi, hay những lời yêu cầu, đề nghị lịch sự; các em biết quan tâm giúp đỡ bạn bè, thầy cô và mọi người hơn. Các em còn hiểu nhau hơn, gắn bó với nhau hơn, có trách nhiệm hơn với công việc, với nhóm, với bạn bè và cùng khao khát được khẳng định, được sáng tạo, được thành công. Các phong trào của Đội các em cũng tham gia hoạt động nhóm tích cực hơn như: “Nuôi lợn siêu trọng”; Đôi bạn cùng tiến, trang trí Trung thu, chăm sóc cây xanh, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, tặng quà cho các bạn học sinh có hoàn cảnh khó khăn,..Các em còn được hình thành và rèn luyện nhiều kỹ năng như: mạnh dạn thuyết trình trước đám đông, giải quyết vấn đề, khẳng định giá trị của bản thân.
10. 12 * Đối với giáo viên Bản thân giáo viên được bồi dưỡng thêm về nghiệp vụ, trách nhiệm và lòng yêu nghề, mến trẻ. Rèn kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh là yếu tố quan trọng tạo dựng môi trường giáo dục thân thiện, giúp HS học tập tích cực, đạt hiệu quả cao, yêu mến thầy cô, bạn bè, trường lớp. Nhận thức rõ vai trò, vị trí của mình trong việc giáo dục học sinh. Qua các hoạt động tổ chức, GV đều cố gắng để khẳng định mình, nâng cao uy tín của bản thân, tạo mối quan hệ và sự gắn kết thân thiện với học sinh, cha mẹ học sinh. * Đối với phụ huynh học sinh Làm thay đổi cách nhìn nhận của mọi người, xóa dần định kiến ban đầu coi hoạt động nhóm học tập chỉ là hoạt động vui chơi; nhận ra những giá trị và lợi ích mà hoạt động nhóm mang lại cho học sinh. Từ chỗ thay đổi nhận thức trên cộng với sự trưởng thành về mọi mặt của HS phụ huynh bắt đầu tin yêu, ủng hộ hoạt động của nhà trường; tạo điều kiện cho HS tham gia hoạt; động tích cực động viên về tinh thần, hỗ trợ về kinh phí cho tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động tập thể, hoạt động phong trào. Trên đây là một số giải pháp mà cá nhân tôi đã áp dụng bước đầu mang lại hiệu quả phù hợp với việc thực hiện chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Các giải pháp mà tôi trình bày không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các cấp lãnh đạo, của Hội đồng thẩm định sáng kiến, của bạn bè đồng nghiệp để đề tài của tôi hoàn thiện hơn và được áp dụng rộng rãi vào thực tiễn. Tôi xin chân thành cảm! Vĩnh Bảo, ngày .. tháng 01 năm 2024 CƠ QUAN ĐƠN VỊ TÁC GIẢ SÁNG KIẾN ÁP DỤNG SÁNG KIẾN ....................................... ....................................... ....................................... Nguyễn Thị Lương