Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giáo dục giá trị sống cho học sinh trong tiết dạy Lịch sử ở trường Trung học phổ thông

Nội dung tài liệu: Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giáo dục giá trị sống cho học sinh trong tiết dạy Lịch sử ở trường Trung học phổ thông

1. Ảnh: Học sinh xé đề cương mô Sử ở trường Nguyễn Hiền Đây là một hành động phản cảm và thật sự rất đau lòng đối với nhiều giáo viên đang đảm nhận bộ môn Lịch sử ở các trường trung học phổ thông chung trong cả nước nhưng từ việc làm này của học sinh cũng nói lên thực trạng rất báo động của bộ môn Lịch sử trong hệ thống giáo dục nước ta giai đoạn hiện nay. Nhiều ý kiến cho rằng đây là việc làm thiếu ý thức, thiếu tinh thần dân tộc, nhưng theo tôi không hẳn hoàn toàn là như vậy. Việc làm này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và từ thực trạng trên, chúng ta có thể thấy rằng do một bộ phận nhỏ học sinh chưa xác định được chuẩn xác những giá trị sống chủ yếu cốt lõi cần thiết trong cuộc sống hàng ngày, vì vậy các em có những biểu hiện thái độ, hành vi lệch chuẩn so với yêu cầu của xã hội, điều này do các em thiếu đi những kỹ năng sống cần thiết để thể hiện cảm xúc đối với những sự việc liên quan trực tiếp đến bản thân mình như khi các em tiếp nhận thông tin không có thi môn Sử trong kì thi sắp đến. Học Sử là để hun đúc lòng yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, Lịch sử không chỉ là quá khứ mà còn là sự kết tinh của các giá trị mà các thế hệ sau cần tiếp nối và phát huy. Đất nước đang đứng trước nhiều khó khăn và thách thức trong xu thế toàn cầu hóa và đặc biệt là những thách thức to lớn về bảo vệ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ. Vì vậy ngành Giáo dục nên quan tâm, cải tiến hơn nữa chất lượng giáo dục môn Lịch sử bằng nhiều hình thức học tập sáng tạo hơn, đồng thời qua môn học này sẽ giáo dục cho các em có được những giá trị sống cần thiết góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam trong thời đại mới để các em sẽ càng hứng thú 3
2. hơn với môn học này và tràn đầy nhiệt huyết học tập Lịch sử để thêm yêu hơn đất nước Việt Nam mà bao thế hệ cha anh đã không tiếc máu xương xây dựng và gìn giữ. Giáo dục giá trị sống, nâng cao nhận thức về mối quan hệ giữa thanh niên, học sinh với thiên nhiên, xã hội, con người luôn là mục tiêu quan trọng của mọi nền giáo dục trên thế giới. Giá trị sống là những tiêu chí cần thiết trong quá trình sống , quá trình rèn luyện của lứa tuổi vị thành niên. Ở nước ta, chương trình giáo dục đã nhiều lần được cải cách, điều kiện sống, học tập của học sinh ngày càng được nâng cao, nhưng nhiều vấn đề tiêu cực như bạo lực, tệ nạn xã hội vẫn gia tăng, xâm nhập vào trường học, dẫn đến suy thoái về đạo đức. Nguyên nhân cơ bản là do học sinh chưa nhận thức đúng, chưa tôn trọng các giá trị sống cần thiết như: hòa bình, tôn trọng, yêu thương, trách nhiệm, khiêm tôn, giản dị, đoàn kết... Nhà trường, Đoàn thanh niên, gia đình đã quan tâm đến hoạt động giáo dục tri thức, văn hóa, xã hội, đạo đức, ý thức công dân cho học sinh. Tuy nhiên việc giáo dục giá trị sống cho học sinh THPT vẫn là bài toán khó khi nhà trường vẫn chưa tìm được phương pháp giáo dục phù hợp, hiệu quả với học sinh THPT. Đi tìm lời giải đáp cho vấn đề này, các nhà giáo dục đã chỉ ra nhiều nguyên nhân sâu xa, cơ bản nhất là người ta sống không đúng với giá trị vốn có của mỗi con người. Con người đáng tôn vinh nhiều nhất chính là giá trị vốn có của mỗi con người. Trẻ em trong quá trình phát triển nhân cách nếu được sớm hình thành và tôn vinh các giá trị đích thực của mình thì các em sẽ có một nhân cách phát triển toàn diện, bền vững, có khả năng thích ứng và chống chọi với mọi biến động trong xã hội. Trong môi trường giáo dục hiện nay có nhiều hành vi ứng xử sai lệch chuẩn mực đạo đức xã hội (vô cảm). Sự bùng nổ thông tin, nhất là game –oline ảnh hưởng bởi các trò chơi mang tính bạo lực. Bạo lực học đường gia tăng chính tại môi trường được xem là ngôi nhà thứ hai của mình. Theo báo cáo sơ bộ khoảng tháng 5/2018 của các cơ quan công an tại 63 tỉnh thành trên cả nước thì từ năm 2010 đến nay đã có hơn 7.000 học sinh tham gia vào các sự việc đánh nhau, lôi kéo dọa đánh bạn và bị kỷ luật. Nhân loại sẽ đi tới đâu, khi giới trẻ có lối sống thực dụng chỉ chạy theo những giá trị vật chất mà bỏ quên những giá trị tinh thần. Tình trạng một số học sinh sống buông thả, không coi trọng giá trị đạo đức đã và đang diễn ra ở nhiều nơi. Bằng chứng là các phương tiện truyền thông đã đăng tải các bài viết phản ánh về thực trạng này. Đó là một số học sinh đã lôi bè kéo cánh để đánh nhau (cả trai lẫn gái), thậm chí hành hung cả thầy cô giáo... Những hành vi này được đăng trên các mặt báo chỉ là những tảng băng nổi, thực tế còn nhiều hơn nữa. Cách đây không lâu người ta choáng váng 4
3. vì một đoạn video clip nữ sinh đánh bạn đăng tải trên Internet. Trong clip này một cô bé đang bị nữ sinh tóc ngắn vừa đánh tới tấp vào mặt vừa chửi tục với kiểu “dạy dỗ” rất anh chị. Trong khi đó nhiều học sinh khác ngồi chễm chệ ở ghế đá và thản nhiên nhìn vụ đánh hội đồng này. Một thái độ vô cảm không thể ngờ được! Sau đó, dư luận lại đau lòng trước tình trạng gia tăng bạo lực học đường của nữ sinh Việt Nam được phản ánh liên tục trên các phương tiện truyền thông. Những hình ảnh về bạo lực học đường Học sinh ở lứa tuổi THPT đã phát triển tương đối ổn định về mặt tâm sinh lí, đang trong thời kì tích lũy kiến thức , chuẩn bị cho cuộc sống trưởng thành. Tuy nhiên trước sự phát triển của cuộc sống hiện đại, những tác động tiêu cực của cuộc sống cũng phát triển một cách đáng lo ngại. Sự trưởng thành của con người không thể tách khỏi xã hội. Chính vì thế mà những mặt tích cực hay tiêu cực trong xã hội cũng điều ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi của con người, đặc biệt là lứa tuổi thanh thiếu niên. Học sinh hút thuốc, uống rượu bia, nghiện game, chat, trong khi không phải các em không ý thức được sự nguy hại của những vấn đề đó. Nhiều khi các em tham gia chỉ vì đua đòi, đôi khi không đủ khả năng để từ chối. Nhiều hiện tượng khác như bỏ học, vi phạm pháp luật (giao thông, ma túy, mất trật tự công cộng,...) gia tăng ở lứa tuổi học sinh. 5
4. Sự quan tâm của giáo viên về vấn đề giáo dục giá trị sống cho học sinh còn nhiều hạn chế.Thói quen chú trọng vào kiến thức mang tính lý thuyết của giáo viên sẽ là cản trở lớn khi triển khai giáo dục giá trị sống, loại hình giáo dục nhằm tạo thói quen, thái độ, hành vi ứng xử phù hợp với các tình huống của cuộc sống. Đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo bài bản về giá trị sống không có giáo viên chuyên trách. Phương pháp dạy học hiện nay có ảnh hưởng rất lớn đến nhận thức, tác phong, hành vi của học sinh, phương pháp dạy học dù có được đổi mới nhưng nhìn chung vẫn nặng về truyền thụ kiến thức, ít phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Phương pháp dạy học đó đã làm học sinh ngày nay thiếu sự tìm tòi, táng tạo. Chính điều này đã dẫn đến những hạn chế của học sinh là thụ động, thiếu linh hoạt, học vẹt, tác phong chậm chạp, ỷ lại... Đây là những khía cạnh tiêu cực, cản trở việc giáo dục các giá trị sống cho học sinh THPT. Một số học sinh có thái độ coi thường lao động chân tay, thích cuộc sống sa hoa, lãng phí, đua đòi, ăn chơi. Ở lứa tuổi các em là tuổi mộng mơ, khao khát sáng tạo, thích cái mới lạ, chuộng cái đẹp hình thức nên dễ bị cái đẹp bề ngoài làm lung lay ý chí, có mới nới cũ. Các em cũng rất hăng hái nhiệt tình trong công việc, rất lạc quan yêu đời nhưng cũng dễ bi quan, chán nản khi gặp thất bại. Có một số giáo viên nói chuyện với học trò của mình chưa thật chuẩn mực, đôi khi chỉ vì những lúc nóng giận, thiếu kìm chế có thể có những lời nói thiếu văn hóa, lời nói đó như kim châm muối xát vào lòng học trò. Có khi những lời nói tưởng như vô hại đó đã dẫn đến nhiều tai họa khôn lường. Một câu nói nặng nề có thể phá hủy tâm hồn và tương lai một con người. Trái lại, lời nói khéo léo, ứng xử tế nhị có thể động viên góp phần đem lại thành công cho các em. Sự buông lỏng khác là bố mẹ do quá bận nên đã thả lỏng con cái, thiếu quan tâm đến con cái. Bố mẹ không hiểu được con cần gì, không kịp thời phát hiện, giáo dục cũng như sửa những lỗi sai cho con. Về phía con cái, do không kịp thời nhận được sự quan tâm, chăm sóc và giáo dục của bố mẹ, con kết thân với những bạn bè xấu, bị ảnh hưởng xấu từ bạn bè, đi từ sai lầm nhỏ đến sai lầm lớn, và có những hành vi không tốt. Một hình thức buông lỏng khác là bố mẹ thỏa mãn tất cả mọi yêu cầu của con, nuông chiều con, con muốn làm gì thì làm. Với cách quản lý và giáo dục như thế này các con khó có thể hình thành được tư duy tốt cũng như những thói quen tốt, dễ đi theo những con đường xấu. Tôi đã từng trò chuyện với không ít các em học sinh phổ thông, khi được hỏi “Nếu có bạn muốn gây sự với em, 6
5. thậm chí muốn đánh em, em sẽ phản ứng như thế nào?” thì đa số các em được hỏi đều không ngần ngại trả lời rằng: “Đánh lại”. Có những gia đình do quan hệ của cha mẹ mâu thuẫn, li thân hoặc ly hôn, trong gia đình thường xuyên xảy ra cãi vả, chửi mắng, thậm chí là xảy ra xô xát, bạo lực. Sống trong hoàn cảnh như thế con cái ngày ngày phải nghe, phải chứng kiến, thậm chí con là người chịu đòn, dần dần các em sẽ hình thành những nhận thức sai lệch và thật tệ hại các em sẽ cho rằng bạo lực chính là một cách để giải quyết mâu thuẫn. Do sự giáo dục chưa sâu sát của cha mẹ, xã hội xô bồ phụ huynh lại ít quan tâm tới con cái, cha mẹ thường nặng lời quát tháo con, xả stress bằng bạo hành gia đình, từ đó hình thành nhân cách méo mó về giá trị sống cho chính bản thân mình. Có những học sinh gia đình có điều kiện, thường bắt chước theo những lối sống xa hoa của giới thượng lưu, ăn chơi, rượu chè, mua sắm, yêu đương,... một khi kinh tế không đáp ứng được, sẽ tìm mọi cách để có tiền, hoặc không khống chế được bản thân mà đi tham gia vào những cuộc ấu đả đánh nhau đây cũng là một trong những nhân tố ảnh hưởng đến hành vi bạo lực học đường. Thực trạng hiện nay, một bộ phận không nhỏ học sinh chưa xác định chuẩn xác những giá trị sống chủ yếu cốt lõi, vì vậy họ có những biểu hiện thái độ, hành vi lệnh chuẩn so với yêu cầu của xã hội mà ở lứa tuổi các em cần phải có. Thực tế, một số học sinh hiện nay đã không quan tâm, không xác định được vai trò, trách nhiệm của mình đối với việc học tập và cuộc sống của chính bản thân mình, trách nhiệm đối với gia đình ông bà, cha mẹ, xã hội. Nhiều bạn có lối sống ích kỷ, chỉ biết đến việc hưởng thụ, việc được chăm lo từ người khác mà không thấy được nghĩa vụ phải thương yêu, kính trọng và giúp đỡ cha mẹ, ông bà, gia đình, bản thân chỉ biết nhận sự chăm lo của cha mẹ, của xã hội và từ nhà trường, sự quan tâm giúp đỡ của thầy cô, bạn bè, nhưng không biết và không thể hiện được trách nhiệm đối với cộng đồng xã hội nơi ở, chưa xác định được trách nhiệm của mình trong việc xây dựng tập thể lớp, xây dựng nhà trường. Đặc biệt hơn, có một bộ phận học sinh có lối sống buông thả, có những biểu hiện hành vi đạo đức xa rời lối sống, thuần phong mỹ tục tốt đẹp của dân tộc mà dễ nhận thấy ở bề ngoài với cách ăn mặc, đầu tóc, cử chỉ, ngôn ngữ. Nhiều học sinh không chăm lo cho việc học tập, rèn luyện của bản thân, sống không có lý tưởng, hoài bão, không xác định được cho mình một con đường đi đúng đắn, để rồi không biết sau này khi tốt nghiệp THPT sẽ làm gì cho cuộc sống bản thân, cho gia đình và xã hội. 7
6. Đề tài “Một số biện pháp giáo dục giá trị sống cho học sinh trong tiết dạy Lịch sử ở trường trung học phổ thông.ra đời từ thực trạng nêu trên”. 1.2. Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 11,12 trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh 1.3. Vấn đề đặt ra Bản thân mỗi giáo viên cần phải có những biện pháp dạy học thích hợp nhằm giúp học sinh nắm vững kiến thức của bài học lịch sử đồng thời thông qua những bài học đó trang bị cho học sinh những giá trị sống cần thiết, phù hợp với những chuẩn mực, yêu cầu của xã hội ngày nay. Từ đó, hình thành nên một thế hệ thanh niên Việt Nam vừa có kiến thức vừa mang trong mình những giá trị sống chân thật, nhân văn để góp phần xây dựng một xã hội tươi đẹp hơn phát triển hơn. 1.4. Phạm vi nghiên cứu - Đề tài nghiên cứu ở các lớp 11,12 trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh . - Phạm vi nghiên cứu trong chương trình lịch sử lớp 11, 12(chương trình cơ bản) - Nghiên cứu và ứng dụng cho học sinh khối 11, 12 trong việc giáo dục giá trị sống cho học sinh trong dạy học bộ môn lịch sử của trường THPT Nguyễn Hữu cảnh. 1.5. Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài này tôi sử dụng một số phương pháp sau: Khảo sát thăm dò ý kiến. Thuyết trình, nêu vấn đề thảo luận. Sưu tầm, tham khảo tài liệu có liên quan. Áp dụng phương pháp mới khi lên lớp. Kiểm tra, đánh giá kết quả của học sinh sau khi áp dụng. 2. Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến Trong quá trình phát triển của lịch sử mỗi dân tộc, giá trị bao giờ cũng đóng một vai trò quan trọng chỉ đạo và định hướng cho xã hội theo những mục tiêu to lớn được coi là có ý nghĩa cho sự tồn tại và phát triển của dân tộc ấy. Tuy nhiên do sự phát triển nhanh chóng và nhiều mặt của thế giới ngày nay và nền kinh tế thị trường, xu thế toàn cầu hóa đang tác động trực tiếp đến mọi quốc gia, mọi dân tộc đã và đang dẫn tới nguy cơ làm xói mòn nhiều giá trị tinh thần nói chung và giá trị đạo đức nói riêng, vốn được xem là truyền thống đạo đức của các dân tộc và toàn thể nhân loại. Lịch sử Việt Nam trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, quá trình lâu dài đó đã hun đúc nên những thế hệ con người Việt Nam giàu lòng yêu nước, thương yêu con người, thương yêu đồng loại, có tinh thần bất khuất, chịu 8
7. đựng gian khổ, khó khăn... Những đức tính đó đã trở thành truyền thống mà hàng ngàn đời nay, những thế hệ con người Việt Nam đã cùng nhau nâng niu và gìn giữ. Do quá trình toàn cầu hóa, một cơ hội mang tính toàn cầu đem lại cho dân tộc ta là khuyến khích sự đa dạng và sự chia sẻ các giá trị đạo đức. Điều đó có nghĩa là, giá trị truyền thống hoàn toàn có cơ hội tìm được vị thế của mình trong hệ giá trị hiện đại của dân tộc, có cơ hội làm phong phú thêm bằng việc tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa của nhân loại. Nhưng cũng đồng thời với quá trình mở cửa và hội nhập đó, sự xâm nhập của văn hóa và lối sống ngoại lai đang từng ngày làm cho văn hóa truyền thống, chạy theo thị hiếu không lành mạnh, nhất là trong giới trẻ. Nhận thức được điều đó, tại Hội nghị Trung Ương 7 (Khóa X), Đảng ta khẳng định “Từ nay đến năm 2020, tiếp tục xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc; kiên định ý tưởng độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội; có đạo đức cách mạng, ý thức chấp hành pháp luật, sống có văn hóa, vì cộng đồng; có năng lực và bản lĩnh trong hội nhập quốc tế; có sức khỏe, tri thức, kỹ năng và tác phong lao động tập thể, là những công dân tốt của đất nước”. Để thực hiện được mục tiêu đó, việc giáo dục giá trị sống cho thanh thiếu niên là một việc làm cần được quan tâm trong công tác giáo dục ở nhà trường phổ thông đặc biệt là các bộ môn khoa học xã hội như: Ngữ văn, Lịch sử, Giáo dục công dân... Bộ môn lịch sử với tư cách là một môn khoa học xă hội cũng góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ, thông qua các bài học lịch sử, giáo viên có thể lồng ghép giáo dục các em những giá trị sống cần thiết khi các em đang ngồi trên ghế nhà trường phổ thông. Lịch sử không đơn giản chỉ là những sự kiện diễn ra trong quá khứ mà cò n là sự kết tinh những giá trị xă hội sâu sắc, nó có ý nghĩa to lớn trong việc giáo dục truyền thống, tư tưởng chính trị, đạo đức và phát triển óc thẩm mĩ cho học sinh như: giáo dục lòng yêu nước, truyền thống dân tộc, òng biết ơn Đảng, Bác Hồ Lịch sử không chỉ giáo dục cho học sinh tình cảm yêu ghét trong đấu tranh giai cấp mà còn bồi dưỡng cho các em năng lực đối xử với mọi người xung quanh, biết yêu quý cái đẹp, yêu lao động, sự căm thù quân cướp nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng, khơi dậy ở học sinh sự thông cảm sâu sắc và lòng kính yêu đối với quần chúng nhân dân, giúp các em có ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng dân tộc của cha ông trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. 9
8. Học sinh THPT là lứa tuổi có rất nhiều những biến động sâu sắc và hoàn thiện cả về mặt cơ thể cũng như đời sống tâm lý, tình cảm của bản thân. Trong khi đó, mặc dù những giá trị đạo đức, giá trị gia đình, cuộc sống... đã có nền móng từ bậc tiểu học và trung học cơ sở, nhưng đến giai đoạn lứa tuổi này, hệ thống những giá trị đó mới được củng cố và phát triển. Bên cạnh đó, hệ thống giá trị sống của mỗi người có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự hình thành nhân cách, lối sống và có ảnh hưởng đến toàn bộ hành vi cá nhân. Nếu không có sự định hướng của giáo dục trong nhà trường, gia đình, ngoài xã hội, những hệ thống giá trị này sẽ hình thành một cách ngẫu nhiên, tự phát, có thể đưa các em đến những kiểu hình nhân cách lệch chuẩn, không đáp ứng được yêu cầu ngày càng phát triển của xã hội, ngược lại có thể dẫn đến việc các em sẽ có những hành vi gây nguy hại cho xã hội, ảnh hưởng đến cuộc sống của cộng đồng và mọi người xung quanh. Mục tiêu của nền giáo dục Việt Nam hiện nay là xây dựng con người Việt Nam phát triển một cách toàn diện cả về tri thức lẫn giá trị đạo đức, nhưng việc giáo dục giá trị sống, định hướng những giá trị sống nói chung và ý thức về giá trị đích thực của cuộc sống trong một xã hội đang có sự vận động với những thay đổi lớn lại chưa được sự quan tâm nhiều. Vì vậy việc giáo dục giá trị sống và đưa ra một số phương pháp để thực hiện việc giáo dục giá trị sống cho học sinh THPT, đặc biệt trong dạy học môn Lịch sử là một điều vô cùng cần thiết trong xã hội hiện nay để hình thành nên những thế hệ thanh niên Việt Nam đủ sức gánh vác vận mệnh của đất nước khi Việt Nam đang trong thời kỳ của cơ cấu dân số vàng và trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động đan xen giữa những thời cơ thách thức đang đặt ra cho dân tộc ta. Nếu chỉ có kiến thức thôi chưa đủ để các em sống tốt đẹp hơn. Điều quan trọng hơn là từ những kiến thức đã có, các em cần xác định đúng đắn giá trị sống và rèn luyện kỹ năng sống cho phù hợp. Giá trị sống đúng đắn, kỹ năng sống phù hợp sẽ giúp các em đưa ra những quyết định sáng suốt, giúp các em có lối sống lành mạnh hơn. Có một thực tế cần phải đối mặt là từ khi tổ chức thi trắc nghiệm đến nay đã hình thành một lứa học sinh thiếu tư duy. Theo sự lo lắng của một chuyên gia ngành giáo dục thì “Phương pháp thi trắc nghiệm của chúng ta đã khiến nhiều khi học trò làm không đúng nhưng may mắn có điểm, và quá trình đúng sai này không kiểm soát được, từ đó hình thành ở học sinh sự lười biếng tư duy, không chịu khó suy nghĩ đầu tư cho bài học”. Nhiều giáo viên cho rằng nên chấp nhận nhiều dạng học sinh khác nhau để có thái độ cư xử đúng mực, phù hợp, tạo cơ hội để các em phát triển nhân cách. Trong phương pháp giảng dạy cần liên hệ với cuộc sống đời thường, đem những câu chuyện về nhân vật lịch sử, những bậc vĩ 10
9. nhân, tuồng tích để dạy dỗ học trò, thông qua đó các học sinh rút ra được ý nghĩa và cách ứng xử trong cuộc sống. Trong các nội dung giáo dục, rèn luyện của nhà trường, ngành giáo dục nói chung, các nhà trường, thầy cô giáo đều có ý thức đối với giáo dục giá trị sống cho học sinh mình đang giảng dạy. Tuy nhiên chương trình giáo dục Việt Nam vẫn quá quan tâm đến giáo dục tri thức, hướng các học sinh đến cuộc chạy đua về thành tích và sức ép về thi cử cuối năm, cuối cấp, tốt nghiệp THPT, vào đại học... Bài toán về thời gian khiến cho giáo dục giá trị sống vẫn còn gặp nhiều khó khăn, chưa nhận được sự quan tâm sát sao. Trong quá trình giáo dục, các nhà trường vẫn đề còn đề cao thành tích, xem trọng việc nâng cao và bồi dưỡng kiến thức cho học sinh, mà lơ là và xem nhẹ việc giáo dục giá trị sống cho học sinh. Thái độ giáo dục ở nhà trường ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của học sinh, đối với những học sinh có thành tích học tập tốt thì đôi lúc các em sẽ nhận được sự thiên vị và được các thầy cô giáo yêu quý hơn, còn đối với các học sinh mà thầy cô cho là “chậm tiến” lại thiếu sự quan tâm đầy đủ và đúng mức của thầy cô thì các em lại cảm thấy tự ti và mặc cảm với bạn bè xung quanh từ đó sẽ dẫn đến các em không ý thức được những giá trị của bản thân mình, có thể dẫn đến những hành vi sai lệch với những chuẩn mực của xã hội. Nhiều học sinh hiện nay có những biểu hiện suy thoái đạo đức, sống buông thả,... có nhiều nguyên nhân trong đó xuất phát từ sự thiếu hụt các giá trị sống, những khoảng trống về giáo dục này cần được nhà trường, gia đình bù đắp, trong đó môi trường giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không phải bất kì học sinh nào cũng nhận thức đúng về giá trị sống. Có bạn cho rằng phải biết hút thuốc lá, phải biết uống rượu bia, biết yêu sớm, phải sành điệu khi đến trường, phải đánh phấn bôi son...phải cầm đầu một băng nhóm nào đó mới là “người hùng”, mới có giá trị. Vậy các em đã nhìn nhận nhầm giá trị ảo. Vì vậy, giáo dục để các em học sinh nhận diện đúng đâu là giá trị đích thực của cuộc sống là vấn đề hết sức quan trọng trong các nhà trường hiện nay. Giáo dục giá trị sống cho học sinh trong dạy học lịch sử cũng góp phần tạo hứng thú cho các em khi học tập bộ môn tránh việc nhồi nhét kiến thức một chiều. Với đặc điểm ham hoạt động, thích khám phá, nhiều học sinh nhất là những học sinh ở bậc THPT bước đầu đã có tư duy độc lập, thích tự tìm hiểu hơn là áp đặt kiến thức kiểu “ta luôn luôn thắng, địch luôn luôn thua hoặc như phong cách của các loại tranh cổ động một thời “Địch xanh – Ta đỏ; Địch nhỏ - Ta to; Địch co ro – Ta hùng dũng”. 11
10. Thực tế cho thấy, hiện nay ở nước ta, tỉ lệ phạm tội vị thành niên ngày càng tăng một phần rất lớn là họ thiếu đi những giá trị sống cần thiết mà bản thân phải được trang bị khi còn ngồi trên ghế nhà trường, giới trẻ chạy theo lối sống hưởng thụ, ích kỉ mà họ cho là hợp thời, sành điệu. Tuy nhiên việc giáo dục giá trị sống cho học sinh THPT trong trường học và bản thân học sinh vẫn chưa được quan tâm đúng mực. Do vậy việc giáo dục giá trị sống cho học sinh THPT ở nước ta nói chung là một việc làm cần thiết và có ý nghĩa xã hội thiết thực. Riêng đối với trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh trong năm học 2018-2019 trường được công nhận là trường đạt Chuẩn quốc gia, được nhận Bằng khen của Bộ Giáo dục- Đào tạo thì việc giáo dục học sinh ý thức hơn về những giá trị sống của bản thân là việc làm vô cùng cần thiết để góp phần xây dưng nên hình tượng đẹp cho ngôi trường mang tên Nguyễn Hữu Cảnh và trường THPT Nguyễn Hữu cảnh sẽ trở thành “thương hiệu” trên địa bàn toàn tỉnh An Giang. 3. Nội dung sáng kiến 3.1 Tiến trình thực hiện - Trình bày trong tổ cùng với các đồng nghiệp, trao đổi đóng góp ý kiến. - Thu thập thông tin, số liệu. - Xử lý thông tin, số liệu. - Phát phiếu khảo sát học sinh trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh. - Phân tích các ý kiến của học sinh qua kết quả khảo sát. - Đề xuất cách thức, giải pháp thực hiện. - Áp dụng vào thực tế. - Rút kinh nghiệm. - Thực hiện tại các lớp giảng dạy. * Phiếu khảo sát học sinh (số lượng 285 HS) STT Nội dung khảo sát Khảo sát lần 1 (285 Khảo sát lần 2 học sinh) (285 học sinh) 1. Việc giáo dục giá trị sống có cần 48 279 thiết với các em hay không? 2 Giá trị sống giúp em trở thành người 20 283 thành công trong cuộc sống. 3 Em thích tiếp nhận giá trị sống bằng 40 282 12
11. trải nghiệm thực tế. 4 Giá trị sống sẽ giúp thanh thiếu niên 27 281 hạn chế việc phạm tội trong xã hội. Qua phiếu khảo sát nêu trên chúng ta thấy rằng phần lớn học sinh chưa được trang bị những giá trị sống cần thiết, các em chưa nhận thức được ở lứa tuổi THPT các em cần phải có những giá trị sống gì cho riêng bản thân mình. Thậm chí một vài học sinh không biết giá trị sống là gì? Không biết phải tiếp nhận các giá trị sống bằng biện pháp nào là đạt hiệu quả cũng như vai trò của giá trị như thế nào trong cuộc sống hàng ngày. Nhưng chúng ta thấy rằng học sinh nào càng có nhiều giá trị sống thì sẽ phát triển hoàn thiện phẩm chất, nhân cách, đạt kết quả cao trong học tập. Ngược lại, những học sinh thiếu hụt những giá trị sống cơ bản sẽ có những biểu hiện suy thoái về đạo đức, sống buông thả, ứng xử thiếu văn hóa, vi phạm kỷ luật, có những hành vi bạo lực thậm chí vi phạm pháp luật gây ra những hậu quả đáng tiếc. Khi văn hóa của giới trẻ bị đi lạc thì trước tiên là người lớn không đủ sức để hướng dẫn các em, bỏ rơi các em trong vòng xoáy chóng mặt của xã hội. Đó là điều làm bản thân tôi rất băn khoăn, trăn trở muốn tìm ra những giải pháp hiệu quả nhằm giáo dục giá trị sống cho học sinh, góp phần nuôi dưỡng cho học sinh những giá trị sống tích cực, giúp các em trải nghiệm nhằm phát triển toàn diện nhân cách người học. Khi đạo đức xã hội bị xuống cấp thì giáo dục ở nhà trường và gia đình là chìa khóa để giới trẻ mở được cánh cửa hành trang tương lai của mình. Với mong muốn chân thành là là đem đến cho các em cách học, cách cảm nhận về các giá trị sống mà hiện thời chúng đang bị lãng quên theo sức hút của cuộc sống hiện tại nên tôi quyết định trình bày đề tài nghiên cứu này với đồng nghiệp cùng tham khảo. 3.2. Thời gian thực hiện - Năm học 2016-2017 đưa giả thuyết và thảo luận với đồng nghiệp. - Học kì II năm học 2017-2018: triển khai phương pháp đến các lớp đang giảng dạy. - Học kì I năm học 2018-2019 thực hiện đại trà ở lớp giảng dạy. 3.3. Biện pháp tổ chức 3.3.1. Cơ sở lý luận * Giá trị sống là gì? - Giá trị sống là gì? Là tất cả những cái gì có ích, có lợi, quý giá, quan trọng, có ý nghĩa đối với cuộc sống, khiến mỗi người đều mong muốn lĩnh hội, thể hiện để cuộc sống 13