Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp nhằm phát huy năng lực của học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 trong giờ học môn Tin học Lớp 3

Nội dung tài liệu: Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp nhằm phát huy năng lực của học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 trong giờ học môn Tin học Lớp 3

1. 3 ngại tiếp cận, còn nhút nhát, chưa chủ động tham gia vào các hoạt động học tập trên lớp. Mặc dù với rất nhiều khó khăn được nêu ở trên nhưng trong thời gian đầu, khi bắt đầu một giờ học các em lại chưa được hướng dẫn nắm bắt kiến thức với nhiều hình thức giúp các em có thể tự tin phát huy năng lực của mình để có thể ghi nhớ nội dung thật chi tiết, tỉ mỉ hơn. Cụ thể giáo viên mới chỉ đưa ra các nội dung kiến thức trong sách giáo khoa, hay sử dụng phương pháp truyền thống như thuyết trình, hướng dẫn cho học sinh cách đọc nội dung ghi nhớ được thể hiện theo màu sắc in sẵn trên sách, học sinh quan sát làm theo hướng dẫn. Do đó, học sinh trở lên thụ động, ít có khả năng sáng tạo, chưa chủ động khám phá kiến thức và giờ học cũng diễn ra khá tẻ nhạt. Ở mỗi tiết học, giáo viên đa phần hướng dẫn kiến thức mới bằng hình thức cho học sinh quan sát đọc nội dung trong sách giáo khoa. Học sinh thường chưa chủ động tham gia vào giờ học, đa số các em không hứng thú với những nội dung lý thuyết khi phải đọc và cần ghi nhớ nhiều. Dẫn đến tình trạng học sinh thụ động, không tích cực suy nghĩ vì thiếu sự hướng dẫn học bằng nhiều hình thức cần thiết từ giáo viên. Kết quả là học sinh không ghi nhớ được nội dung kiến thức theo yêu cầu hoặc đốt cháy thời gian giờ học mà không thu được hiệu quả theo yêu cầu cần đạt. Chính vì vậy dẫn đến thực trạng các em không hứng thú, tích cực trong giờ học và bản thân giáo viên cũng thấy nhàm chán khi đến giờ dạy. Do vậy, việc áp dụng các hình thức, phương pháp để phát huy năng lực của học sinh trong mỗi tiết học là yếu tố vô cùng quan trọng giúp các em hình thành năng lực, phát huy những điểm mạnh để các em tự tin, mạnh dạn, hăng say, hào hứng và thích thú hơn khi được khám phá kiến thức của môn Tin học nói riêng và các môn học khác nói chung. Từ đó, tạo tiền đề thúc đẩy những tiềm năng nổi trội, khả năng tư duy của học sinh giúp các em biết tự học để ghi nhớ kiến thức sâu hơn. Trong giờ học, học sinh còn nhút nhát, thiếu tự tin, không mạnh dạn thảo luận hay trao đổi ý kiến. Đồng thời do quen với cách học tiếp thu kiến thức thụ động, nên các em gặp trở ngại khi phải tự học, tự ghi nhớ và chủ động khám phá kiến thức trong quá trình học tập. Trước những khó khăn, trở ngại đó tôi luôn đặt
2. 4 ra câu hỏi cho bản thân là làm thế nào để nâng cao khả năng sáng tạo, tính chủ động và tinh thần tự học của học sinh trong mỗi giờ học Tin học? Làm thế nào để học sinh có thể ghi nhớ các kiến thức, kĩ năng và phát huy được năng lực để giờ học đạt kết quả tốt hơn? Làm thế nào để có một phương pháp dạy học thật tốt, một phương thức tổ chức dạy học sao cho thích hợp và có hiệu quả nhất? Qua một thời gian nghiên cứu, tìm tòi các biện pháp để tìm ra phương pháp giải quyết cho những băn khoăn đó, tôi đã vận dụng phương pháp: “Một số biện pháp nhằm phát huy năng lực của học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 trong giờ học môn Tin học lớp 3”. Sau một thời gian, khi áp dụng trong quá trình giảng dạy, tôi đã thành công với phương pháp dạy học này, phát huy được năng lực, tính chủ động sáng tạo và nâng cao chất lượng học tập cho học sinh, nhất là đối tượng học sinh nhận thức chậm, còn thiếu tự tin và nhút nhát. Đây là lý do tôi chọn và áp dụng sáng kiến: “Một số biện pháp nhằm phát huy năng lực của học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 trong giờ học môn Tin học lớp 3”. Sau đây, tôi xin trình bày một số giải pháp mà bản thân đã đúc kết được trong thời gian qua. II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP KĨ THUẬT: II.1. Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến: Với phương pháp học trước đây tôi nhận thấy: Trong một giờ dạy Tin học chỉ chú trọng vào nội dung kiến thức trong sách giáo khoa. Với những nội dung đơn giản tôi yêu cầu học sinh đọc thầm nội dung sách giáo khoa, sau đó tôi trực tiếp đưa ra lời giải thích chỉ ra những nội dung cần chú ý trước lớp để học sinh ghi nhớ. Còn với những kiến thức khó hơn tôi thường thiết kế những bài trình chiếu đơn giản đưa ra những kiến thức trọng tâm của bài để các em quan sát, học thuộc và ghi nhớ. Học sinh chỉ được hướng dẫn đọc thuộc và ghi nhớ các nội dung quan trọng được ghi trong sách. Đối với hình thức kiểm tra hay củng cố kiến thức của các em sau mỗi giờ học, tôi chỉ đưa ra câu hỏi trước lớp để học sinh trả lời đọc miệng cá nhân hoặc đọc miệng cả lớp, điều đó dẫn đến việc chỉ có một số học sinh nổi trội nắm bắt được kiến thức, dù có trả lời miệng cả lớp nhưng đa số các em không nắm được mà chỉ mấp máy môi đọc theo các
3. 5 bạn. Quá trình một giờ học mà hoạt động chủ yếu là giáo viên truyền thụ kiến thức còn học sinh tiếp nhận kiến thức như trên đã làm cho hoạt động của học sinh diễn ra trầm lắng và dường như các em thiếu tự tin còn nhút nhát bị lãng quên trong giờ học.Vì cô giáo giảng bài, học sinh lắng nghe, kiến thức bài học không được mở rộng hay vận dụng các hoạt động ra cuộc sống xung quanh dẫn đến cả tiết học chưa phát huy được tính tích cực và sự hứng thú trong học tập của học sinh. Bên cạnh đó với chương trình sách giáo khoa lớp 3 mới chủ yếu là những kiến thức gắn với thực tiễn thì việc nắm bắt kiến thức qua việc tự đọc nội dung trong sách giáo khoa, học thuộc mà không được vận dụng gắn với thực tế, áp dụng hoạt động trải nghiệm thì sẽ vô cùng khó khăn đối với tất cả các em học sinh trước những yêu cầu cần đạt trong một giờ học. Các em không hứng thú, lơ là và cảm thấy mệt mỏi trong giờ học bởi không có sự hướng dẫn, gợi mở vận dụng bài học bằng những hoạt động thực tế để các em chủ động hơn trong giờ học hay không có sự tương tác giữa giáo viên và học sinh, không có sự tương tác giữa các nhóm học sinh với nhau, nếu có chăng là sự tương tác khi giáo viên đưa ra một số câu hỏi yêu cầu học sinh nêu lại kiến thức vừa học thì khi gọi cá nhân trả lời, các em cũng lúng túng, lo sợ, rụt rè, thiếu tự tin. Chính vì vậy càng làm gia tăng sự tách biệt giữa các em học sinh trong một lớp: Có những em mạnh dạn tự tin, tích cực tham gia phát biểu xây dựng bài và các hoạt động trong giờ học; có em lại lo sợ, lúng túng vì chưa nắm được kiến thức; còn có những em nhút nhát, rụt rè không dám tham gia phát biểu ý kiến; hay có những em không nắm được kiến thức vì nô nghịch, làm việc riêng, không tập trung trong giờ học nên tiết học trở lên căng thẳng, không đạt hiệu quả. Trước rất nhiều những khó khăn được đặt ra từ phía học sinh như vậy mà giáo viên lại chưa cảm nhận được hết để tìm ra các phương pháp dạy tốt hơn, sáng tạo đổi mới trong những giờ lên lớp, đưa ra những định hướng giúp học sinh tự tìm tòi khám phá kiến thức, khơi gợi hứng thú học tập và tính tự giác của tất cả các em. Dẫn đến nhiều em không hứng thú với tiết học, thiếu tự tin mỗi khi vào giờ học, thường thực hiện không hào hứng và né tránh những yêu cầu của giáo viên, có những giờ học các em lúng túng, thụ động và lo sợ giáo viên gọi phát
4. 6 biểu hay không tham gia vào các hoạt động trong giờ. Vì vậy mà chất lượng giờ học của học sinh còn hạn chế, không đạt được mục tiêu tiết học mà tôi đã đặt ra. Ban đầu bản thân tôi còn chủ quan bởi nghĩ rằng môn Tin không được quan tâm, cũng không đánh giá vào chất lượng chung nên tôi chỉ chú trọng dạy các em lý thuyết theo các phương pháp cũ và cho các em đọc đi đọc lại nội dung kiến thức bằng phương pháp đọc miệng, bởi nghĩ chỉ cần đọc nhiều các em sẽ ghi nhớ. Tuy nhiên với phương pháp đó vô tình làm cho các em càng trở lên thụ động, thiếu tự tin vì không nhận được sự hỗ trợ, giúp đỡ, dẫn dắt từ giáo viên để trang bị những kĩ năng cần thiết khi khám phá kiến thức mới. Tôi còn ngại thay đổi hình thức tổ chức, thiết kế bài dạy còn đơn giản, chưa tổ chức được các phương pháp dạy học tích cực, phát huy năng lực tự khám phá kiến thức cho học sinh, học sinh thiếu sự vận dụng, ứng dụng vào thực tế. Việc chưa chú trọng đổi mới phương pháp để đáp ứng nhu cầu hiện nay khiến tôi không lường hết được những khó khăn của các em học sinh trong mỗi giờ học. Về chất lượng: Với phương pháp học cũ, học sinh chỉ đạt được 50% kết quả cần đạt. Thậm chí, với một bài học, học sinh lúng túng và hầu như không nắm được hết nội dung. Chính vì thế các em không hứng thú khi học, lơ là và không tập trung trong giờ. Khi kiểm tra thì số lượng các em đạt yêu cầu bài học thường không cao. II.2. Mô tả giải pháp sau khi thực hiện sáng kiến: Qua quá trình tìm tòi nghiên cứu và sử dụng thành công đề tài, sáng kiến kinh nghiệm. Tôi áp dụng những kinh nghiệm sau: 1. Cách thức tổ chức một giờ học nhẹ nhàng, thoải mái, gần gũi, truyền cảm hứng giúp học sinh hứng thú trong giờ học. 2. Đổi mới hoạt động học của học sinh, lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp, có hiệu quả gắn liền với thực tế. 3. Học sinh chủ động, tự tin với kiểm tra đánh giá sau mỗi tiết học. 2.1. Phương pháp thực hiện Tôi tự tìm tòi nghiên cứu các phương pháp dạy học theo chương trình mới hiện nay, đồng thời tiến hành dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp nhằm học hỏi một
5. 7 số phương pháp sử dụng đồ dùng dạy học tự làm để tổ chức trò chơi bổ trợ và củng cố kiến thức cho học sinh từ đồng nghiệp. Qua đó tôi áp dụng, thực hiện các giải pháp trong mỗi giờ học nhằm tạo không khí gần gũi, tạo hứng thú cho học sinh ngay từ đầu tiết học, tổ chức các hoạt động học tập một cách nhẹ nhàng, linh hoạt giúp các em dễ hiểu bài, phát huy được tính chủ động, sáng tạo và tích cực của các em, làm cho các em hào hứng, thích thú khi được khám phá kiến thức. Trong mỗi giờ học các em dần dần nhận biết được các kĩ năng, thích thú, tích cực tham gia các hoạt động để ghi nhớ kiến thức và thêm yêu thích môn Tin học hơn. 2.2. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề. Để các em có thể trở lên năng động, tự tin, phát huy năng lực của bản thân, hào hứng, thích thú khám phá kiến thức trong mỗi giờ học Tin học, trước tiên giáo viên cần có những định hướng, tổ chức, hướng dẫn và hỗ trợ học sinh bằng những hình thức, phương pháp dạy học hiệu quả. a. Tạo môi trường học tập thân thiện phù hợp với lứa tuổi học sinh Một trong những yếu tố khiến các em không thích thú và hào hứng với môn học một phần cũng là do giáo viên tạo áp lực cho các em ngay từ đầu giờ học. Việc tạo tâm lý thoải mái, thân thiện, gần gũi cho các em ngay từ đầu tiết học là rất quan trọng sẽ giúp các em hào hứng và thích thú khi bắt đầu thực hiện các hoạt động dạy và học. Để làm được điều đó thì trong quá trình dạy giáo viên phải thường xuyên quan sát từng cá nhân, từng nhóm học sinh để kịp thời nắm bắt được tâm lý lứa tuổi của các em, đồng thời cần tìm hiểu nội dung kiến thức trong từng tiết học để xác định những hoạt động phù hợp giúp học sinh có thể phát huy năng lực của mình, đáp ứng được những yêu cầu của bài học một cách nhẹ nhàng. Đặc biệt ngay từ đầu giờ học, giáo viên cần tạo không khí sôi nổi, thoải mái bằng những hoạt động khởi động dẫn dắt vào bài học một cách hiệu quả nhất. Bên cạnh đó, giáo viên cần có thái độ nhẹ nhàng, khéo léo khi các em mắc khuyết điểm, xử lí các tình huống trong giờ học một cách tốt nhất. Luôn sẵn sàng lắng nghe những câu hỏi thắc mắc và khuyến khích các em mạnh dạn hỏi bài khi chưa hiểu. Tạo thói quen tích cực cho các em bằng cách động viên khuyến khích những
6. 8 em có cố gắng, có tiến bộ. Với lứa tuổi nhỏ như các em cần luôn xác định thay lời chê bai bằng lời khen ngợi, sử dụng các hình thức khéo léo để tuyên dương các em, mỗi khi các em tiến bộ, hăng hái phát biểu hay phát biểu đúng như: Lời khen bằng tràng vỗ tay, hoạt động khen ngợi đập tay tạo sự thân thiện giữa giáo viên và học sinh hay bằng những hình dán sticker ngộ nghĩnh. Đối với các em thực hiện chưa tốt hay còn nhút nhát giáo viên cần quan tâm, động viên, khuyến khích các em phát huy ưu điểm và năng lực riêng của mình, khắc phục khuyết điểm để tiến bộ dần. Từ đó tạo cho các em sự tự tin, mạnh dạn hơn trong giờ học. b. Xây dựng thói quen học tập tích cực cho các em Để các tiết học diễn ra nhẹ nhàng và có logic giáo viên cần lên kế hoạch cụ thể, xây dựng có hệ thống những hoạt động được thực hiện theo từng giai đoạn trong mỗi tiết học. Các hoạt động đó nên được giáo viên giới thiệu bằng sơ đồ ngay từ đầu mỗi giờ học giúp học sinh hình thành được thói quen dần dần xác định các nhiệm vụ cần thực hiện để khám phá kiến thức sẽ diễn ra theo trình tự trong một giờ học Tin học (Ví dụ như giáo viên nêu rõ kế hoạch giờ học Tin của buổi học đó sẽ có những hoạt động diễn ra lần lượt theo các nhiệm vụ: Nhiệm vụ 1: Hoạt động khởi động bằng video hoạt cảnh hay câu hỏi tương tác dẫn dắt vào bài - Nhiệm vụ 2: Hoạt động khám phá bằng hình thức tham gia trò chơi hay hoạt động nhóm để nghiên cứu nội dung kiến thức mới - Nhiệm vụ 3: Hoạt động củng cố, luyện tập kiến thức bằng phiếu học tập hay sơ đồ tư duy - Nhiệm vụ 4: Hoạt động vận dụng bằng cách xem video hoạt cảnh hay sự tương tác giữa giáo viên và học sinh giới thiệu về những vận dụng từ bài học của cá nhân vào thực tế cuộc sống). Với việc nắm bắt trước quy trình một giờ học như thế sẽ giúp các em có thói quen ghi nhớ, biết tự phát huy và chủ động ở từng hoạt động, từng nhiệm vụ trong một giờ học. Tuy nhiên, trong mỗi hoạt động đó giáo viên cần xác định rõ những hình thức, nhiệm vụ tương ứng với nội dung bài học cần liên tục được thay đổi để tránh cho học sinh nhàm chán với những phương pháp, cách thức được lặp đi lặp lại. c. Vận dụng linh hoạt các phương pháp, hình thức dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông mới.
7. 9 Để học sinh được cuốn hút vào các hoạt động học tập, tôi nghiên cứu vận dụng linh hoạt các hoạt động trong một giờ học phù hợp, tương ứng với từng bài học để làm sao luôn đạt được những mong muốn của một tiết học: đảm bảo học sinh vừa nắm được kiến thức vừa tích cực, chủ động, hứng thú trong quá trình tìm tòi và khám phá kiến thức. Ở mỗi hoạt động hay mỗi phương pháp hình thức bài học cụ thể luôn tạo sự động viên khen ngợi kịp thời những học sinh có tiến bộ, cung cấp cho các em phương pháp học tập đúng đắn, khuyến khích các em không ngừng cố gắng, tạo điều kiện để mọi học sinh trong lớp đều có cơ hội phát biểu, trình bày ý kiến cá nhân của mình trong giờ học. Khi giảng dạy, tôi vận dụng các phương pháp cụ thể nhằm hướng cho học sinh ý thức tự học, tự tìm tòi nghiên cứu, học thông qua nhiều nguồn khác nhau, đổi mới phương pháp giảng dạy, sử dụng những đồ dùng dạy học có sẵn hoặc tự làm sao cho phù hợp và hiệu quả. Đồng thời tổ chức các hoạt động đa dạng để phát huy được khả năng, sở thích của các em, lồng ghép các hoạt động của các môn học khác sao cho sinh động, lôi cuốn học sinh vào hoạt động đó mà vẫn đảm bảo kiến thức các em cần đạt được trong giờ học. 2.3. Tổ chức một số hoạt động cụ thể a. HĐ1: Hoạt động khởi động đầu giờ học Xác định được hoạt động đầu giờ luôn giữ vai trò quan trọng nhằm tạo cảm giác gần gũi, thân thiện giữa giáo viên và học sinh, cũng là bước đầu định hướng nội dung kiến thức bài học cho các em. Nên ngay từ đầu tiết học tôi đưa ra những hoạt động tích cực cho cả lớp thực hiện, vừa tạo không khí thoải mái nhưng vẫn đảm bảo kiến thức dẫn dắt vào bài học mới hiệu quả. Đó là hoạt động chào hỏi thân thiện, múa hát cả lớp, những câu đố vui hay hoạt động trả lời câu hỏi trình chiếu vừa gắn liền với thực tế, vừa sát với bài học giúp các em có thể mường tượng, xác định một cách dễ dàng bài học, kiến thức chuẩn bị học và giáo viên cũng sẽ không cảm thấy khó khăn khi vào bài.
8. 10 b. HĐ2: Khen ngợi, động viên khuyến khích học sinh Để giúp học sinh hứng thú trong học tập hơn thì việc giáo viên đưa ra những lời khen ngợi, khích lệ là rất cần thiết. Tôi đã sử dụng các phương pháp khen ngợi kịp thời khi các em thực hiện tốt nội dung học tập; khích lệ và động viên các em còn nhút nhát, chưa tự tin tham gia vào hoạt động xây dựng bài. Kết hợp với việc thường xuyên quan sát học sinh để có thể nắm bắt được tâm lý, những phẩm chất và năng lực của các em. Từ đó có kế hoạch thực hiện những hình thức nhận xét, đánh giá học sinh nhằm khích lệ, phát huy điểm mạnh và khắc phục những điểm yếu, tạo niềm tin trong học tập cho các em. Cụ thể trong mỗi hoạt động học của giờ học, tôi luôn đưa ra những lời động viên khích lệ đúng lúc, phù hợp với từng đối tượng học sinh (ví dụ như “Ý tưởng của em thật hay, cố gắng phát huy nhé”; “Em trả lời gần đúng rồi, hãy thử tập trung và suy nghĩ lại nhé” hay “Tự tin lên nào, em có thể làm được mà”; “Em tiến bộ rất nhanh, đã tập trung hơn trong giờ học”) và sử dụng nhiều hình thức khen thưởng, khen ngợi khác nhau khi các em thực hiện tốt nội dung học tập sao cho hiệu quả nhất:
9. 11 Khen thưởng bằng hình thức vỗ tay cả lớp.
10. 12 Khen thưởng bằng hình thức giáo viên đập tay thân thiện với học sinh.
11. 13 Khen thưởng bằng hình thức tặng thưởng tích góp hình dán Sticker để nhận quà.