Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giáo dục kĩ năng tự phục vụ bản thân cho trẻ Mẫu giáo 3-4 tuổi

Nội dung tài liệu: Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giáo dục kĩ năng tự phục vụ bản thân cho trẻ Mẫu giáo 3-4 tuổi

1. không có người lớn bên cạnh. Vì phần lớn các gia đình chỉ có một đến hai con nên trẻ được mọi người chiều chuộng, chỉ cần đòi cái gì là sẽ được đáp ứng ngay, cha mẹ thường làm thay trẻ mọi việc nên từ đó khiến trẻ có tính phụ thuộc cao. Các cha mẹ luôn lo lắng những điều không may sẽ xảy đến với con mình nên sẵn sàng làm thay trẻ mọi chuyện, điều đó làm cho trẻ cứ gặp khó khăn là lại nhờ người lớn giúp, gặp phải vấn đề là thu mình. Đối với giáo viên luôn nhận thức đầy đủ và có thái độ đúng đắn trong việc giáo dục tính tự lập cho trẻ lên ba. Song hướng dẫn trẻ hình thành tính tự phục vụ tuy vẫn còn hạn chế cho nên nhiều giáo viên cho rằng trẻ vẫn còn nhỏ để rèn tính tự lập bên cạnh những khó khăn đó người giáo viên cần phải có tính kiên trì cần có nhiều thời gian vì trẻ mới đang bắt đầu hình thành tính tự phục vụ. Vì vậy để hình thành tính tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo, giáo viên phối hợp với phụ huynh có những biện pháp giáo dục phù hợp nhằm phát huy khả năng tự phục vụ làm cơ sở hình thành nên nhân cách của trẻ sau này. Vậy “Tự phục vụ là gì”? Tự phục vụ là phương tiện không thể thiếu để giúp trẻ tăng năng lực hội nhập, tích cực, chủ động, sáng tạo, tự tin, vững vàng trước mọi khó khăn thử thách. Tự phục vụ là chìa khóa của sự sống còn sự phát triển, sự thành công của con người. Khi nhắc đến kĩ năng tự phục vụ đối với trẻ mầm non, nhiều người cho rằng cái gì đó rất cao siêu, nhưng thực tế dạy tự phục vụ là dạy những thói quen sinh hoạt rất thường ngày trong giao tiếp ứng xử của trẻ với bản thân, với những người xung quanh. * Cơ sở thực tiễn Bản thân tôi là một giáo viên được nhà trường phân công công tác giảng dạy trẻ 3-4 tuổi. Qua những năm trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy kĩ năng tự phục vụ bản thân của trẻ 3-4 tuổi còn rất hạn chế hầu như trẻ thụ động và phụ thuộc rất nhiều vào giáo viên. Điều đó khiến trẻ ỷ lại, lười làm, dựa dẫm không chủ động được trong cuộc sống hàng ngày, ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển nhân cách của trẻ sau này. Từ những lý do trên mà tôi đã lựa chon đề tài: Một số biện pháp giáo dục kĩ năng tự phục vụ bản thân cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi C trường mầm non Thanh Vân - Xã Thanh Vân - Huyện Tam Dương - Tỉnh Vĩnh Phúc, với quyết tâm tìm ra một số biện pháp để nghiên cứu, áp dụng vào thực tế dạy học. 7.1.2. Thực trạng giáo dục kĩ năng tự phục vụ bản thân cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trường mầm non Thanh Vân Là một giáo viên phụ trách lớp mẫu giáo 3-4 tuổi C, bước đầu tôi có những thuận lợi và khó khăn sau: * Thuận lợi 3
2. Về cơ sở vật chất Trường mầm non mà tôi đang công tác có hai điểm trường: 1 khu trung tâm với diện tích là 6713 m2 và 1 khu lẻ với diện tích là 9382,24 m2. Với tổng số phòng học 17 phòng học và đầy đủ các phòng chức năng. Cơ sở vật chất đầy đủ đã được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo đầu tư xây mới hoàn toàn. Trường đã được công nhận đạt chuẩn quốc gia mức độ I vào tháng 12 năm 2015 . Là một ngôi trường có bề dày thành tích. Ban giám hiệu nhà trường có trình độ chuyên môn cao và có nhiều kinh nghiệm quản lý, làm viếc khoa học. Thường xuyên tổ chức các hoạt động cho giáo viên dự giờ rút kinh nghiệm lẫn nhau trong đó có lưu ý đến hoạt động góc ở các độ tuổi, giáo dục vệ sinh, bé tập làm nội trợ,...Lớp được ban giám hiệu nhà trường đầu tư cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học, đồ chơi,...Trẻ trong lớp có sự phát triển ngôn ngữ khá tốt và thích hoạt động. Ban giám hiệu đã bổ sung rất nhiều đồ dùng phong phú tới góc tự phục vụ các lớp. Nhiều phụ huynh trong lớp quan tâm ủng hộ học liệu và nguyên vật liệu làm đồ dùng đồ chơi. Nhà trường nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo đặc biệt là Phòng giáo dục và đào tạo huyện Tam Dương về việc giáo dục tự phục vụ cho trẻ mầm non. Được ban giám hiệu nhà trường hỗ trợ mua sắm trang thiết bị, đồ dùng phục vụ cho hoạt động đầy đủ đặc biệt là giáo dục tự phục vụ cho trẻ. Ban giám hiệu đã tạo điều kiện cho giáo viên kiến tập các chuyên đề do Phòng giáo dục và đào tạo huyện Tam Dương tổ chức, khuyến khích động viên tập thể giáo viên học tập, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, nhà trường tổ chức thăm lớp, dự giờ của các giáo viên trong trường để góp ý, đúc rút kinh nghiệm. Nhà trường có tủ sách và nhiều tài liệu về giáo dục tự phục vụ cho trẻ. Bản thân luôn cố gắng trong quá trình tự học, tự rèn luyện làm đồ chơi cho các góc. Tôi luôn chú ý, tìm tòi, tích lũy thêm kiến thức để tận dụng những phế liệu làm ra các đồ chơi mới thu hút trẻ, đồng thời tôi cũng học hỏi đồng nghiệp qua các buổi dự giờ hoạt động và tìm hiểu qua các loại sách báo để có kế hoạch sắp xếp hoạt động góc theo từng chủ đề với sự hứng thú của trẻ. Các giáo viên đều có kinh nghiệm chăm sóc, giáo dục trẻ. Các cô đều nhiệt tình, yêu nghề, mến trẻ có khả năng sáng tạo, tổ chức cho trẻ chơi hàng ngày. Về đội ngũ giáo viên - Tổng số cán bộ, giáo viên và nhân viên là 33 CBGVNV trong đó có: 2 cán bộ quản lý; 29 giáo viên; 1nhân viên kế toán, 1 nhân viên y tế. - Trình độ đạt chuẩn: 33/33=100%. - Trình độ trên chuẩn: 30/33=90%. - Khối 3-4 tuổi có 4 nhóm lớp với 8 giáo viên đứng lớp. 4
3. - Lớp 3-4 tuổi C có 2 giáo viên đứng lớp đạt trình độ trên chuẩn có bằng: Đại học sư phạm mầm non. Nhóm lớp: 17 nhóm lớp trong đó : Nhà trẻ: 3 nhóm lớp Mẫu giáo: 14 nhóm lớp Trẻ - Khối 3 tuổi có 4 lớp có tổng số trẻ là 105 trẻ (Nam: 47 trẻ; Nữ: 58 trẻ) - Lớp 3-4 tuổi C có tổng số trẻ: 27 trẻ trong đó: Trẻ nam: 10 trẻ Trẻ nữ: 17 trẻ * Khó khăn Khả năng nhận thức của trẻ trong lớp không đồng đều, có một số trẻ nói vẫn chưa thạo, ngôn từ chưa phong phú nên gây khó khăn trong việc thể hiện ý muốn của mình đối với cô giáo. Nhiều trẻ khả năng tự phục vụ còn rất yếu, còn rụt rè, nhút nhát. Bên canh đó còn một số trẻ nghe nhưng chưa hiểu được các yêu cầu của cô, thích làm theo ý mình nên gây khó khăn trong việc rèn nề nếp cho trẻ. Nhiều phụ huynh chưa hiểu và quan tâm đến việc giáo dục rèn kĩ năng tự phục vụ cho trẻ. Gây khó khăn trong viếc phối hợp giữa giáo viên và gia đình, để giáo dục kĩ năng tự phục vụ cho trẻ. Tôi đã tiến hành khảo sát khả năng tự phục vụ của trẻ ngay từ đầu năm học, kết quả nhận được như sau: Bảng 1: Kết quả các cháu tự phục vụ trong lớp Đạt Chưa đạt ST Số Nội dung khảo sát T trẻ Số Tỉ lệ Số Tỉ lệ lượng % lượng % 1 Tự lấy nước, cầm cốc uống 9 33% 18 67% 2 Tự xúc cơm 10 37% 17 63% 3 Tự cất bát, ghế sau khi ăn 9 33% 18 67% 4 Tự cởi, mặc quần áo 8 30% 19 70% 27 5 Tự đội mũ 12 48% 15 52% 6 Tự đeo tất 10 37% 17 63% 7 Tự đeo giày, dép 9 33% 18 67% 8 Tự cất gối sau khi ngủ dậy 8 30% 19 70% 9 Tự cất đồ dùng cá nhân 9 33% 18 67% 5
4. 10 Tự cất đồ dùng đồ chơi 7 26% 20 74% 11 Tự vứt rác đúng nơi quy định 8 30% 19 70% 12 Tự gấp quần áo 4 15% 22 85% 13 Bài học lau bụi trên đồ dùng 9 33% 18 67% 14 Bài học ứng xử khi ho, hắt hơi, xỉ 4 15% 22 85% mũi 15 Bài học đeo kính, đeo khẩu trang 10 37% 17 63% 16 Bài học cầm đồ đưa cho người 9 33% 18 67% khác 17 Khả năng trẻ tự làm mà không cần 4 15% 22 85% cô nhắc nhở * Qua bảng 1 cho ta thấy trẻ có kĩ năng tự phục vụ ở mức tỉ lệ % trẻ đạt rất thấp và tỉ lệ % trẻ chưa đạt ở mức rất cao. * Nguyên Nhân: Nguyên nhân thứ nhất: Xuất phát từ phía trẻ, có một số cháu do khả năng tiếp thu chậm hoặc không chịu tập trung nghe cô hướng dẫn điều nay dẫn đến cho giáo viên bực mình có thể mắng, phạt trẻ. Đối với những giáo viên có tâm thì có thể kiềm chế bản thân để hướng dẫn trẻ đến nơi đến chốn. Nhưng bên cạnh đó có những cô sợ mình kiềm chế không được đã để cho trẻ tự mày mò hoặc giúp trẻ luôn. Trong gia đình cũng vậy, cứ nghĩ con mình còn nhỏ chưa thể làm được hay làm cuống cuồng nên bố mẹ làm luôn cho nhanh, điều này cứ thế lâu dần dẫn đến hình thành ở trẻ thói quen ỷ lại, lười làm và không có kỹ năng tự phục vụ. Nguyên nhân thứ hai: Xuất phát từ giáo viên, do cô không chịu khó, không kiên trì hướng dẫn trẻ tự phục vụ nên cô hay làm giúp trẻ cho đỡ mất thời gian, đỡ phải bực tức khi trẻ không làm được. Việc này lâu dần dẫn đến hình thành ở trẻ thói quen ỷ lại, lười làm và không có kĩ năng tự phục vụ. Vì trẻ nghĩ “Mình không làm thì có người khác làm cho thôi” Nguyên nhân thứ ba: Do mỗi gia đình Việt Nam chỉ có 1 đến 2 con, tất cả những tình cảm bố mẹ dành trọn cho những đứa con yêu quý của mình, ngoài ra còn có những đứa trẻ là con cầu con khẩn nên được gia đình chiều chuộng hết mức. Trẻ luôn được đáp ứng ngay mọi yêu sách, mọi mong muốn của trẻ. Bố mẹ làm thay tất cả mọi việc vì sợ trẻ vất vả, sợ quá sức của con, sợ con làm không đúng ý mình, sợ mất thời gian, Điều này lâu dần hình thành thói quen ỷ lại, luôn dựa dẫm vào người khác, thiếu kiên nhẫn và lười lao động. Ngoài ra còn có vô số các nguyên nhân khác chủ quan hay khách quan đã làm cho trẻ thiếu kĩ năng và thói quen tự phục vụ. 6
5. 7.2. Về khả năng áp dụng của sáng kiến 7.2.1. Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch Thời gian đầu, khi tôi mới nhận lớp tôi thấy khả năng nhận thức của trẻ chưa tốt, khả năng tự phục vụ còn hạn chế (Bảng 1). Có một số trẻ nói chưa tốt, chưa biết một số thói quen tự tự phục vụ đơn giản như các cháu khát nước chưa biết cách cầm cốc uống, chưa biết cách rót nước như thế nào cho khỏi đổ vào quần áo vẫn cần tới sự giúp đỡ của cô. Có một số trẻ có nhu cầu đi vệ sinh nhưng không biết cởi quần như thế nào và đã tè dầm ra quần , có một số trẻ thì chưa biết xúc cơm hoặc cầm thìa sai tay (Tay trái), trẻ ăn xong chưa biết cất bát hoặc ghế đúng nơi quy định, chưa biết đi giày, cất đồ dùng của mình vào tủ, không biết giúp đỡ bố mẹ, bạn bè, cô giáo những công việc vừa sức...Bên cạnh đó, còn một số trẻ nghe chưa kịp và chưa hiểu hiệu lệnh của cô “Các con hãy giúp cô lấy ghế về bàn ngồi”. Chính vì các con chưa hiểu nên không thực hiện được. Tuy nhiên có một số kĩ năng phục vụ rất tốt nhưng thiếu tính chủ động trẻ luôn chờ người lớn nhắc nhở thì trẻ mới tự làm. Ngày nay nội dung giáo dục kĩ năng tự phục vụ đã được chú trọng. Tuy nhiên việc giáo dục kĩ năng tự phục vụ cho trẻ cần phải có thời gian và kiên trì để giúp trẻ tự phục vụ bản thân mình. Từ những nhận thức của mình về vấn đề giáo dục tự phục vụ bản thân cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi, tôi định hướng được nhiệm vụ của mình trong công việc và để gặt hái được nhiều thành quả tốt nhất trong quá trình thực hiện nên tôi đã thực hiện ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành khảo sát trẻ theo những kĩ năng cần thiết để giáo dục trẻ biết tự phục vụ bản thân mà tôi đã xác định ở trên (Bảng 1). 7.2.2. Biện pháp 2: Phối hợp với phụ huynh Thường xuyên trao đổi thông tin giữa giáo viên và phụ huynh của trẻ. Giáo viên cần tìm hiểu thêm thông tin về trẻ từ phụ huynh: “Ở nhà cháu có hay giúp đỡ ông bà không? Cháu thích làm những việc gì giúp bố mẹ? Bố mẹ có để cho cháu tự phục vụ bản thân những việc vừa sức không? Đi giày dép, xếp quần áo của mình, tự xúc ăn...” Ngoài những việc tìm hiểu từ phụ huynh thì tôi thường xuyên phản hồi thông tin về trẻ cho phụ huynh nắm được. “Ở lớp cháu là người cháu là người như thế nào? Cháu có hay giúp đỡ cô không? Những việc trẻ làm tốt khi ở lớp” để phụ huynh tiếp tục khuyến khích cho cháu làm tốt ở nhà nhằm tạo thói quen tốt cho trẻ. Hình ảnh minh họa 7
6. Ảnh: Giáo viên trao đổi với phụ huynh về kĩ năng tự phục vụ trên lớp của trẻ Ngoài việc cổ vũ những cháu năng động tích cực phát huy khả năng, tôi còn chú ý đến những cháu chậm tiếp thu chưa tót, rụt rè. Tạo cơ hội để trẻ làm những việc vừa sức, hướng dẫn trẻ mọi lúc mọi nơi: “Con cứ làm đi, con làm được đấy, đừng sợ sai, cô không mắng đâu”. Khi hướng dẫn trẻ thì giọng nói của tôi cần nhẹ nhàng, chậm rãi, tạo sự gần gũi. Tránh những câu nói mệnh lệnh cứng nhắc: “Làm nhanh lên, làm thế này à, làm sai rồi.” Tôi không ngừng trau dồi năng lực chuyên môn, học hỏi bạn bè, đồng nghiệp tìm kiếm những phương pháp giảng dạy mới, áp dụng những biện pháp giáo dục linh hoạt nhằm rèn cho trẻ có nề nếp, kĩ năng sống, thói quen tự phục vụ tốt để đảm bảo trẻ được hoạt động một cách linh hoạt và chủ động. Khi hướng dẫn trẻ một kĩ năng nào đó, tôi hướng dẫn trẻ chậm dãi từng thao tác một. Khi trẻ đã nắm được thao tác này thì tôi mới chuyển sang thao tác khác. Tôi cho trẻ thực hiện thường xuyên, liên tục để trở thành kĩ năng, tạo cho trẻ cảm giác phấn khởi là mình cũng giỏi như bạn. Ví dụ: Đối với trẻ xúc ăn chưa thạo, ban đầu tôi sẽ chấp nhận cơm rơi vãi ra nhà hoặc đối với trẻ chưa biết cách uống nước tôi đổ một ít nước vào cốc và cho cháu uống, trẻ uống như thế nào tùy trẻ, lâu dần bản thân trẻ sẽ tự điều chỉnh tốt hơn do đã được trải nghiệm nhiều lần và đã có kinh nghiệm ở những lần thất bại trước. Để trẻ có được điều này thì chúng ta phải kiên nhẫn chờ đợi sự tiến bộ từng ngày của trẻ. 8
7. 7.2.3. Biện pháp 3: Xây dựng môi trường với trọng tâm giáo dục kĩ năng tự phục vụ ngay tại gia đình Việc hướng dẫn và rèn luyện các kĩ năng tự phục vụ cho trẻ nếu chỉ có cô giáo và nhà trường thì không thể thành công mà phải có sự phối hợp của các thành viên trong gia đình trẻ như: Bố, mẹ, ông, bà, anh, chị, em.... Các thành viên trong gia đình luôn tạo cơ hội cho bé thấy các việc làm và cách thức làm việc của mình, đồng thời nên giải thích cho bé về việc đó (Dù bé có hiểu hay không). Sau đó khuyến khích trẻ tham gia vào công việc với khả năng của trẻ. Ví dụ: Mẹ đang nhặt rau để nấu canh, hãy bảo trẻ cùng làm hộ, sau đó mẹ hướng dẫn bé cách nhặt rau, mặc dù trẻ có thể làm chưa khéo, có thể rau sẽ bị dập nát nhưng hãy cho con làm để có cơ hội rèn luyện lòng yêu thích công việc cũng như có các kĩ năng làm việc ngay từ khi còn nhỏ. Có thể tích cực nhờ vặt trẻ để trẻ có nhiều cơ hội được làm việc thì trẻ mới có kĩ năng. Không nên có suy nghĩ đợi trẻ lớn mới dạy, thậm chí có thể dạy bé từ lúc 16 tháng, đừng sợ con làm hư hay làm vỡ mà làm thay cho con. Ảnh: Bé giúp mẹ nhặt rau 9
8. Ảnh: Bé giúp mẹ cất quần áo vào tủ 7.2.4. Biện Pháp 4: Đặt mục tiêu hướng dẫn và rèn luyện những kĩ năng cần thiết Tôi hướng dẫn các cháu phát triển một số kĩ năng bổ trợ nhằm giúp trẻ phát triển hoàn thiện và có khả năng thích ứng trong mọi hoàn cảnh thực tế như: Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng tự chăm sóc bản thân. Hướng dẫn trẻ kĩ năng tự bảo vệ. Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng khéo léo, kiên trì. * Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng tự chăm sóc bản thân Việc trẻ tự chăm sóc bản thân là viên gạch đầu tiên xây nên tính tự tin, tự lập và ứng phó với những đòi hỏi khác. Ví dụ: Trẻ biết cách sắp quần áo thì sau này trẻ dễ áp dụng vào việc sắp xếp sách vở, đồ dùng đi học, khi đi làm trẻ sẽ sắp xếp công việc tốt hơn. Hình ảnh minh họa 10
9. Ảnh: Trẻ có kĩ năng gấp quần áo Nếu trẻ không biết đi giày, không biết mặc quần áo cho chính mình thì trẻ cũng không biết làm điều đó với người khác. Dạy cho trẻ khả năng tự chăm sóc mình, ngoài việc tốt cho bản thân trẻ, trẻ tự chăm sóc bản thân cũng là cách giúp đỡ những người trong gia đình... Trẻ không tự chăm sóc mình thì sẽ không cảm nhận được sự vất vả khi làm việc và không biết thông cảm, thấu hiểu thì không có sự chia sẻ, gắn bó với những tình cảm mà người khác đã giành cho mình. Tự nhặt đồ chơi, tự cởi mặc quần áo, rửa mặt, rửa tay, đánh răng, tự đi dép, chuẩn bị mũ, áo khoác, khẩu trang ra ngoài, tự ăn, tự đi lên xuống cầu thang... Trẻ ở độ tuổi này hoàn toàn tự chăm sóc bản thân chính vì tôi chỉ cần khuyến khích, động viên trẻ trong những những buổi học đầu tiên đã làm trẻ có hứng thú với việc tự phục vụ cho bản thân mình. 11
10. Ảnh: Trẻ có kĩ năng đeo giày, đeo hài Ảnh: Trẻ có kĩ năng đội mũ, đeo khẩu trang 12
11. Ngay từ buổi đầu tiên đến trường, tôi hướng dẫn trẻ cất đồ dùng cá nhân đúng nơi quy định, hướng dẫn trẻ cách mặc quần áo, gấp áo. Công việc này cần phải có thời gian, đòi hỏi giáo viên phải kiên nhẫn, nhờ vậy mà sau gần một tháng trẻ hình thành thói quen trong việc tự chăm sóc bản thân mình. Ảnh: Trẻ cất dép đúng nơi quy định 13