Báo cáo Sáng kiến Một số kinh nghiệm sáng tác, đặt lời mới theo nhịp điệu bài hát nhằm nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở Trường Mầm non

Nội dung tài liệu: Báo cáo Sáng kiến Một số kinh nghiệm sáng tác, đặt lời mới theo nhịp điệu bài hát nhằm nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở Trường Mầm non

1. II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT: 1. Mô tả giải pháp kỹ thuật trước khi tạo ra sáng kiến Tháng 9/2018, tôi được Phòng Giáo dục& đào tạo Thành phố điều động, bổ nhiệm về làm Phó hiệu trưởng trường mầm non Nam Phong. Năm học 2022 - 2023, tôi được phân công phụ trách công tác chuyên môn khối mẫu giáo 5-6 tuổi của nhà trường. Số trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là 92 trẻ, được chia làm 3 lớp. Khi thực hiện đề tài sáng tác, đặt lời mới theo nhịp điệu bài hát cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, tôi có gặp một số thuận lợi và khó khăn như sau: a. Thuận lợi: - Nam Phong là một xã thuần nông với nhiều hoạt động truyền thống văn hoá, văn nghệ còn được duy trì. - Nhà trường có phòng âm nhạc riêng với đầy đủ thiết bị ti vi, loa, đài, đàn...có góc âm nhạc ngoài trời tạo cơ hội cho trẻ được hoạt động âm nhạc ở mọi lúc mọi nơi. - Nhà trường tổ chức triển khai có hiệu quả chuyên đề âm nhạc, quan tâm đến việc cung cấp tài liệu, cơ sở vật chất cho hoạt động giáo dục âm nhạc ở các lớpnhư: ti vi, đầu đĩa... - Bản thân tôi có năng khiếu về âm nhạc: có thể sáng tác bài hát, đặt lời mới cho nhịp điệu bản nhạc. Biết sáng tạo, mô phỏng các động tác, điệu múa, dàn dựng các các chương trình văn nghệ cho các ngày lễ hội của trường, địa phương; có khả năng tổ chức triển khai các hoạt động chuyên môn đạt hiệu quả,..... - Giáo viên dạy lớp MG 5-6 tuổi có trình độ đạt chuẩn và trên chuẩn, nhiệt tình trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ. - Trẻ được tham gia nhiều hoạt động của nhà trường như ngày khaigiảng, trung thu, chào đón xuân,.. nên một số trẻ rất tự tin, mạnh dạn trong các giờ hoạt động âm nhạc của lớp cũng như biểu diễn văn nghệ ở trường. b. Khó khăn: - Số lượng các bài háttheo chủ đề hỗ trợ một số hoạt động lứa tuổi mẫu giáo 5- 6 tuổi còn hạn chế. 3
2. - Một số giáo viên dạy lớp MG 5-6 tuổi chưa tự tin để chọn các bài hát ngoài chương trình phù hợp chủ đề, cũng như chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc lựa chọn các nội dung sáng tạo khi xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục âm nhạc.Việc tổ chức các hoạt động âm nhạc còn thụ động, dập khuôn, chưa linh hoạt, chưa sáng tạo. - Do sự cảm thụ âm nhạc của các cháu trong các lớp chênh lệch nhau,dẫn đến nhiềutrẻ còn rụt rè, lúng túng, chưa mạnh dạn tự tin khi tham gia các hoạt động âm nhạc. - Cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho hoạt động âm nhạc được đầu tư tương đối đầy đủ nhưng chưa đa dạng, phong phú, chưa đáp ứng được yêu cầu của trẻ - Hầu hết phụ huynh trẻ làm nghề tự do bận nhiều công việc và cũng dochưa hiểu được tầm quan trọng của âm nhạc đối với sự phát triển của trẻ,nên chưa quan tâmđến việc cho con em mình tiếp xúc với âm nhạc, vì thế sự phối hợp giữa cô giáo và phụ huynh còn hạn chế. c. Khảo sát thực trạng. * Khảo sát thực trạng giáo viên trong trường. Để bắt đầu nghiên cứu đề tài, tôi đã tiến hành khảo sát ý kiến của 6 giáo viên dạy lớp mẫu giáo 5 -6 tuổi ở trong trường về các nội dung sau: TT Nội dung đánh giá. Nhiều Ít Rất ít Số lượng bài hát theo chủ đề dành cho 1/6 5/6 1 trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi = 17% = 83% Lựa chọn những bài hát mới có ca từ 1/6 4/6 1/6 2 dễ hiểu, gần gũi, hấp dẫn, lôi cuốn trẻ. = 17% = 67% = 17% Sử dụng đa dạng các bài hát trong tổ 4/6 2/6 3 chức hoạt động âm nhạc = 67% = 33% Đổi mới các hình thức tổ chức hoạt 1/6 2/6 3/6 4 động âm nhạc = 17% = 33% = 50% 4
3. Đánh giá: Có tới 83% giáo viên trong tổ cho rằng số lượng bài hát dành cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ít;Giáo viên chưa linh hoạt lựa chọn và sử dụng đa dạng các bài hát mới trong tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc dẫn đến sự đổi mới các hình thức tổ chức hoạt động âm nhạc cho trẻ còn thụ động, dập khuôn, chưa sáng tạo. * Khảo sát thực trạng trẻ trong trường. Qua thực tế dự giờ, qua đợt hội giảng và qua các đợt kiểm tra giáo viên, tôi đã tiến hành quan sát và khảo sát thực trạng 92 trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trường cho ra kết quả như sau: STT Nội dung đánh giá. Số trẻ Tỉ lệ 1 Khả năng hát rõ lời ca, giai điệu bài hát 48/92 52,1% Khả năng vận động theo nhạc 2 43/92 46,7% Kỹ năng nghe nhạc và thể hiện cảm xúc âm 3 38/92 41,3% nhạc Trẻ mạnh dạn tự tin, hứng thú tham gia các 4 32/92 34,7% hoạt động âm nhạc Đánh giá: Số trẻ hát rõ lời ca, giai điệu và vận động theo nhạc bài hát chỉ có 48/92 trẻ đạt tỉ lệ 52,1%. Kỹ năng vận động cũng như kỹ năng nghe nhạc và thể hiện cảm xúc âm nhạc của trẻ cũng không cao. Việckhông có hứng thú dẫn đến trẻ không mạnh dạn và tự tin để thể hiện khi tham gia biểu diễn văn nghệ. * Khảo sát thực trạng phụ huynh có con trong độ tuổi MG5 – 6 tuổi. Để tìm hiểu thực trạng phụ huynh có con trong độ tuổi mẫu giáo 5- 6 tuổitrong trường, tôi đã tiến hành lấy ý kiến của 92 phụ huynh của 3 lớp 5 tuổi và cho ra bảng khảo sát như sau: Số phụ STT Nội dung đánh giá. Tỉ lệ huynh 5
4. Hiểu được tầm quan trọng của hoạt động âm nhạc 1 40/92 43,4% đối với sự phát triển của trẻ Phụ huynh tham gia vào việc củng cố lời hát tại gia 2 32/92 34,7% đình. Phụ huynh ủng hộ nguyên vật liệu, hỗ trợ giáo viên 3 trong việc làm đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt 32/92 34,7% động âm nhạc và trong các hoạt động khác của trẻ Phụ huynh quan tâm, hưởng ứng tham gia các hoạt 4 25/92 27,1% động lễ hội, hội thi của nhà trường Đánh giá: Số phụ huynh hiểu được tầm quan trọng của của hoạt động âm nhạc đối với sự phát triển của trẻ ít chỉ có 40/92 chiếm 43,4%. Do chưa hiểu nên việctham gia củng cố lời bài hát tại gia đình cũng như ủng hộ nguyên vật liệu, hỗ trợ giáo viên trong việc làm đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động âm nhạc và trong các hoạt động khác của trẻ là rất ít. Số phụ huynh tham gia vào các hoạt động lễ hội của nhà trường cũng rất ít chỉ chiếm khoảng 27,1%. 2. Mô tả giải pháp kỹ thuật sau khi có sáng kiến: 2.1. Giải pháp 1: Tự bồi dưỡng, trau dồi tìm hiểu, nâng cao kiến thức âm nhạc để sáng tác, đặt lời mới theo nhịp điệu bài hát. 2.1.1. Tự bồi dưỡng, trau dồi học hỏi, nâng cao kiến thức sáng tác âm nhạc. Để sáng tác những bài hát cho trẻ trước hết tôi thấy bản thân mình phải nắm chắcnhững kiến thức, kỹ năng về âm nhạc, chính vì vậy tôi đã tự học tập bồi dưỡng nâng cao kiến thức, kỹ năng âm nhạc cho bản thân như: - Vận dụng những kiến thức âm nhạc đã học tại trường Đại học kết hợp nghiên cứu tài liệu, sách vở về nhạc lý cơ bản để nắm vững hơn các kiến thức về âm nhạc. Đặc biệt thời gian làm giáo viên tại trường mầm non Văn Miếu – TP Nam Định được trực tiếp dạy trẻ, cũng như kinh nghiệm công tác lâu năm đã giúp tôi hiểu rõ hơn về bộ môn âm nhạc, từ đó biết vận dụng kiến thứcvào việc chỉ đạo, triển khai các hoạt động giáo dục âm nhạc theo hướng đổi mới, sáng tạo nhằm phát huy tính tích cực của trẻ. 6
5. - Bên cạnh đó tôi còn tham gia đầy đủ các buổi tập huấnvề âm nhạc do Sở Giáo dục, Phòng Giáo dục tổ chức; xem các tiết dạy mẫu của trường điểm trong thành phố (trường mầm nnon Sao Vàng, 8/3); xem các tiết hội giảng giáo viên giỏi cấp Thành Phố, cấp Tỉnh; xem các tiết dạy hay ở trên mạng internet cộng với việc thường xuyên dự giờ giáo viên, từ đó áp dụng vào việc chỉ đạo, triển khai tổ chức các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ tại trường đạt hiệu quả cao cũng như giúp tôi hiểu sâu hơn về bộ môn âm nhạc. - Để có thể tự mình sáng tác những bài hát, tôi thường xuyên nghiên cứu nội dung cũng như cách sáng tác bài hát của các nhạc sỹ (Hoàng Lân, Hoàng Long, Phạm Tuyên,...) kết hợp xem tài liệu, video hướng dẫn trên mạng. Cùng với đó, tôicòn tham gia lớp học olineDZUS School đểhiểu rõ hơn cách sáng tác bài hát. Ảnh minh họa Học online chương trình DZUS School về cách sáng tác bài hát - Ngoài ra, tôi còn học hỏi kiến thức âm nhạc từ giáo viên dạy bộ môn âm nhạc của trường THCS Lộc Vượng – TP Nam Định, để nâng cao kiến thức về âm nhạc, từ đó giúp cho việc sáng tác các bài hát trở nên dễ dàng hơn. 7
6. Ảnh minh họa Thầy giáo Nguyễn Văn Tạo dạy môn âm nhạc trường THCS Lộc Vượng – TP Nam Định 2.1.2. Lấy nguồn cảm hứng sáng tác từ các nghệ nhân địa phương. Khi nhen nhóm đề tài “Sáng tác, đặt lời mới theo nhịp điệu bài hát”tôi tự thấy mình cần phải tìm hiểu thêm kiến thức, kinh nghiệm từ các nghệ nhân tại xã Nam Phong (một xã thuộc ngoại thành Nam Định, nhưng vẫn duy trì nhiều nét văn hóa đa dạng với những phong tục tập quán đẹp như hội làng Vạn Diệp, lễ hội hoa đăng chùa Trùng Khánh, ).Khi bày tỏ nguyện vọng của mình, tôi đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình, chân thành của các bậc nghệ nhân. Các ông, các bác đã say sưa trò truyện về văn hoá, văn nghệ, đồng thời cung cấp cho tôi các biến thể của các bài hát đối với sự phát triển văn hóa, văn nghệ của địa phương. Qua lời trao đổi, các ông, các bác cũng tái hiện lại cuộc sống lao động của người dân, cũng như hoạt động của trẻ gắn với các hoạt động văn hóa tín ngưỡng tại địa phương,..... Chính vì vậy, tôi thấy rằng việc sáng tác, đặt lời mới cho bài hát với trẻ mầm non là rất quan trọng, bởi bài hát có thể vận dụng vào hoàn cảnh thực tế, làm phong phú thêm nội dung của các tác phẩm âm nhạc. 8
7. . Ảnh minh họa Nghệ nhân Nguyễn Hữu Thăng - Xã Nam Phong- thành phố Nam Định 2.1.3 Lấy nguồn cảm hứng sáng tác từ đồng nghiệp cũ. Để việc sáng tác những bài hát cho trẻ đạt hiệu quả hơn, tôi đã gặp gỡ cô giáo Vũ Thị Anh Thu – cựu giáo viên trường mầm non Văn Miếu – TPNam Định – một người đồng nghiệp cũ – hiện đang sinh sống tại Phường Văn Miếu – TP Nam Định để trao đổi, tìm hiểu và nhờ cô tham mưu, tư vấn nhằm thực hiện tốtđề tài này. Cô Vũ Thị Anh Thu – sinh năm 1960, được sinh ra trong một gia đình có truyền thống về nghệ thuật tại Nam Định nên cô được hưởng nét năng khiếu từ ông bà, bố mẹ như (khả năng đàn hát và sáng tác âm nhạc). Bản thân cô cũng tốt nghiệp trường trung cấp sư phạm mầm non, sau đó về công tác tại trường mầm non Văn Miếu – TP Nam Định. Con gái và con rể của cô cũng được đào tạo tại trường Đại học VănHóaHà Nội, sau đó con gái cô tham gia công tác tại trường văn hoá nghệ thuật Nam Định, con rể cô công tác tại trường THPT Lộc Vượng– TP Nam Định. Chính vì vậy mà họ đã hỗ trợđắc lực trong việc sáng tác và soạn nhạc cho các bài hát của cô. Thời gian công tác tại trường mầm non Văn Miếu – thành phố Nam Định, cô đã sáng tác rấtnhiều các bài hát nhằm phục vụ các phong trào văn hoá, văn nghệ của trường, của ngành và địa phương nơi cô sinh sống. Một trong những bài hát đó là: 9
8. Mỗi ngày đến trường là một ngày vui, em hát mừng trường chuẩn quốc gia, bé yêu trái nào, trường mầm non Văn Miếu, Những bài hát của cô đều hướng tới trẻ mầm non với nội dung phong phú ca ngợi: tình yêu thiên nhiên, yêu trường lớp, thầy cô, bạn bè; yêu gia đình, làng xóm, quê hương đất nước, và đã được các thế hệ cán bộ, giáo viên, các con học sinh trường mầm non Văn Miếu đón nhận, cho đến nay nó vẫn đang được lưu truyền và phát huy. Thời gian làm việc tại trường mầm non Văn Miếu, tôi đã học hỏi được nhiều kiến thức âm nhạc từ cô. Nay khi nghe trao đổi những ý tưởng của tôi về sáng tác, đặt lời mới cho bài hát, gia đình cô vui mừng khuyến khíchtôi thực hiện đề tài này,họ thường xuyên trao đổi cùng tôi những kiến thức âm nhạc như (cách lựa chọn đề tài, nội dung, vần điệu, sắc thái, tình cảm, hình tượng âm nhạc cho bài hát, ), điều này đã giúp tôi rất nhiều trong việc sáng tác các bài hát dành cho trẻ. Ảnh minh họa Gia đình cô giáo Vũ Thị Anh Thu – cựu giáo viên trường MN Văn Miếu – TP Nam Định Kết luận:Qua những nămtháng trực tiếp dạy trẻ;qua những lần được tham gia các lớp tập huấn; xem các tiết mẫu của các trường điểm cũng nhưtrên cương vị là một phó hiệu trưởng thường xuyên triển khai, tổ chức các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ,dự giờ giáo viên,...., qua việc tiếp xúc, gặp gỡ, trao đổi, học hỏi 10
9. những kiến thức âm nhạc từ các nghệ nhân tại xã Nam Phong và từ đồng nghiệp cộng với những kinh nghiệm công tác lâu năm,.... giúp tôi nhận thấy rằng: các bài hát sáng tác ở nhịp điệu 2/4 rất phù hợp với lứa tuổi mầm non.Bởi cácbài hát viết ở nhịp điệu này thường có nhịp độ vừa phải, nhanh hoặc hơi nhanh, giai điệu dứt khoát, thể hiện sự vui tươi nhí nhảnh, hát nhịp nhàng, ngắt tiếng và nhấn đều vào phách mạnh ở đầu nhịp. Một số bài có giai điệu mượt mà du dương, nhẹ nhàng tha thiết,giúp trẻ dễ hát và thể hiện cảm xúc khi hát. Nhịp 2/4 là nhịp đơn, gồm có 2 phách (phách đầu mạnh, phách sau nhẹ). Trường độ mỗi phách cơ bản ứng với một nốt đen nên rất dễ hát.Các giờ dạy âm nhạc sử dụng bài hát viết ở nhịp điệu này thường sôi nổi, tạo được hứng thú, tích cực của trẻ trong giờ học do đó thường đạt hiệu quả cao. Chính vì thế mà tôi quyết định sáng tác, đặt lời mới cho những bài hát của mình theo nhịp điệu 2/4. 2.2. Giải pháp 2: Sáng tácbài hát, đặt lời mới theo nhịp điệu 2/4 2.2.1. Các bước để sáng tác một bài hát: *Xác định chủ đề của bài hát. - Trước hết ta cần xác địnhchủ đề viết về nội dung gì? (chủ đề về gia đình, về trường lớp, chủ đề ngành nghề,......) Ví dụ:Bài hát “Nhà của em” – do tôi sáng tác viết về chủ đề gia đình Nhà của em, cong cong ngói đỏ Tường ve vàng, cánh cửa màu xanh Chùm hoa giấy, bên ngoài cửa sổ Lắc lư gọi, đàn bướm ong về. (Trích nội dung phần đầu bài hát “Nhà của em”) Lời bài hát này miêu tả vẻ đẹp của ngôi nhà bé (có ngói đỏ, tường vàng, cửa xanh, có chùm hoa giấy,...) lời ca bình dị, dễ hiểu, làm toát lên nội dung của chủ đề bài hát “Nhà của em”. -Ngoài ra, có thể viết lời bài hát dựa trên những làn điệu dân ca nhưng cần chọn chủ đề gần gũi, gắn với cuộc sống hàng ngày của trẻ Ví dụ:Bài hát “Đêm trung thu” – do tôi viết lời,có dựa trên nền nhạc dân gian – mõ mời 11
10. Đêm trung thu cùng nhau múa ca Tay trong tay, chan hoà vui thiết tha Trong tiếng khèn, rộn ràng say mê em hát Cùng nhau múa ca, dưới ánh trăng thu đêm rằm (Trích nội dung phần đầu bài hát “Đêm trung thu” – dựa trênnền nhạc dân gian – mõ mời) Lời bài hát nói về niềm vui của các bạn nhỏ miền núi khi được củng nhau vui múa hát dưới ánh trăng sáng của đêm rằmtrung thu. Lời ca gần gũi, dễ hiểu, làm toát lên nội dung của chủ đề bài hát “Đêm trung thu”. *Tạo điệp khúc cho bài hát Điệp khúc là phần lời gây ấn tượng và thu hút người nghe nhất (có thể là lời ca hoặc đoạn thơ được đoc như lời hát) thường được sử dụng như một cách để tóm tắt chủ đề bài hát. Vì thếta nên viết lời đơn giản, dễ nhớ và đặt nó nằm ở vị trí trung tâmđể tạo điểm nhấn cho bài hát Ví dụ:Bài hát “Dinh dưỡng cho bé” –do tôi sáng tác, có phần điệp khúc viết bằng lời thơ như sau: Các cô nhà bếp đảm đang Chế biến các món ăn ngon tuyệt vời Thứ hai thịt lợn kho tàu Canh cua nấu với mùng tơi rau dền Thứ ba canh hẹ nấu xương Cá thu biển sốt với cùng cà chua Thứ tư canh bí nấu tôm Trứng đúc với thịt sao mà ngon ghê Thứ năm cũng rất là mê 12
11. Canh chua nấu cá với cơm lạc vừng Thứ sáu canh cải nấu ngao Thịt bò sốt với khoai tây su hào Thực đơn của bé ngon sao Vừa có hoa quả lại còn sữa tươi Ăn no đủ chất bé cười Đẹp lòng cha mẹ rạng ngời công cô (Điệp khúc của bài hát “dinh dưỡng cho bé”) Đây là đoạn điệp khúc được đặt ở phần giữa bài hát “Dinh dưỡng cho bé”do tôi sáng tác. Các món ăn “thịt kho tàu, trứng đúc thịt, canh cua mùng tơi, thịt bò sốt,...”rất gần gũi với thực đơn hàng ngày bé được ăn ở trường, nên lời ca rất dễ nhớ, dễ thuộc. *Viết phần lời chính. Lời chính của bài hát có thể diễn tả sự kiện theo trình tự thời gian hoặc mang tính tự sự. Câu đầu tiên của đoạn mở đầu được coi là quan trọng nhất vì thế cần đẩy cảm xúc vào bài viết một cách gián tiếp, đó là yếu tố để dẫn dắt câu chuyện trong bài hát, được gọi là phần lời chính. Bên cạnh đó, hãy sử dụng các tính từ và trạng từ nhằm tạo tính hình ảnh cho lời bài hátvà thúc đẩy bài hát lên cao trào hơn. Ví dụ: Bài hát “Em ước mơ làm ký sư xây dựng” – do tôi sáng tác, có phần lời chính như sau: Em ước mơ làm kỹ sư xây dựng Xây những ngôi nhà xinh, cho người dân ở thôn em Xây trường học khang trang, cho em thơ tung tăng tới trường Xây những con đường, để tàu xe đi khắp muôn nơi. (Phần lời chính bài hát “Em ước mơ làm ký sư xây dựng”) Câu đầu tiên của đoạn mở đầu tôi viết “Em ước mơ làm kỹ sư xây dựng”là yếu tố để dẫn dắt đến việc“xây nhà, xây trường học, xây những con đường”...Bên cạnh đó, tôi còn sử dụng các tính từ “ khang trang, tung tăng” và trạng từ “thôn, trường, muôn nơi”) nhằm tạo tính hình ảnh cho lời bài hát và thúc đẩy bài hát lên cao trào hơn. 13