Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Lớp 5/6 thông qua công tác chủ nhiệm

Nội dung tài liệu: Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Lớp 5/6 thông qua công tác chủ nhiệm

1. 3 Chính vì những lí do nêu trên mà tôi đã chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “ Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 5/6 thông qua công tác chủ nhiệm ”. III. Cơ sở lý luận Trong Luật giáo dục Việt Nam năm 2005, điều 2 chương 3 đã quy định như sau: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.” Hơn thế, giáo dục là quá trình bao gồm giáo dục và giáo dưỡng. Trong giáo dục thì có giáo dưỡng, trong giáo dưỡng thì có giáo dục. Vậy người giáo viên chủ nhiệm lớp có vai trò như thế nào trong công tác rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh làm? Làm thế nào để hai quá trình này tạo thành một mục tiêu chung? Làm thế nào để những người chủ tương lai của đất nước có đủ đức lẫn tài? Làm thế nào để sự nghiệp giáo dục mang lại hiệu quả tốt? Đây chính là trách nhiệm của toàn xã hội, của những người làm công tác giáo dục, của những người làm công tác chủ nhiệm lớp, đặc biệt là người giáo viên chủ nhiệm lớp 5. Trong Điều 34, chương IV, thông tư số 41/2010/TT-BGDĐT ngày 30 tháng 12 năm 2010 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã nêu rõ: Giáo viên chủ nhiệm là người có trách nhiệm thực hiện các chỉ tiêu, kế hoạch nhà trường giao và từ giáo viên đến học sinh nhằm thực hiện có hiệu quả nguyên lý giáo dục và mục tiêu giáo dục cấp học. Không những thế mà giáo viên chủ nhiệm còn phải rèn luyện cho học sinh về mặt đạo đức cũng như các mặt hoạt động khác. Như vậy vấn đề giáo dục học sinh trở thành những con người phát triển toàn diện là nhiệm vụ hàng đầu biến các mục tiêu giáo dục thành hiện thực, mà người giữ vai trò quyết định thực hiện nhiệm vụ này chính là giáo viên chủ nhiệm lớp. Mới đây nhất, theo Thông tư số 04/2014/TT-BGDĐT ngày 28/02/2014 của Bộ trưởng Bộ GDĐT cũng đã quy định về nội dung giáo dục KNS đối với học sinh Tiểu học như sau: Tiếp tục rèn luyện những kỹ năng đã được học ở mầm non, tập trung hình thành cho học sinh kỹ năng giao tiếp với cha mẹ, thầy cô, bạn bè; kỹ năng xây dựng tình bạn đẹp; kỹ năng kiên trì trong học tập; kỹ năng đúng giờ và làm việc theo yêu cầu, kỹ năng đồng cảm,... tạo tiền đề cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất, học vấn và năng lực của HS. Xác định được những yêu cầu trên, để thấy rõ vai trò của người giáo viên chủ nhiệm trong việc rèn kĩ năng sống cho học sinh, các tổ chức trên thế giới cũng đã đưa ra rất nhiều quan niệm về kĩ năng sống:
2. 4 1/ Theo UNESCO: Kĩ năng sống (KNS) là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hằng ngày. KNS bao gồm một loạt các kĩ năng cụ thể cần thiết cho cuộc sống hằng ngày của con người. Bản chất của KNS là kĩ năng tự quản bản thân và kĩ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả. 2/ Tổ chức y tế thế giới ( WHO): Kĩ năng sống là các khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày. 3/Theo UNICEF: Kĩ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và phát triển kĩ năng. Cách tiếp cận này nhấn mạnh việc luyện tập thường xuyên, lặp đi lặp lại để củng cố. Tóm lại: Kĩ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống Một kĩ năng có thể có những tên gọi khác nhau: Kĩ năng hợp tác còn gọi là kĩ năng làm việc nhóm; Kĩ năng kiểm soát cảm xúc còn gọi là kĩ năng xử lí cảm xúc, kĩ năng làm chủ cảm xúc, kĩ năng quản lí cảm xúc; Kĩ năng thương lượng còn gọi là kĩ năng đàm phán, kĩ năng thương thuyết. Các kĩ năng thường không tách rời mà có mối liên quan chặt chẽ với nhau. Kĩ năng không phải tự nhiên có được mà phải được hình thành trong quá trình học tâp, lính hội và rèn luyện trong cuộc sống. Quá trình hình thành KNS diễn ra trong và ngoài hệ thống giáo dục. KNS vừa mang tính chất cá nhân vừa mang tính xã hội. KNS mang tính cá nhân vì đó là khả năng của cá nhân. KNS mang tính xã hội vì KNS phụ thuộc vào các giai đoạn phát triển lịch sử xã hội, chịu ảnh hưởng của truyền thống và văn hóa của giai đình, cộng đồng, dân tộc. Là một giáo viên chủ nhiệm lớp tôi rất mong muốn học trò của mình là những con ngoan, trò giỏi, tài đức vẹn toàn để sau này lớn lên các em tự tin, năng động, bản lĩnh bước vào đời, trở thành những người công dân có ích cho xã hội. Vì vậy tôi rất chú trọng việc rèn luyện KNS cho học sinh lớp 5/6 thông qua công tác chủ nhiệm lớp. IV. Cơ sở thực tiễn: Qua nghiên cứu lý luận cũng như thực tế nhiều năm giảng dạy, làm công tác chủ nhiệm tại trường tiểu học Trần Quốc Toản. Bản thân tôi nhận thấy, để dạy và làm tốt việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh thông qua công tác chủ nhiệm lớp 5 là một công việc vô cùng khó khăn, nghiêm túc, cần thiết. Vấn đề
3. 5 đặt ra lúc này là vận dụng các biện pháp nào cho có hiệu quả. Vận dụng ra sao, như thế nào cho phù hợp. Và khi áp dụng vào thực tiễn trong từng năm học, bản thân tôi đã có những thuận lợi và khó khăn sau: 1. Thuận lợi: Trong quá trình dạy học luôn được sự chỉ đạo sâu sát, kịp thời của lãnh đạo và bộ phận chuyên môn nhà trường. Những năm qua, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã phát động phong trào “Xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán từ trung ương đến địa phương, nhà trường cũng đã có kế hoạch từng năm học với những biện pháp cụ thể để rèn kỹ năng sống cho học sinh một cách chung nhất cho các khối lớp học, đây chính là những định hướng giúp giáo viên thực hiện như: Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kĩ năng phòng, tránh tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác; rèn luyện kĩ năng ứng xử văn hóa, tự bảo vệ bản thân, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội. Được sự hỗ trợ nhiệt tình của hội cha mẹ học sinh, của các đoàn thể trong nhà trường. Nhà trường luôn quan tâm tạo điều kiện cho các lớp có đầy đủ phòng học, bàn ghế khang trang vừa tầm với học sinh, phòng học thoáng mát, nhà vệ sinh sạch sẽ ,... Trong thực tế nhiều năm học qua, với yêu cầu sử dụng công nghệ thông tin đổi mới hình thức phương pháp dạy học của nhà trường, bản thân mỗi giáo viên đã thường xuyên ứng dụng công nghệ thông tin trong các tiết học để cung cấp cho các em các kênh hình ảnh, kênh thông tin cần thiết và thiết thực để tăng cường giáo dục KNS cho các em qua các bài học, môn học. Ngoài ra còn được tham gia các buổi sinh hoạt chuyên đề: giáo dục KNS cho học sinh trong các môn học, nâng cao chất lượng các tiết sinh hoạt lớp. Học sinh được tham gia nhiều buổi sinh hoạt ngoại khóa, giao lưu do nhà trường tổ chức, đưa các trò chơi dân gian vào lớp học. 2. Khó khăn : Một số phụ huynh chưa quan tâm đến việc học tập cũng như giáo dục đạo đức của con em mình. Một số học sinh con em gia đình làm thuê, làm mướn, điều kiện kinh tế khó khăn, gia đình chủ yếu lo làm kiếm sống cho nên ít có điều kiện quan tâm giáo dục các em. Địa bàn rộng, một số học sinh nhà xa nên công tác phối kết hợp giữa gia đình và giáo viên còn hạn chế. Một số học sinh chưa làm chủ về hành vi và khả năng tập trung trong lớp còn chưa đạt. Đơn giản là vì những học sinh này thường không có khả năng chờ đến lượt, chưa thực sự chú ý lắng nghe và làm việc theo nhóm, điều này làm cho
4. 6 các em không thể tập trung lĩnh hội những điều giáo viên dạy. Vì vậy, giáo viên phải tốn rất nhiều thời gian đầu tư, vận dụng và linh hoạt thay đổi nhiều biện pháp để giúp học sinh có được những kĩ năng sống cơ bản ở môi trường tiểu học mà cụ thể hơn là ở lớp cuối cấp, đặt nền móng cho các em chuẩn bị bước sang môi trường tự lập của lớp đầu tiên của bậc THCS. 3. Thực trạng của lớp chủ nhiệm : Năm 2014- 2015, tôi được lãnh đạo nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 5/6, là một giáo viên trẻ, đầy nhiệt huyết với công việc, có nhiều năm công tác, được sự quan tâm của lãnh đạo nhà trường, sự động viên của tập thể cộng với những kinh nghiệm mà bản thân đã tích lũy nhiều năm trong giảng dạy đặc biệt là công tác chủ nhiệm lớp. Tuy nhiên khi tiếp nhận lớp mới, tôi vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn và nhiều điều cần quan tâm: Lớp 5/6 gồm có 40 học sinh trong đó có : 21 em nam , 19 em nữ; 30 em tham gia học bán trú. Đây là lớp có số lượng học sinh tham gia bán trú ít nhất khối. Bởi nhiều em có hoàn cảnh khó khăn, hơn 50% phụ huynh trong lớp là lao động chân tay, có 2 em thuộc diện hộ nghèo và cận nghèo, 4 em có hoàn cảnh khó khăn, và 4 em cha mẹ không có công việc ổn định. Thông tin 2 chiều và sự phối hợp giữa phụ huynh và giáo viên là vấn đề làm cho tôi luôn lo lắng...Nhiều phụ huynh có hoàn cảnh khó khăn nên lơ là, thiếu quan tâm trong công tác giáo dục và kết hợp với ban Đại diện cha mẹ học sinh của lớp để chăm lo việc học và giáo dục cho các em. Các em thích nói chuyện trong giờ học, chưa thật sự tập trung, rất ngại tiếp xúc với thầy cô, ít tham gia các hoạt động học tập. Sự tập trung chú ý của học sinh ở lớp chưa cao, thiếu bền vững, các em rất ngại tham gia các hoạt động nhóm, ngại suy nghĩ để tìm ra hướng giải quyết vấn đề. Khó khăn nhất là trong giao tiếp với bạn bè các em có thói quen xưng hô “ ông, bà, tui,...”. Học sinh nam thì thích đi chân đất, hay văng tục, thiếu kiểm soát trong ngôn ngữ khi giao tiếp với bạn. Còn học sinh nữ thì thích chơi theo nhóm, có sự phân biệt trong mối quan hệ bạn bè, các em còn nổi cáu khi bạn chọc ghẹo... Từ những khó khăn trên là giáo viên chủ nhiệm lớp 5/6, bản thân tôi đã nghĩ ngay đến việc phải tích cực giáo dục kĩ năng sống cho các em. Vì thế tôi luôn tìm tòi, vận dụng và thay đổi các biện pháp trong công tác chủ nhiệm. Với mong muốn được hiểu, gần gũi, giúp đỡ, định hướng kịp thời cho các em, được góp một phần kinh nghiệm nhỏ bé của mình vào việc giáo dục nhân cách, giáo dục ý thức kỷ luật, nề nếp, hình thành các kĩ năng sống cần thiết cho các em thông qua công tác chủ nhiệm lớp 5/6. V. Nội dung nghiên cứu:
5. 7 Trong xu thế phát triển và đổi mới giáo dục hiện nay, vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh không phải là mới cũng không phải là việc gì to tác rộng lớn. Tuy nhiên nội dung nào được đưa vào giáo dục cho các em, vấn đề cụ thể nào cần quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống hiện nay là cấp bách! Vì sao vậy? Chúng ta thấy, ngày nay các em học sinh rất thông minh, tiếp thu kiến thức nhanh và vận dụng rất tốt nhưng việc ứng xử một số vấn đề mang tính văn hoá, mang tính xã hội còn rất hạn chế. Vì thế mà việc đưa ra những giải pháp để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua công tác chủ nhiệm lớp 5 là điều rất cần thiết. Và tôi đã mạnh dạn áp dụng một số biện pháp sau: 1. Biện pháp 1: Nhận thức sâu sắc về sự cần thiết của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 5. Ngày xưa tôi đi học thầy cô rất quan tâm đến việc giáo dục nền nếp đạo đức, tình cảm thầy cô bạn bè, cách ứng xử văn hoá Hiện nay, áp lực công việc của giáo viên quá nhiều, nào là hồ sơ giáo án, nào là dự giờ kiểm tra, nào là các phong trào thi đua chiếm nhiều thời gian công việc quá lớn. Nhưng chúng ta đã không vì áp lực công việc mà thiếu đi quan tâm giáo dục chuẩn mực, vì điều đó sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến các em Nhận thức được điều đó bản thân tôi không chỉ lo dạy kiến thức mà còn quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống cho các em, nhất là đối với học sinh lớp 5, các em đang ở lớp cuối cấp của tiểu học. Ở học sinh lớp 5 việc chuẩn bị chuyển tiếp từ bậc tiểu học lên bậc THCS được coi là bước ngoặc trong cuộc đời, các em đã bắt đầu thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành nên giáo viên chớ “ coi thường” lứa tuổi dễ “ nổi loạn” này. Vì đây là giai đoạn bắt đầu dậy thì. Lứa tuổi này các em có bước nhảy vọt về thể chất lẫn tinh thần. Các em đang tập khẳng định mình. Các em biết cách bảo vệ lời nói của mình bằng lời nói và hành động. Vì vậy người giáo viên cần phải biết cách tôn trọng tính độc lập và quyền bình đẳng của các em, cần gương mẫu, khéo léo trong mọi vấn đề. Thầy cô cần nhận thức sâu sắc về sự cần thiết của việc giáo dục kĩ năng sống cho các em. Vậy những kĩ năng nào cần trang bị cho các em? Theo tôi nghĩ vấn đề giáo dục đạo đức lối sống, văn hoá con người, văn hoá dân tộc, văn hoá ứng xử là vấn đề cần quan tâm nhất. Muốn làm được điều đó tôi đã từng bước phân loại các nhóm KNS cần tăng cường cho các em như: + Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình: tự nhận thức, xác định giá trị, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, tự trọng, tự tin...Đây là nhóm kĩ năng mà giáo viên cần chú tâm rèn cho học sinh thông qua tính cách của mỗi cá nhân, giúp các em cảm nhận biết được mình là ai, cả về cá nhân cũng như trong mối quan hệ với những người khác và trong tập thể lớp. Nhóm kĩ năng sống này giúp các em luôn cảm thấy tự tin với chính mình trong mọi tình huống ở mọi nơi.
6. 8 + Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác: giao tiếp có hiệu quả, thương lượng, thương thuyết từ chối, giải quyết mâu thuẫn, bày tỏ sự cảm thông, hợp tác và tìm kiếm sự giúp đỡ.. Nhóm kĩ năng năng này sẽ giúp các em biết cảm thông và cùng làm việc với các bạn. Là một trong những nhóm kĩ năng quan trọng nhất cần có ở các em lớp 5, ở lứa tuổi khát khao được học, được muốn làm người lớn. Chúng ta cần dạy các em biết thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu, giúp các em cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình trong thế giới xung quanh nó. Đây là nhóm kĩ năng cơ bản và khá quan trọng. Nó có vị trí chính yếu khi so với tất cả các nhóm kĩ năng khác. Nếu các em cảm thấy thoải mái khi nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, các em sẽ trở nên dễ dàng học và sẽ sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới. Đây chính là yếu tố cần thiết để giúp học sinh sẳn sàng học mọi thứ và biết cách hòa nhập với mọi người. + Nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách hiệu quả: tìm kiếm và xử lí thông tin, lựa chọn và ra quyết định một cách hiệu quả, giải quyết các tình huống đặc biệt khó khăn trong cuộc sống, giải quyết vấn đề, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo... Người giáo viên cần sử dụng nhiều tư liệu và ý tưởng khác nhau để khơi gợi tính tò mò tự nhiên của các em. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng, các câu chuyện hoặc các hoạt động và tư liệu mang tính chất khác lạ thường khơi gợi trí não nhiều hơn là những thứ có thể đoán trước được. Đây là nhóm kĩ năng giúp các em thể hiện và khẳng định được bản lỉnh của mình. Các hình thức giáo dục kỹ năng sống và rèn luyện cho học sinh: + Gắn với các hoạt động học tập như: thảo luận nhóm, thực hành, thi tìm hiểu theo chủ đề , . + Gắn với các hoạt động giáo dục thể chất như: bóng đá, bóng chuyền , cầu lông, trò chơi dân gian, + Gắn với các hoạt động giáo dục thẩm mĩ như: hát múa, hát dân ca, vẽ, báo tường, trang trí lớp .. + Gắn với các hoạt động giáo dục như: giáo dục truyền thống văn hóa địa phương, . Tuy nhiên, chúng ta không nên hiểu kỹ năng sống là vấn đề to tát đưa ra "lên lớp" cho học sinh, mà phải hiểu kỹ năng sống là cách ứng xử trước những tình huống nhỏ nhất trong cuộc sống. Tôi nhận thức được rằng: Dạy kỹ năng sống cho học sinh không đơn giản là các kỹ năng nói chung mà còn là việc tạo ra nhân cách con người. Đó là thái độ sống, giá trị sống căn bản như tạo cho các em tính thật thà, dũng cảm, biết
7. 9 cách thương yêu và biết cách vượt lên hoàn cảnh sống. Nó giúp các em biết cách tổ chức cá nhân, cách chào hỏi, cách sắp xếp thời gian, cách trình bày vấn đề ngắn gọn súc tích. Vì thế, thầy cô phải nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục cho học sinh học kỹ năng sống. Dạy kỹ năng sống là dạy cho các em những điều gần gũi trong cuộc sống, những tình huống có thật xảy ra trong cuộc sống, cần một quá trình và phải tạo được sự hứng thú cho các em. Muốn vậy thầy cô phải luôn nhận thức đúng đắn để có những chuẩn mực đúng đắn, nghiêm túc bởi lẽ tôi nghĩ muốn học trò tốt thì thầy cô phải tốt; muốn học trò ngoan thì thầy là tấm gương toàn diện. Thầy cô giáo không chỉ trang bị cho trẻ vốn kiến thức sống đồng thời hãy giáo dục các em lối sống có văn hoá chuẩn mực từ những công việc nhỏ nhất. Mỗi ngày, mỗi tuần cần có một chuyên đề có một câu chuyện giáo dục đạo đức thực tế, có định hướng cụ thể để dạy cho các em cách sống, cách ứng xử tốt với nhau, biết sống đẹp để trở thành con người hữu ích. Tôi tin rằng với nhận thức đó, thầy cô không chỉ trang bị cho học sinh mình các kỹ năng văn hóa sống mà còn giúp các em tồn tại đúng nghĩa trong cuộc đời, giúp các bạn biết bảo vệ chính mình để có cuộc sống an toàn trong hiện tại, tương lai, định hướng một cách hợp lý cho tương lai... 2. Biện pháp 2 : Làm tốt công tác chủ nhiệm lớp. Một thầy, cô muốn hoàn thành nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm trước hết phải có tâm, có tấm lòng yêu thương học sinh, có sự độ lượng, bao dung, đồng thời phải giỏi về tâm lý lứa tuổi, có nhiều biện pháp giáo dục tinh tế. Cùng đó, giáo viên chủ nhiệm còn cần am hiểu và biết cách tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua công tác chủ nhiệm lớp. Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp 5, tôi đã mạnh dạn thực hiện một số công việc sau: 2.1. Xác định đúng vai trò, vị trí, nhiệm vụ của mình. Khi được nhà trường phân công nhiệm vụ dạy lớp 5 trong năm qua, bản thân tôi đã nhận thức được rằng: Công tác chủ nhiệm lớp 5 là một trong những nhiệm vụ cực kỳ khó khăn nếu thực hiện đầy đủ và có trách nhiệm các yêu cầu, nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm; Người giáo viên chủ nhiệm phải tham gia các hoạt động dạy học, phải rèn luyện đạo đức, tác phong sư phạm đây vừa là trách nhiệm vừa yêu cầu cần thiết trong việc giáo dục học sinh. Chính vì vậy ngay những ngày đầu tiên gặp lớp bản thân tôi đã soạn sẵn nội dung khi gặp lớp, luôn chỉnh chu trong cách ăn mặc, trong từng cử chỉ hành động, từng lời ăn, tiếng nói với phụ huynh và đặc biệt là các em học sinh mới vào lớp 5. Đến bây giờ tôi vẫn nhớ rất rõ ngày đầu tiên tôi bước vào nhận lớp mới, các em lớp 5/6 đã reo hò, vỗ tay..tôi ngạc nhiên và có chút lo lắng...và rồi tôi cảm thấy có thêm
8. 10 động lực trước câu trả lời rất đơn giản của các em: “ Chúng em thích cô giáo trẻ....” Vì vậy để làm tốt công tác chủ nhiệm trước hết phải xây dựng được hình tượng cô giáo trong lòng học sinh, được học sinh tin yêu quý trọng, có vậy thì trong lời nói, cử chỉ, hành động của thầy mới có tính thuyết phục cao đối với học sinh. Ngoài ra, trong thời gian các em mới tiếp xúc với chương trình học lớp 5, tôi luôn nhận thức phải làm sao để học sinh tiếp thu chậm, học sinh ít chịu học tập, học sinh có hoàn cảnh khó khăn biết phấn đấu vượt khó, duy trì việc học tập của mình Đó là công việc hết sức cần thiết và cũng là một trong những mục tiêu, yêu cầu đầu tiên đối với công tác chủ nhiệm. Vai trò của giáo viên chủ nhiệm rất quan trọng trong việc quản lý học sinh trên mọi phương diện và cũng là trung tâm thu hút học sinh đến trường đến lớp. Lớp học là một tổ chức nhỏ trong nhà trường, có nhiều lớp tốt sẽ đưa phong trào nhà trường đi lên và đây cũng là một mục tiêu quan trọng trong giáo dục, tạo nên môi trường thân thiện, hình thành nên sự tích cực trong học sinh. Người giáo viên chủ nhiệm, trước hết phải thực hiện tốt những nhiệm vụ của một thầy giáo nói chung, đó là mẫu mực về đạo đức, tác phong, gương mẫu trong việc chấp hành pháp luật và những quy định của nhà nước, nắm vững đường lối, chủ trương, quan điểm, lý luận giáo dục và biết vận dụng sáng tạo vào thực tiển giáo dục thế hệ trẻ, làm tốt công tác giáo dục, vũ trang tri thức khoa học, phát triển trí tuệ của học sinh. Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm có trách nhiệm giáo dục cho học sinh những phẩm chất đạo đức, rèn luyện năng lực để các em trở thành những công dân tốt mai sau. Tôi nhận thức rằng là người giáo viên chủ nhiệm lớp tôi cần phải: + Nghiên cứu nắm vững đường lối quan điểm, lí luận giáo dục để vận dụng vào công tác chủ nhiệm lớp. Đặc biệt cần nắm vững phương pháp, nghệ thuật sư phạm. + Nắm vững mục tiêu giáo dục nói chung, mục tiêu lớp học, kế hoạch, nhiệm vụ giáo dục, dạy học của năm học. + Có kế hoạch nghiên cứu đặc điểm gia đình và đặc điểm của từng học sinh của lớp chủ nhiệm, biết phân loại học sinh theo các đặc điểm để có giải pháp tác động phù hợp. + Giữ mối quan hệ thường xuyên với phụ huynh học sinh để nắm thông tin về học sinh và qua phụ huynh trao đổi thêm về kết quả học tập của học sinh, về đạo đức tác phong để gia đình cùng cộng tác trong việc giáo dục, nhắc nhở, động viên các em trong học tập và sinh hoạt. + Có năng lực lí luận thuyết phục điều này rất cần thiết. + Có trình độ chuyên môn, tri thức, phương pháp giảng dạy, sự mẫu mực, tâm huyết trong khi giảng dạy. Muốn giảng dạy tốt, không chỉ có tri thức,
9. 11 phương pháp mà phải truyền đạt bằng cả nhiệt huyết của người giáo viên chủ nhiệm với khẩu hiệu “Tất cả vì học sinh thân yêu”, “Vì các em hôm nay là vì tương lai của dân tộc, đất nước”. 2.2. : Tìm hiểu đặc điểm tình hình lớp: Tìm hiểu tình hình đặc điểm lớp là một bước rất quan trọng trong công tác chủ nhiệm, nhận thức được tầm quan trọng này tôi đã thực hiện từng bước sau: 2.2.1. Tìm hiểu về phía học sinh: Đối tượng giáo dục của giáo viên chủ nhiệm là học sinh. Người giáo viên chủ nhiệm lớp muốn nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục của lớp mình thì giáo viên phải có những biện pháp cụ thể phù hợp với lứa tuổi , đặc điểm tâm sinh lý , nhân cách của từng học sinh trong lớp . Vì vậy, khi nhận phân công của BGH nhà trường nhận lớp chủ nhiệm . Tôi phải tìm hiểu hoàn cảnh , đặc điểm tâm sinh lý , nhân cách , những ưu điểm , hạn chế của từng học sinh thông qua các biện pháp sau : - Gặp giáo viên chủ nhiệm cũ để nắm bắt tình hình chung, tình hình của một số học sinh trong lớp (như học sinh tiếp thu nhanh , học sinh cá biệt , học sinh có hoàn cảnh đặc biệt, ) . - Tiếp tục nghiên cứu quá trình học tập của từng học sinh thông qua bài kiểm tra và kết quả học tập của học sinh năm trước qua sổ học bạ , phiếu liên lạc . - Trao đổi trò chuyện trực tiếp hoặc gián tiếp với học sinh thông qua các buổi sinh hoạt tập thể , hoạt động ngoại khoá hoặc trong các giờ ra chơi . - Thăm hỏi gia đình học sinh nhất là những học sinh có hoàn cảnh khó khăn , những học sinh cá biệt , trò chuyện với phụ huynh tìm hiểu hoàn cảnh , năng lực sở trường của học sinh để từ đó có biện pháp giáo dục tích cực . - Kết hợp với Ban phân hội cha mẹ học sinh lớp trong buổi họp phụ huynh học sinh đầu năm để cập nhật thông tin về học sinh lớp mình . - Cập nhật những thông tin đã tiếp cận , ghi chép cụ thể những thông tin của từng học sinh lớp mình vào nhật ký chủ nhiệm lớp . Tuy nhiên, để nắm được tình hình cụ thể của từng học sinh ngay từ những ngày đầu nhận lớp, tôi xem xét hồ sơ, lý lịch của từng học sinh đặc biệt chú ý đến những em có hoàn cảnh khó khăn. Tổ chức tốt việc tìm hiểu hoàn cảnh, lý lịch học sinh như hoàn cảnh gia đình, trình độ năng lực, sở trường của từng em thông qua phiếu Lý lịch học sinh mà tôi phát về cho ba mẹ các em để điền thông tin đầy đủ. Nắm bắt được các thông tin về hoàn cảnh , đặc điểm tâm sinh lý , nhân cách , những ưu điểm , hạn chế của từng học sinh , đây là những cơ sở rất quan trọng trong suốt quá trình giáo dục học sinh , từ đó giáo viên mới xây dựng kế hoạch
10. 12 chủ nhiệm và có những phương pháp giáo dục phù hợp nhằm thúc đẩy nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh lớp mình. Trên cơ sở ấy tôi phân công trách nhiệm hoặc tìm cách khắc phục những tồn tại mà học sinh đang mắc phải làm ảnh hưởng đến việc học tập và rèn luyện của các em. Chính nhờ sự gần gũi, nắm bắt tình hình kịp thời của học sinh và bằng cách xử lý kịp thời nhanh chóng, hợp lý sự chuyển biến tốt của học sinh thể hiện rất rõ, tạo sự phấn khởi trong học sinh giúp các em có hớng phấn đấu đi lên. 2.2.2. Tìm hiểu về phía cha mẹ học sinh: Sau khi nắm bắt lý lịch học sinh, tôi nắm bắt những điểm mạnh, điểm yếu của cha mẹ các em, lựa chọn những người tiêu biểu, có khả năng tuyên truyền và biết thu hút mọi người cùng quan tâm đến các phong trào chung của lớp. Đối với những phụ huynh có hoàn cảnh khó khăn, tôi tiếp xúc, gặp gỡ để nắm bắt và chia sẽ, động viên về mặt tinh thần cũng như giúp đỡ, hướng dẫn làm các thủ tục miễn giảm cho các em, nhận các xuất học bổng của trường và của các đoàn thể. Nhờ vào việc nắm bắt đặc điểm tình hình của lớp tốt nên bước đầu tôi đã có dược những thuận lợi trong công tác chủ nhiệm, nắm bắt các thông tin kịp thời từ phụ huynh và học sinh giúp tôi xây dựng được một kế hoạch chủ nhiệm phù hợp, sát tình hình thực tế và có tính khả thi cao. 2.3. Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm Kế hoạch chủ nhiệm là bước thiết kế lộ trình thực hiện nội dung giáo dục mang tính khoa học, giúp cho giáo viên chủ nhiệm lớp tiến hành tổ chức, giáo dục học sinh một cách chủ động, có mục đích rõ ràng . Để lớp có nề nếp tốt, ngay từ đầu năm học tôi đã lên kế hoạch cho cả năm học, từng tháng, từng tuần dựa trên kế hoạch của nhà trường của bộ phận chuyên môn. Việc xây dựng và lập kế hoạch này giúp tôi có tầm nhìn xa, bao quát hơn trong công tác chủ nhiệm. Kế hoạch chủ nhiệm cần xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu các mặt giáo dục học sinh theo từng tháng, học kì, cả năm học và đặc biệt đề ra những biện pháp cụ thể nhằm đạt mục tiêu đề ra, phải được quán triệt đến tất cả phụ huynh trong các cuộc họp Cha mẹ học sinh đầu năm học. Sau mỗi học kỳ đều phải tổ chức đánh giá rút kinh nghiệm cụ thể và lập phương hướng hoạt động trong học kỳ 2 Những biện pháp giáo dục phải phù hợp với đặc điểm riêng của lớp, của từng học sinh trên cơ sở các thông tin đã thu thập. Chú trọng việc giáo dục toàn diện và đồng thời cũng nâng cao, phát huy những điểm mạnh của các em để từng bước nâng cao chất lượng giáo dục. Vì thế dựa trên sự tìm hiểu và nắm bắt đội ngũ học sinh, dựa vào kế hoạch nhà trường tôi lập kế hoạch rất tỷ mỉ sát thực ( Đính kèm KH phần phụ lục)
11. 13 2.4. Xây dựng đội ngũ cán sự lớp và tổ chức lớp học: Việc xây dựng bộ máy tổ chức lớp học sẽ tạo ra nhân tố rất quan trọng, tích cực để giáo viên chủ nhiệm quản lý lớp, giáo dục học sinh một cách chủ động . Xây dựng bộ máy tổ chức lớp tốt sẽ đẩy mạnh các hoạt động phong trào thi đua của lớp, của trường và đồng thời phát huy vai trò tự quản của mỗi học sinh và của tập thể lớp, góp phần giáo dục toàn diện cho các em . Để xây dựng được bộ máy tổ chức lớp tốt, người giáo viên chủ nhiệm căn cứ trên các thông tin đã cập nhật về số lượng học sinh của lớp, đặc điểm tâm sinh lý, hoàn cảnh gia đình , năng lực tổ chức quản lý và học lực của học sinh, bầu chọn cán sự lớp và dàn đều số học sinh giỏi, khá, trung bình, yếu, cá biệt trong từng tổ. Để bầu cán sự lớp đạt hiệu quả - hoạt động tốt, giáo viên chủ nhiệm cần tham khảo ý kiến của giáo viên chủ nhiệm cũ bởi họ là người nắm rõ khả năng của các em học sinh . Tôi tiến hành củng cố, bổ sung lớp trưởng, lớp phó, tổ trưởng, tổ phó và phân chia tổ sau khi Đại hội Chi đội, giao nhiệm vụ và nói rõ chức năng của từng cán bộ lớp. Trên cơ sở dân chủ, các em tự bỏ phiếu chọn ra ban chỉ huy chi đội, chọn những bạn có kết quả học tập tốt, có ý thức trách nhiệm cao, năng động, nhanh nhẹn, hoạt bát, hăng hái với nhiệm vụ của mình được giao để bầu vào ban cán sự lớp. Tôi đã hướng dẫn các em cách tự quản lớp học và cách xử lí một số tình huống thường xảy ra. Đội ngũ cán bộ lớp không những chỉ có học sinh tiêu biểu mà còn có cả một số em hiếu động ở trong lớp để các em có ý thức tự giác, biết sửa chữa bản thân, hầu hết các em đều có tiến bộ và trở thành những học sinh gương mẫu. Tôi tập huấn cho đội ngũ cán bộ lớp để triển khai xuống lớp những qui định của giáo viên, của lớp giao nhiệm vụ cho từng thành viên như sau: * Lớp trưởng: Có nhiệm vụ thay mặt cô giáo chủ nhiệm quản lý lớp và tổ chức điều khiển các hoạt động của lớp, trong lớp như: thể dục đầu giờ, giờ chào cờ, giờ múa hát tập thể và điều hành công việc ra, vào lớp, thu thập kết quả của các tổ báo cáo với cô giáo, điều hành giờ sinh hoạt lớp. * Lớp phó học tập: Có nhiệm vụ hỗ trợ lớp trưởng, chịu trách nhiệm về việc học tập của lớp như: ôn bài đầu giờ và giữa giờ, làm thay khi lớp trưởng vắng mặt... * Lớp phó văn thể mĩ(Quản ca): Phụ trách văn nghệ của lớp, điều hành văn nghệ đầu giờ, giữa giờ, cuối giờ, giải lao giữa tiết. * Các tổ trưởng: Điều hành tổ mình, đôn đốc các bạn trong tổ làm bài tập, kiểm tra bài học, quản lý việc thảo luận, trình bày kết quả thảo luận của nhóm, tham gia các trò chơi học tập, thi đua luyện nói giữa các tổ, thu bài, phát vở cho bạn tránh tình trạng lộn xộn, nói chuyện, làm việc riêng