Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giúp trẻ 4 - 5 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động làm quen với văn học ở trường Mầm non A Văn Điển

Nội dung tài liệu: Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giúp trẻ 4 - 5 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động làm quen với văn học ở trường Mầm non A Văn Điển

1. Sáng kiến kinh nghiệm Giải Quyết Vấn Đề I. Cơ Sở Lí LUậN Môn làm quen với văn học trong trường mầm non là một trong những môn học gúp phần quan trọng vào mục tiờu giỏo dục đào tạo lờn những con người phỏt triển toàn diện. Ngôn ngữ còn là công cụ để trẻ học tập, vui chơi ở trường mầm non và là phương tiện để trẻ giao tiếp với mọi người xung quanh. Trẻ càng được tiếp xúc nhiều với văn học thì trẻ sẽ cú nhiều vốn từ phong phú hơn và phỏt triển úc phân tích, khả năng phờ phỏn, tự tin trong giao tiếp, đặc biệt hơn là giúp trẻ phỏt triển ngôn ngữ. Qua đú trẻ hình thành lòng nhân ỏi và cỏc hành vi đạo đức tốt, giúp trẻ phân biệt được cỏi tốt, cỏi thiện, cỏi ỏc, yờu thương con người, yờu thiờn nhiờn Từ đú mở cho trẻ cỏi nhìn mới, hiểu biết về thế giới muôn màu, muôn vẻ của cỏc quan hệ xã hội, việc nhận thức bản thân về thế giới xung quanh. Đặc biệt đối với trẻ 4-5 tuổi việc cho trẻ tiếp xúc nhiều với cỏc tỏc phẩm văn học cũng rất tốt, vì trong một lớp không thể 100% cỏc trẻ đều mạnh dạn, tự tin khi giao tiếp. Muốn trẻ của mình cú tự tin trong mọi hoạt động thì giỏo viờn cần giúp trẻ mạnh dạn hơn, tức là cần cú biện phỏp giúp trẻ phỏt triển ngôn ngữ tốt hơn II. Cơ Sở THựC Tế - Trường Mầm non A thị trấn Văn Điển nằm ở trung tâm huyện Thanh Trì cho nờn trẻ được tiếp cận nhiều với cỏc thông tin đú là việc rất tốt cho cỏc hoạt động - Trường được công nhận là trường tiờn tiến trong nhiều năm qua với đội ngũ giỏo viờn nhiệt tình và đạt nhiều danh hiệu. - Ban giỏm hiệu nhà trường luôn quan tâm và tạo điều kiện về cơ sở vật chất lẫn tinh thần để giúp cho chúng tôi hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. - Nhà trường trang bị cho mỗi lớp 1 mỏy vi tính để phục vụ cho công tỏc giảng dạy - Số lượng trẻ trong lớp còn nhút nhỏt và chưa biết cỏch biểu đạt ngôn ngữ với người khỏc 3
2. Sáng kiến kinh nghiệm 1. Thuận lợi: - Lớp cả 4 cô đều là giỏo viờn trẻ và nhiệt tình với công việc, trong đú cú một cô cú trình độ trờn chuẩn - Tôi biết sử dụng vi tính thành thạo cho nờn rất thuận tiện cho việc tìm tòi tài liệu, tranh ảnh để tạo ra những câu chuyện, bài thơ cú hình ảnh sinh động trờn vi tính - Trẻ cú nề nếp và phụ huynh học sinh thì nhiệt tình với công việc của lớp - Nhà trường trang bị đủ điều kiện cơ sở vật chất 2. Khú khăn: - Năm đầu tiờn tôi được phân công dạy chương trình giỏo dục mầm non mới - Trẻ lớp tôi 1/3 còn núi ngọng, núi lắp, núi chưa đủ câu. - Trẻ chưa mạnh dạn trong giao tiếp với cô và cỏc bạn. - Đồ dựng, đồ chơi phục vụ cho hoạt động làm quen với văn học còn chưa phong phú - Phụ huynh học sinh lớp tôi đa phần là gia đình buôn bỏn cho nờn chưa quan tâm nhiều được đến cỏc con cỏi. * NHậN địNH kếT qUả đầU NăM : Mức độ biểu hiện Đạt Chưa đạt Số trẻ % Số trẻ % Vốn từ phong phú của trẻ 17 34 33 66 Trẻ biết dựng vốn từ để 9 18 41 82 diễn đạt ý nghĩ của mình Trẻ mạnh dạn khi giao tiếp 15 30 25 70 4
3. Sáng kiến kinh nghiệm III, C￿C BI￿N PH￿P TH￿C HI￿N 1) Cho trẻ tiếp xúc nhiều tác phẩm VH với các hình thức dạỵ khác nhau Văn học cú thể núi là một bộ phận cơ bản để giúp trẻ phỏt triển ngôn ngữ, việc cho trẻ làm quen sớm với cỏc tỏc phȁm văn học và cỏc tỏc phȁm đú cú nội dung phong phú là điều rất cần thiết vì chúng dẫn dắt trẻ những bước đi đầu tiờn. Văn học còn giúp trẻ biết cảm nhận cỏi đep, biết phờ phỏn thúi hư, tật xấu, bờn cạnh đú văn học cún giúp trẻ làm quen với cỏc từ ngữ, hình ảnh giầu đep để mở rộng thờm vốn từ cho trẻ với thế giới xung quanh. Chính vì vậy cho trẻ tiếp xúc với cỏc tỏc phȁm văn học dưới nhiều hình thức khỏc nhau là điều hết sức cần thiết. Điều đú giúp trẻ hứng thú với cỏc giờ văn học, từ đấy trẻ sẽ cảm nhận sâu sắc hơn về nội dung mői tỏc phȁm và biết cỏch sử dụng ngôn ngữ phự hợp khi giao tiếp. Tôi đã sử dụng cỏc hình thức cho trẻ làm quen với tỏc phȁm văn học như: Tôi lựa chọn kỹ cỏc tỏc phȁm khi đưa ra để dạy, sau đú tôi vẽ nội dung tỏc phȁm trờn mỏy vi tính hoặc tôi chụp ảnh từ cỏc tranh bờn ngoài rồi đưa vào mỏy tính, kết hợp sử dụng phần mềm powerpoiw để làm thành đoạn phim hoạt hình. Tôi nhận thấy khi trẻ làm quen tỏc phȁm văn học dưới hình thức này, trẻ rất hứng thú và say mờ khi nghe cô giảng dạy. Tôi cũng sử dụng những câu hỏi đàm thoại ngay trờn mỏy vi tính giúp kích thích tư duy, tính tò mò, ham hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh. Với những hình ảnh sinh động và chuyển động được, trẻ cú thể đặt câu hỏi ngược lại đối với cô nếu trẻ chưa hiểu. Chính vì vậy trẻ ngày càng mạnh dạn, tự tin hơn trong giao tiếp. Ngoài ra tôi còn cho trẻ tự vẽ tranh theo nhúm sau đú sắp sếp cỏc tranh thành một câu chuyện theo ý trẻ rồi cho trẻ kể truyện. Điều này khiến trẻ phải vận dụng hết khả năng ngôn ngữ của mình để diễn đạt lại cho cô và cỏc bạn hiểu tỏc phȁm của mình. Tôi cho trẻ kể lại tỏc phȁm đã học theo ý trẻ, cú thể trẻ kể theo nội dung khỏc cũng được VD: Truyờn " Dờ con nhanh trí " với những nhân vật đấy trẻ cú thể kể theo hướng 5
4. Sáng kiến kinh nghiệm khỏc hoặc thờm bớt nội dung mà trẻ thích 6
5. Sáng kiến kinh nghiệm Cỏc tỏc phȁm văn học là cỏc tỏc phȁm nghệ thuật về ngôn ngữ cho nờn giỏo viờn cũng cần sưu tầm nhiều bài thơ, câu truyện, ca dao, đồng dao cú nội dung hợp với trẻ và dạy trẻ ở mọi lúc, mọi nơi. Tôi cho trẻ đọc vè kết hợp cựng cỏc trò chơi vào giờ chuyển tiếp và hoạt động gúc, hoạt động chiều Cỏch này trẻ tiếp thu rất nhanh và cú hiệu quả vì trẻ vừa chơi vừa học. Tôi còn chuȁn bị tốt giọng kể sao cho phự hợp với nội dung tỏc phȁm đưa ra để trẻ cú thể cảm nhận tốt nhất về tỏc phȁm đú. Đây cũng là hình thức gây sự chú ý của trẻ vào mình, trẻ sẽ chăm chú nắng nghe cô kể hơn và kích thích mọi suy nghĩ của trẻ vào nội dung tỏc phȁm. Bờn cạnh đú vừa kể tôi vừa dựng rối để đúng kịch cho trẻ xem như thế hiệu quả đem lại sẽ cao hơn. Cú những tiết tôi cho trẻ cựng tham gia đúng kịch với cô, đây là hình thức giúp phỏt triển tư duy của trẻ vì trẻ phải thuộc cốt truyện và nhớ xem khi nào đến lượt mìmh diễn. Cô kể cho trẻ nghe câu truyện: Món quà của cô giáo 7
6. Sáng kiến kinh nghiệm 2)Lựa chọn các câu hỏi nhằm kích thích sự phát triển ngôn ngữ của trẻ trong giờ làm quờn với văn học Sự phỏt triển ngôn ngữ của trẻ phụ thuộc rất nhiều vào cỏc loại câu hỏi mà giỏo viờn đặt ra và sử dụng trong hoạt động giỏo dục mầm non. Cỏc câu hỏi giỏo viờn đưa ra cho trẻ phải cú tính tư duy nhằm giúp trẻ kích thích suy nghĩ để trẻ đưa ra câu trả lời cho phự hợp với câu hỏi đặt ra. Đây là biện phỏp giúp trẻ nhớ lại trình tự câu chuyện bằng hệ thống cỏc câu hỏi và tạo cho trẻ xây dựng được dàn ý của câu chuyện, trình tự nội dung truyện. Cỏc câu hỏi đặt ra cho trẻ theo cỏc dạng câu đúng, câu mang tính chất tư duy để trẻ khi trả lời phải núi theo cỏc kiểu câu cú cấu trúc đúng ngữ phỏp. Điều này giúp trẻ dần dần hình thành kỹ năng sử dụng câu theo ngữ phỏp và là điều kiện cần thiết để phỏt triển ngôn ngữ cho trẻ. Ví dụ: Trong truyện cậu bé mũi dài cú những ai, cậu bé mũi dài là người ntn ? Câu hỏi đưa ra không chỉ giúp trẻ phỏt triển ngôn ngữ mà còn phỏt triển khả năng nhận thức, cảm xúc, tình cảm, cỏch giao tiếp với mọi người xung quanh. Vì mức độ phỏt triển ngôn ngữ của trẻ là không giống nhau cho nờn việc thực hiện cỏc câu hỏi cú thể phân chia theo cỏc bậc từ đơn giản đến phức tạp. Đối với trẻ giỏi và khỏ tôi dựng câu hỏi để trẻ phải tư duy rồi đưa ra đúng câu trả lời, còn trẻ yếu và chưa cú khả năng biểu đạt suy nghĩ thì tôi dựng câu hỏi mang tính gợi mở nhiều hơn Ví dụ: Vì sao cậu bé mũi dài lại không cần cú mũi ? Cỏc câu hỏi đưa ra phải giúp trẻ nhận thức, phân biệt được cỏc sự vật hiện tượng, tình huống mà trẻ đang trực tiếp tri giỏc và hướng vào mục tiờu cụ thể. Lúc đặt câu hỏi phải làm sao giúp trẻ thể hiện được sự hiểu biết của mình bằng cỏch giúp trẻ tỏi hiện lại nội dung hình thức sự vật hiện tượng đú Ví dụ: Để gúi bỏnh trưng cần cú nguyờn liệu gì ? Để bà quay về với mình thì tích chu đã làm gì ? Ngoài ra tôi cũng cần cú những câu hỏi giúp trẻ đỏnh giỏ đúng đối tượng để trẻ suy nghĩ trước rồi mới đưa ra câu trả lời. Đối với những chỏu nhút nhỏt, núi ngọng và ít 8
7. Sáng kiến kinh nghiệm giao tiếp thì tôi gọi lờn trả lời nhiều hơn để tạo thờm tính tự tin cho trẻ. Còn tuỳ vào 9
8. Sáng kiến kinh nghiệm trình độ nhận thức của từng trẻ để tôi đưa ra những câu hỏi cho phự hợp. lúc đàm thoại tôi dựng nhiều hình thức như: sử dụng trờn mỏy vi tính, trờn tranh nổi nhằm thu hút sự chú ý của trẻ. Để biện phỏp này cú hiệu quả cao tôi sử dụng câu hỏi vào cỏc hoạt động khi dạy trẻ thơ, truyện mọi lúc mọi nơi. Với biện phỏp này trẻ sẽ được tích cực tư duy, không những phỏt triển nhận thức mà còn phỏt triển ngôn ngữ cho trẻ. Cô và trẻ đang đàm thoại truyện: Cậu bé mũi dài 3) Cô và trẻ làm đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động làm quen với văn học Đồ dựng đồ chơi chiếm một vai trò không nhỏ trong quỏ trình phỏt triển ngôn ngữ cho trẻ. Để trẻ mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp thì giỏo viờn cần giúp trẻ làm đồ dựng đồ chơi để trẻ được thể hiện mình thông qua cỏc sản phȁm trẻ làm ra. Trẻ càng được hoạt động nhiều thì trẻ càng cú sự tự tin với cô cũng như cỏc bạn trong lớp và mọi người xung quanh. Cỏc sản phȁm trẻ cựng cô làm ra sẽ đựơc sử dụng vào cỏc tiết học và cỏc gúc chơi, lúc đú trẻ sẽ cú cơ hội giới thiệu với cô và cỏc bạn đây là sản phȁm của mình. 10
9. Sáng kiến kinh nghiệm Với tiết Tạo hình và tiết làm đồ dựng đồ chơi đa phần trẻ tham gia một cỏch rất tích cực vì bản thân trẻ được thể hiện. Đây cũng là một cỏch giúp trẻ tự tin hơn khi giao tiếp với bạn bè và tao cho trẻ tính mạnh dạn. Với 1 số trẻ tôi cho trẻ mang đồ dựng về nhà tự làm và hoàn thành bài dưới sự giúp đỡ của phụ huynh. Ví dụ: Cỏc sản phȁm tạo hình tôi giúp trẻ sắp sếp chúng theo một trình tự để trẻ cú thể kể truyện theo ý mình Vào cỏc giờ hoạt động cú thể tôi cựng trẻ làm đồ dựng dạy học như: cô vẽ tranh truyện, tranh thơ còn trẻ tô màu cỏc bức tranh đú, với những trẻ khỏc thì tôi cho trẻ cắt tranh ảnh ở bỏo hoạ mi rồi dỏn thành một câu truyện. Với biện phỏp này trẻ lớp tôi bắt buộc phải tư duy để xem bức tranh này sẽ tô mầu ntn, nhân vật A tô màu gì, nhân vật B tô mầu nào Còn cỏc trẻ làm tranh truyện cũng cần tư duy trước khi cắt dỏn xem mình định kể truyện gì và truyện sẽ nội dung như thế nào để còn tìm tranh ảnh cắt dỏn cho phự hợp. Ví dụ: làm sa bàn truyện " Dờ con nhanh trí " tôi vẽ cỏc nhân vật trong truyện rồi cho trẻ tô mầu và cắt theo hình cỏc nhân vật sau đú cho trẻ dỏn lờn bìa. Trẻ sẽ gắn cỏc nhân vật lờn que giúp cho cỏc nhân vật cú thể di chuyển được rồi vẽ thờm cây sau đú tô mầu và làm một ngôi nhà để tạo thành một sa bàn sinh động. Lớp tôi là lớp dạy theo chương trình thí điểm cho nờn chúng tôi đã dành những tiết học riờng làm đồ dựng đồ chơi, đặc biệt là đồ dựng đồ chơi phục vụ cho làm quen với văn học. Biện phỏp này không những cỏc trẻ được được tham gia cựng cô làm cỏc đồ dựng đồ chơi mà còn tạo thờm cho trẻ tính mạnh dạn, tự tin khi giao tiếp và giúp trẻ ngày một phỏt triển ngôn ngữ. 11
10. Sáng kiến kinh nghiệm Cô và trẻ đang làm tranh kể truyện sáng tạo 4) Sửa sai, sửa ngọng cho trẻ Phần lớn trẻ lớp tôi ở khu vực ngoại thành Hà Nội nờn số trẻ núi ngọng, núi lắp, núi chưa đủ câu rất nhiều, cú trẻ còn ngọng cả về âm lȁn từ. Một số trẻ vì núi ngọng và núi lắp nhiều cho nờn trẻ tự nhiờn ngại giao tiếp, không tự tin khi giao tiếp vì sợ bạn cười mà giao tiếp lại là môi trường rất thuận lợi để phỏt triển ngôn ngữ và phỏt triển vốn từ cho trẻ. Nếu trẻ ít giao tiếp và sống khép kín thì ngôn ngữ của trẻ sẽ kém phỏt triển so với những bạn khỏc, với những trường hợp này thì chúng ta sẽ quan tâm hơn và tìm những biện phỏp thích hợp để giúp trẻ hoà nhập với cỏc bạn. Trẻ ngọng còn do nhiều nguyờn nhân khỏc nhau như: do tiếng địa phương, do cấu tạo của bộ mỏy phỏt âm, do ảnh hưởng của gia đình Chính vì vậy tôi kết hợp cựng phụ huynh để tìm ra đúng nguyờn nhân rồi cú cỏc biện phỏp phự hợp với từng trẻ. Tôi đã tìm ra một số nguyờn nhân và hướng giải quyết giúp trẻ mạnh dạn hơn trong giao tiếp với cô và cỏc bạn: Đầu tiờn là phối kết hợp với phụ huynh để cựng tìm ra nguyờn nhân rồi cú những biện phỏp tốt nhất nhằm giúp trẻ sửa ngọng. Tôi trực tiếp là giỏo viờn đứng lớp cho 12
11. Sáng kiến kinh nghiệm nờn cần biết rõ trẻ của mình ai bị ngọng và ngọng vì lý do gì để tìm cỏch trò chuyện với trẻ nhiều hơn. Tôi đã trao đổi trực tiếp với phụ huynh cú con bị ngọng, núi lắp trong giờ đún, trả trẻ để phụ huynh nắm được tình hình của con và cú biện phỏp cựng cô giỏo giúp trẻ phỏt âm tốt. Trẻ mà ngọng do từ phía gia đình thì tôi sẽ sửa cho trẻ ở trờn lớp và nhờ phụ huynh sửa cho trẻ lúc ở nhà. Còn trẻ ngọng do tiếng địa phương thì tôi lưu ý khi trò chuyện với trẻ và kịp thời cung cấp cỏc từ chuȁn cho trẻ. Với trẻ ngọng do bắt chước người khỏc tôi kịp thời sửa sai cho trẻ bằng cỏch cho trẻ đọc lại theo cô cho đến khi chuȁn xỏc. Trẻ mà ngọng do cơ quan phỏt âm ngoài việc sửa cho trẻ ra tôi cũng vận động gia đình cho trẻ đến cơ sở y tế để can thiệp kịp thời trỏnh gây ảnh hưởng sau này của trẻ. Một số trẻ không ngọng nhưng bị mắc bệnh núi lắp tôi sửa cho trẻ bằng cỏch cho trẻ núi chậm, núi từ từ. Khi điểm yếu của trẻ về giao tiếp là núi ngọng, núi lắp thì tôi cần dần dần giúp trẻ khắc phục nú để trẻ ngày phỏt huy tốt về mọi mặt. Với biện phỏp này khi tôi thực hiện tôi thấy cú hiệu quả ngay, cỏc chỏu ngọng và lắp do ảnh hưởng của cỏc bạn của gia đình thì nhanh chúng tiếp thu tốt những gì cô hướng dȁn, truyền đạt lại. 5) Sử dụng trò chơi dân gian Đặc điểm tâm lý trẻ lứa tuổi mầm non là “ Học bằng chơi, chơi mà học” qua cỏc trò chơi trẻ cú kiến thức một cỏch nhe nhàng, không gò bú, ép buộc. Chính vì vậy muốn dạy trẻ điều gì, cỏch tốt nhất là thông qua cỏc trò chơi. Trong trường mầm non trẻ được chơi cỏc trò chơi học tập, trò chơi vận động và cỏc trò chơi dân gian. Nhưng với cỏc trò chơi dân gian thì khi chơi trẻ sẽ phải đọc lời thơ của trò chơi. Lời thơ của cỏc trò chơi dân gian thường là cỏc bài đồng dao giản dị, mộc mạc như lời núi của trẻ hàng ngày, nhịp điệu vui tươi nờn trẻ rất dễ nhớ, dễ thuộc. Cho trẻ chơi cỏc trò chơi dân gian kết hợp với đọc lời thơ của cỏc bài đồng dao cú tỏc dụng rất tốt cho việc phỏt triển ngôn ngôn ngữ cho trẻ. Khi trẻ đọc lời thơ chính 13