Báo cáo Sáng kiến Biện pháp giáo dục lòng nhân ái, chống bạo lực học đường và hình thành nhân cách tốt đẹp cho học sinh Tiểu Học

Nội dung tài liệu: Báo cáo Sáng kiến Biện pháp giáo dục lòng nhân ái, chống bạo lực học đường và hình thành nhân cách tốt đẹp cho học sinh Tiểu Học

1. 3 Những hành xử nóng nảy, thiếu kiểm soát, sự ích kỉ, nhỏ nhen, ganh đua hàng ngày trong học sinh không được chú ý quan tâm, uốn nắn một cách nghiêm túc sẽ dần hình thành nên thói quen, nếp nghĩ, nếp sống sai lệch ở trẻ. Và khi các em sinh hoạt trong môi trường khác nhau, các em sẽ rất dễ gây mâu thuẫn, xung đột. Ngược lại, nếu các em được người lớn chú ý bồi dưỡng lòng nhân ái hàng ngày, uốn nắn những hành vi chưa chuẩn, các em sẽ dần nhận thức đúng và có kĩ năng điều chỉnh ý thức, hành vi, các em được khen ngợi, khích lệ lòng nhân ái trong các em sẽ dần hình thành và sẽ thành công trong các mối quan hệ. Bạo lực học đường sẽ không xảy ra. 1.2. Tìm hiểu nguyên nhân cụ thể của vấn nạn bạo lực học đường trong học sinh Thông qua các bài viết, các đề tài nghiên cứu, các báo cáo đánh giá của các chuyên gia về vấn nạn bạo lực học đường thì nguyên nhân dẫn đến vấn nạn bạo lực học đường trong học sinh ngày càng gia tăng là bởi vì: - Các em không được giáo dục, bồi dưỡng lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết, yêu thương một cách đầy đủ và đúng cách trong các môi trường sinh hoạt của các em, đó là môi trường gia đình, nhà trường và xã hội. - Sự bỏ bê con cái của cha mẹ trong gia đình do áp lực mưu sinh. - Sự thiếu thông tin dẫn đến nhận thức chưa đúng về tầm quan trọng của lòng nhân ái trong mỗi con người dẫn đến chưa coi trọng giáo dục, bồi dưỡng lòng nhân ái cho con trẻ trong mỗi gia đình và nhà trường. - Các trò chơi điện tử, phim ảnh mang tính bạo lực, những hình ảnh thiếu văn hoá tràn lan trên các trang mạng. - Sự thiếu vắng những sân chơi bổ ích, ít được tham gia các hoạt động thiện nguyện, vui chơi lành mạnh dần hình thành lên một lối sống vô cảm, ích kỷ và ý thức trách nhiệm với cộng đồng ngày một kém. - Cách ứng xử nóng nảy, bạo lực của người lớn đối với con trẻ vô tình ảnh hưởng đến cách hành xử của trẻ trong các mối quan hệ, làm con trẻ dễ nảy sinh xung đột trong các mối quan hệ khi nhu cầu, lợi ích của bản thân không được thoả mãn.
2. 4 1.3. Điều tra thực trạng Để nắm được thực trạng giáo dục lòng nhân ái trong gia đình và nhà trường, cách ứng xử của học sinh trong các mối quan hệ, từ đó đánh giá được sự hình thành và phát triển lòng nhân ái của học sinh, tôi tiến hành các phương pháp sau: phát phiểu hỏi, phỏng vấn học sinh, phỏng vấn cha mẹ học sinh, giáo viên, quan sát học sinh trong các hoạt động học tập, vui chơi. a. Thực trạng việc giáo dục lòng nhân ái cho con cái trong gia đình Qua hai năm nghiên cứu, tôi phát phiếu hỏi cho 76 phụ huynh và phỏng vấn phụ huynh trong dịp họp phụ huynh đầu năm và thu được kết quả sau: PHIẾU ĐIỀU TRA DÀNH CHO CHA MẸ HỌC SINH (Đánh dấu X vào cột tương ứng với mỗi dòng sau) Không Không Cách cha mẹ ứng xử Coi trọng STT coi trọng quan tâm với con cái SL TL SL TL SL TL Ứng xử với con cái 1 bằng lời nói, cử chỉ 64 84 % 12 16 % yêu thương. Luôn đối xử công 2 54 71 % 14 19 % 8 10 % bằng với các con. Giải quyết mâu thuẫn, xung đột giữa các con 3 30 40 % 38 50 % 8 10 % theo cách phân tích để con hiểu. Khuyến khích con 4 tham gia các hoạt 30 40 % 39 51 % 7 9 % động thiện nguyện.
3. 5 Nêu gương bằng cách 5 32 42 % 38 50 % 5 6 % ứng xử nhân ái. Kết quả điều tra cho thấy, một bộ phận không nhỏ phụ huynh chưa chú ý đến việc giáo dục bồi dưỡng lòng nhân ái cho con; không coi trọng việc đối xử công bằng giữa các con mà chủ yếu ứng xử theo cảm xúc hoặc không quan tâm; chưa chú trọng việc giải quyết mâu thuẫn, nỗi bức xúc của trẻ, thường gạt đi những mâu thuẫn nhỏ; không quan tâm đến việc nêu gương và khuyến khích con tham gia các hoạt động nhân đạo. b. Điều tra thực trạng việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh của giáo viên Tôi xây dựng và phát phiếu cho 20 giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn của trường, đồng thời phỏng vấn, trao đổi thêm để tìm hiểu về những vấn đề liên quan. Kết quả thu được như sau: Không Không Thường Phương pháp giáo dục thường xuyên quan tâm STT xuyên lòng nhân ái cho HS SL TL SL TL SL TL Lồng ghép trong các tiết dạy 1 17 85% 3 15% trên lớp. Giáo dục trong các tiết học 2 20 100% đạo đức. Chú trọng giải quyết những 3 16 80% 4 20% mâu thuẫn giữa học sinh. Đối xử công bằng giữa các 4 17 85% 3 15% học sinh, không thiên vị. Tổ chức các hoạt động thiện 5 3 15% 17 85% nguyện ngoài giờ chính khóa. 6 Nêu gương về lòng nhân ái. 15 75% 5 25% Sử dụng từ ngữ, hành vi 7 0 0% 20 100% mang tính bạo lực.
4. 6 - 100% giáo viên chú trọng lồng ghép giáo dục lòng nhân ái qua các tiết học có liên quan, các giờ đạo đức; giáo viên quan tâm đối xử công bằng và nêu gương cho học sinh về lòng nhân ái. - Một số thầy cô chưa chú trọng giải quyết các mâu thuẫn nảy sinh trong học sinh; chưa chú ý đến cảm xúc của học sinh khi bị nhận những lời chê bai, chế giễu và ít tổ chức các hoạt động ngoài giờ để bồi dưỡng lòng nhân ái cho các em do hạn chế về thời gian và áp lực về việc đảm bảo kiến thức, kĩ năng các môn học. c. Điều tra thực trạng vấn nạn bạo lực học đường a. Phát phiếu hỏi cho 103 học sinh khối 4 PHIẾU ĐIỀU TRA HÀNH VI BẠO LỰC DÀNH CHO HỌC SINH Câu 1: Em đánh dấu X vào cột tương ứng với mỗi dòng trong bảng sau: * Kết quả: Em đã bị (được) ai đối xử Em đã từng ứng Bố, mẹ Cô giáo Bạn bè xử với STT Hành vi bạn T SL TL SL TL SL TL SL L Chê bai, chế giễu bằng các từ ngữ: xấu, dốt, 24 1 20 19% 3 3% 30 30% 25 ngu, đố lười, đồ bỏ đi, % vô tích sự, Nói xấu, lôi kéo các 6 2 bạn khác không cho 16 15% 6 % chơi cùng. Quát mắng chưa rõ 12 3 45 44% 10 9% 20 19% 12 nguyên nhân. %
5. 7 Xé sách vở, quăng đồ, 8 4 vẩy mực vào sách vở, 5 5% 12 12% 8 % quần áo Trấn lột, bắt nạt, đe 5 8 8% doạ Đánh nhau, rủ bạn 6 8 8% đánh hội đồng Đối xử không công 17 7 25 24% 5 5% 20 19% 17 bằng % Không lắng nghe, 12 8 không dành thời gian 30 29% 12 20 19% % quan tâm Ghen tỵ, đố kị với 13 9 mình (với bạn giỏi 10 9% 13 % hơn) Câu 2: Em cảm thầy thế nào khi bị người khác đối xử bằng những hành vi trên? Từ bảng thống kê cho thấy: - Rất nhiều HS từng bị đối xử bằng những lời nói hành vi mang tính bạo lực. - Còn nhiều HS sử dụng hành vi bạo lực với bạn - Các em đều cảm thấy buồn, tủi thân, ức chế, tức giận khi bị đối xử không công bằng, bạo lực. b. Quan sát học sinh: Tôi tiến hành quan sát học sinh trong những giờ vui chơi, trong các giờ học và thu được kết quả theo mục đích quan sát như sau: - Đa số các em đều có hành vi ứng xử thân thiện. Các em biết đoàn kết, sẵn sàng giúp đỡ nhau trong sinh hoạt, học tập. Một số em biết bày tỏ sự cảm thông với bạn bè khi bạn bè gặp khó khăn.
6. 8 - Nhiều em thường xuyên chê bai bạn bằng những lời nói tổn thương: học dốt, xấu, lười, bẩn, ngu, Đây là nguyên nhân chính dẫn đến những mâu thuẫn trong học sinh. - Một bộ phận nhỏ các em học sinh khối 4, 5 có biểu hiện chia rẽ, phân bè phái, làm mất đoàn kết trong tập thể. - Có những anh lớp lớn hay doạ nạt, lấy đồ của các em học sinh lớp nhỏ, Các em học sinh lớp 1, 2, 3 hay tranh giành đồ chơi, truyện, đồ ăn dẫn đến mâu thuẫn, thậm chí đánh nhau - Một bộ phận nhỏ học sinh hay lấy đồ của bạn; phá đồ chơi, quấy rối, trêu chọc bạn dẫn đến xung đột. 2. Đánh giá chung thực trạng và chỉ ra nguyên nhân sau điều tra 2.1. Thực trạng: - Về nhận thức: Một bộ phận cha mẹ học sinh và giáo viên chưa nhận thức được giá trị của lòng nhân ái đối với sự phát triển toàn diện nhân cách trẻ cũng như ảnh hưởng của nó đến sự thành công của trẻ trong cuộc đời. - Về hoàn cảnh: Đa số phụ huynh đi làm ăn xa, để con ở nhà cho ông bà nên việc giáo dục lòng nhân ái cho các con còn hạn chế, chỉ nhắc nhở qua loa trên điện thoại, chưa trực tiếp điều chỉnh hành vi cho các em. - Về phương pháp giáo dục lòng nhân ái: + Đa số giáo viên chỉ dừng lại ở việc sử dụng phương pháp giáo dục lòng nhân ái thông qua các giờ học đạo đức và những bài học có liên quan. Các biện pháp giáo dục lòng nhân ái cho học sinh mà giáo viên sử dụng cũng chưa thể hiện sự quan tâm, đầu tư đúng mức trong việc tìm kiếm những biện pháp giáo dục hiệu quả, mang tính toàn diện hơn. Một số thầy cô chưa chú ý đến cảm nhận của HS cũng như các yếu tố tác động tiêu cực, ảnh hưởng đến việc hình thành lòng nhân ái cho học sinh. + Nhiều bậc cha mẹ hầu như không để ý đến việc giáo dục lòng nhân ái cho con, vì thế dẫn đến việc ứng xử theo cảm xúc; nhiều khi áp đặt con cái theo ý mình
7. 9 do chưa biết lắng nghe và hiểu cảm xúc, suy nghĩ của con; không quan tâm đến việc khuyến khích, động viên con tham gia các hoạt động thiện nguyện và việc làm gương. - Thực trang bạo lực học đường: Nhiều em học sinh có những biểu hiện lối sống vô tâm, ích kỷ chưa biết nghĩ đến cảm xúc của người khác. Các em sử dụng những hành vi chưa đúng, mang tính bạo lực như chê bai, chế giễu, cười nhạo những cái xấu, cái thua thiệt của bạn; các em sẵn sàng nổi giận, cáu gắt, chửi bới, thậm chí dùng vũ lực với bạn khi bị người khác không làm mình hài lòng; một bộ phận học sinh còn có tư tưởng bè phái, chia rẽ làm mất đoàn kết nội bộ Nó thể hiện một nhân cách chưa hoàn thiện, thiếu hụt lòng nhân ái ở những mức độ khác nhau trong học sinh. 2.2. Những nguyên nhân cơ bản: - Cha mẹ và giáo viên do thiếu thông tin, chưa nhận thức được vai trò và ý nghĩa to lớn của lòng nhân ái trong việc xây dựng thành công các mối quan hệ cũng như thành công trong cuộc sống nên không để ý đến việc tìm ra các phương pháp giáo dục tốt cho con. - Một số phụ huynh đi làm ăn xa chưa quan tâm hết được các hoạt động của con; chưa nắm bắt kịp thời hành vi sai lệch của con để nhắc nhở, dạy dỗ. - Giáo viên còn chịu nhiều áp lực về kết quả dạy học các môn học bắt buộc được đánh giá qua các bài kiểm tra dẫn đến không còn tâm trí dành cho việc tổ chức các hoạt động giáo dục lòng nhân ái. - Các em vẫn còn bị đối xử bằng những hành vi mang tính bạo lực ở những cấp độ khác nhau. Môi trường sống của các em chưa tạo điều kiện để các em hình thành và phát triển lòng nhân ái. 3. MÔ TẢ GIẢI PHÁP SAU KHI CÓ SÁNG KIẾN Với việc đánh giá đúng thực trạng về nhận thức, phương pháp pháp giáo dục lòng nhân ái cho trẻ của cha mẹ, thầy cô và thực trạng bạo lực học đường cũng như sự hình thành, phát triển lòng nhân ái trong học sinh, tôi đã nghiên cứu, tìm ra một
8. 10 số biện pháp dù rất nhỏ nhưng mang lại những hiệu quả rõ rệt trong việc giáo dục, bồi dưỡng lòng nhân ái cho học sinh. 3.1. Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức của mọi người trong việc giáo dục lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết, sẻ chia cho trẻ. Chúng ta đều biết rằng, nhận thức là khởi nguồn của hành vi. Khi cha mẹ và thầy cô chưa coi trọng vấn đề giáo dục, bồi dưỡng lòng nhân ái cho các em thì không bao giờ để tâm, suy nghĩ phải làm thế nào để giúp con em mình hình thành và phát triển lòng nhân ái và cũng không quan tâm đến hành vi của mình có ảnh hưởng như thế nào đến việc hình thành nhân cách của trẻ. Những biểu hiện chưa đúng của trẻ không được cha mẹ, thầy cô quan tâm, uốn nắn sẽ dần trở thành thói quen xấu, hình thành lối sống ích kỷ, lệch lạc. Chính vì vậy, việc giúp cho cha mẹ, thầy cô, những người gần gũi và có ảnh hưởng nhất đến trẻ, nhận thức được tầm quan trọng của phẩm chất nhân ái mà ngành giáo dục đặt ra có ý nghĩa rất lớn đến sự thành công của trẻ trong cuộc sống sau này. Thành công trong các mối quan hệ gia đình, bạn bè, đồng nghiệp góp phần quyết định đến sự thành công trên con đường sự nghiệp nói riêng và thành công trong cuộc sống nói chung của trẻ. Làm thế nào để tiếp cận, tác động và thay đổi nhận thức của cha mẹ, nâng cao hơn nữa nhận thức của thầy cô về vấn đề giáo dục lòng nhân ái của trẻ? Đây là câu hỏi mà tôi trăn trở nhất. Bởi thay đổi nhận thức của một người trưởng thành là rất khó. Và giải pháp cho vấn đề này như sau: - Trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, trong dịp nghỉ hè, tôi giới thiệu và định hướng cho giáo viên xem chương trình “Thầy cô đã thay đổi” và nói chuyện, trao đổi, bàn luận một cách rất tự nhiên với nhau về những vấn đề trong chương trình. Từ đó tôi và các đồng nghiệp cùng đưa ra phương hướng giải quyết sao cho hợp lí nhất.
9. 11 - Sau tuần làm quen, tôi gửi đến học sinh một yêu cầu: “Em muốn điều gì ở thầy cô giáo mới để giúp em học tập và rèn luyện tốt hơn trong năm học này? Hãy viết thư, lời nhắn gửi cô thầy để nói lên mong muốn của em?”. - Trong buổi họp phụ huynh đầu năm tôi đã đưa ra các mẩu giấy nhắn gửi đến cả phụ huynh và các bạn học sinh với mong muốn cùng đọc, cùng lắng nghe và cùng thấu hiểu. Giấy nhắn gửi trong buổi họp phụ huynh. Qua các lá thư, lời nhắn gửi, hầu như các em đều bày tỏ lòng biết ơn với cô giáo và mong muốn cô luôn tươi cười, vui vẻ, mặc đẹp mong thầy cô luôn lắng nghe chúng em và tổ chức cho các em nhiều hoạt động ngoại khóa, hoạt động vui chơi nhiều hơn. Với bố mẹ các em đã biết nói lời cảm ơn, lời xin lỗi và các em mong muốn đến bố mẹ luôn quan tâm, động viên các em mỗi ngày
10. 12 Với những cách đó, tôi muốn bản thân mình và giáo viên bộ môn tự liên hệ, cảm nhận, suy nghĩ về những điều mình đã làm tổn thương học sinh trong cách ứng xử không chủ ý của mình hàng ngày có tác động tiêu cực như thế nào đến hiệu quả giáo dục, đến nhân cách của trẻ. Điều đó sẽ giúp lay động cảm xúc, thức tỉnh nhận thức bản thân và định hướng thay đổi phương pháp, cách ứng xử của mình với học sinh một cách tự nhiên. Trong những buổi họp hội đồng, tôi đề cập đến vấn đề cần thiết phải giáo dục lòng nhân ái cho học sinh và nâng cao nhận thức dần cho giáo viên, cha mẹ học sinh thông qua các hoạt động phù hợp trên lớp, trong gia đình và nhà trường. - Với cha mẹ học sinh, tôi đưa ra một biện pháp đó là dành một phần thời gian trong buổi họp phụ huynh đầu năm để cùng nhau chia sẻ vấn đề này. Cách tiếp cận: + Trước khi họp phụ huynh, tôi thống nhất với giáo viên đưa nội dung phối kết hợp giáo dục lòng nhân ái cho trẻ bên cạnh việc giáo dục, rèn luyện các nội dung kiến thức, kĩ năng, phẩm chất khác cho học sinh + Tôi cho học sinh cho các em học sinh viết thư gửi bố mẹ với đề bài “Em có yêu thương bố mẹ mình không? Em mong muốn điều gì ở bố mẹ? Hãy viết một lá thư (lời nhắn) gửi bố mẹ để nói lên điều đó nhân dịp đầu năm học mới”. Là một giáo viên trẻ, tôi biết lá thư của các em rất chân thật, lột tả được thực trạng điều mà tôi muốn biết. Trong những lá thư các em viết, các em mong bố mẹ ít xem điện thoại, ít xem ti vi, bớt làm công việc mỗi ngày để có thời gian chơi với con; mong bố mẹ đừng chửi con bằng các lời lẽ nặng nề là đồ “bỏ đi”, đồ “vô tích sự”, đồ “vô dụng”, khi con không được điểm cao; mong bố mẹ không đối xử thiên vị giữa các anh chị em trong gia đình; mong bố mẹ đừng quát mắng chúng con mà hãy lắng nghe để hiểu con hơn - Khi phụ huynh đọc lá thư xong, bên cạnh việc nói về những điều tốt đẹp trong thư như lòng biết ơn, lời hứa giáo viên sẽ tiếp cận vấn đề giáo dục năng lực, phẩm
11. 13 chất cho con. Kể những câu chuyện để thấy được hậu quả của việc đối xử không công bằng trong gia đình, của việc sử dụng bạo lực trong giáo dục trẻ có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành tính cách của con trẻ. Giáo viên nói về tình trạng bạo lực học đường, lối sống ích kỷ của học sinh và lối sống đó gây hại cho trẻ như thế nào trong cuộc sống của mình: Bị bạn bè ghét bỏ, không vui, không cảm thấy hạnh phúc, khó khăn trong việc hoà nhập với cộng đồng đôi khi dẫn đến sự cô lập, tự kỉ Nhiều phụ huynh chia sẻ sau khi đọc những lá thư, những lời nhắn gửi của con: “Rất xúc động khi đọc thư của con và cảm thấy có lỗi với con.” “Chúng tôi chỉ chú trọng đến việc con học kiến thức mà coi nhẹ vấn đề giáo dục đạo đức cho con.” “Chúng tôi còn quá mải mê với công việc, với việc làm ăn kinh tế mà quên mất rằng con cái đang cần những lời động viên từ chúng tôi.” “Chúng tôi không nghĩ được xa hơn là các con sẽ bị ảnh hưởng như thế nào khi sống trong một tập thể mà không biết sẻ chia, không có tinh thần đoàn kết, tương trợ” - Giáo viên giới thiệu cho phụ huynh xem chương trình “Cha mẹ đã thay đổi” để cha mẹ rút ra được những bài học trong việc giáo dục con cái. Với cách tiếp cận này, phụ huynh và cả giáo viên đều được tác động 1 cách tự nhiên, giúp họ nâng cao nhận thức của mình về việc cần thiết phải giáo dục đạo đức cho trẻ; sự cần thiết phải đối xử công bằng giữa các con trong gia đình, giữa học sinh trong lớp; phải biết lắng nghe và giải quyết thỏa đáng những vấn đề bế tắc, bức xúc cho trẻ và việc ý thức phải làm gương cho trẻ để trẻ noi theo mà sống tốt hơn. 3.2. Giải pháp 2: Tìm cách tiếp cận hiệu quả nhằm giáo dục, bồi dưỡng lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết cho học sinh. 3.2.1. Tăng cường sự giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau trong các hoạt động học tập và rèn luyện của học sinh. Bồi dưỡng lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết cho trẻ sẽ không hiệu quả nếu như chúng ta chỉ dừng lại ở các bài giảng đạo đức hay thông qua các tiết học có nội