Báo cáo Giải pháp Nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS

Nội dung tài liệu: Báo cáo Giải pháp Nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS

1. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC BỔ SUNG TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở lí luận Công tác bổ sung là bổ sung vốn tài liệu trong quá trình sưu tầm, nghiên cứu và lựa chọn những tài liệu có nội dung tư tưởng tốt, có giá trị khoa học, thực tiễn, nghệ thuật cao để đáp ứng nhu cầu đọc và thông tin của người dùng chính thư viện đó. Công tác bổ sung được tiến hành tốt sẽ làm cho thư viện ngày càng phát triển, đảm bảo cho thư viện có khả năng thỏa mãn nhu cầu của bạn đọc và từ đó cán bộ thư viện có thể làm việc đạt hiệu quả hơn. Và ngược lại, nếu công tác bổ sung không tốt sẽ dẫn đến tài liệu không có giá trị, không thỏa mãn nhu cầu của bạn đọc và thư viện không thể phát triển. 1.1.1 Nguyên tắc bổ sung Mỗi thư viện khi tiến hành công tác bổ sung cần phải tuân theo các nguyên tắc sau đây: - Tính Đảng: là nguyên tắc đầu tiên và cũng là nguyên tắc chỉ đạo trong công tác bổ sung của các thư viện tại Việt Nam. Các thư viện phải lựa chọn và đưa vào vốn tài liệu của mình những tài liệu phù hợp với quan điểm đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hiện nay, tại thư viện nhà trường đã xây dựng được một tủ sách pháp luật có gần 100 cuốn sách gồm những văn kiện của Đảng, điều lệ, chính sách và các quyết định của Chính phủ . Ngoài ra, vì là thư viện trường học nên tủ sách pháp luật của trường còn có các văn bản pháp luật về Giáo dục và Đào tạo. - Nguyên tắc bổ sung phù hợp đặc điểm, tính chất và nhiệm vụ của thư viện trường phổ thông: Kho sách là cơ sở vật chất bảo đảm mọi họat động nghiệp vụ của thư viện. Vì vậy sách được mua cho thư viện trường phổ thông phải “phù hợp với mục tiêu và đối tượng đào tạo, chức năng và nhiệm vụ của nhà trường" gồm: Sách giáo khoa, sách tham khảo và sách nghiệp vụ. Kho sách khư viện trường phổ thông phải có nội dung mang tính khoa học giáo dục sâu sắc, phải căn cứ vào nội dung chương trình dạy và học của nhà trường, căn cứ vào nhu cầu đọc sách của 3/24
2. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... giáo viên và học sinh mà tiến hành lựa chọn, đưa sách vào thư viện. Đây cũng là căn cứ để xác định số lượng bản thích hợp để bổ sung vào thư viện. - Bổ sung thường xuyên và có kế hoạch Thư viện trường bổ sung thường xuyên theo năm học, một năm tiến hành bổ sung hai lần vào đầu năm học và đầu học kì II và bổ sung đột xuất khi Phòng Giáo dục có sách mới gửi danh mục cho các trường đăng kí. 1.1.2 Chính sách bổ sung Là việc xác định những nguyên tắc, phạm vi, tiêu chuẩn bổ sung của thư viện: - Xác định chính xác phạm vi thu thập tài liệu: là thư viện trường học nên thư viện chủ yếu sách phục vụ cho việc giảng dạy, học tập của giáo viên và học sinh. - Đảm bảo mối tương quan, tỷ lệ tương xứng trong thành phần vốn tài liệu theo nhiều khía cạnh khác nhau: + Về nội dung: Sách trong thư viện nhà trường chủ yếu là sách giáo khoa, sách tham khảo, sách nghiệp vụ và truyện thiếu nhi các loại. + Về ngôn ngữ: bổ sung những tài liệu theo ngôn ngữ mà ngành tri thức đó được xuất bản nhiều nhất, có chất lượng khoa học, thực tiễn cao đồng thời có nhiều bạn đọc sử dụng. Thư viện nhà trường bổ sung sách chủ yếu là ngôn ngữ tiếng việt và có giá trị thông tin hiệu quả nhất. + Về loại hình tài liệu: cần bổ sung những loại tài liệu nào, đặc biệt cần chú ý đến những loại tài liệu mới xuất hiện và có triển vọng phát triển ở trong nước. Thư viện trường hiện nay bổ sung chủ yếu tài liệu giấy và gần đây có bổ sung thêm tài liệu điện tử dưới dạng đĩa. - Xác định nguồn bổ sung: cần bổ sung theo nguồn nào tại nhà xuất bản hay cơ quan phát hành Thư viện nhà trường bổ sung sách chủ yếu tại các nhà sách Giáo dục và Công ty cổ phần sách thiết bị và xây dựng trường học Hà Nội. - Xác định tiêu chí thanh lọc tài liệu: Ngoài tiêu chí thanh lọc tài liệu của ngành thư viện thì thư viện mình có thể đưa ra thêm những tiêu chí cụ thể khác. 1.2 Cơ sở thực tiễn Hiện nay, hệ thống thư viện đang dần được quan tâm đặc biệt là hệ thống thư viện trường học. Tuy nhiên, bên cạnh những thư viện có vốn tài liệu phong phú, cơ bản đáp ứng được nhu cầu của bạn đọc trong nhà trường thì vẫn còn một số 4/24
3. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... thư viện còn nghèo nàn về tài liệu, hầu như bạn đọc không đủ sách để đọc hoặc có thì cũng là những sách cũ, lạc hậu không còn giá trị khoa học đặc biệt là ở các trường vùng sâu, vùng xa. Hơn nữa, Sở Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản quy định về việc học sinh khối 6,7 trong các nhà trường phải được tham gia thư viện một tiết/tuần. Thư viện phải phục vụ bạn đọc hai buổi/ ngày. Mặt khác cùng với sự ra đời ồ ạt của rất nhiều đầu sách thì việc chọn cho thư viện mình những cuốn sách tốt nhất, phù hợp với thư viện, với bạn đọc là điều cũng rất khó khăn đòi hỏi công tác bổ sung phải tiến hành hiệu quả. Như vậy, nếu vốn sách thư viện không được bổ sung thường xuyên, công tác bổ sung không được quan tâm thì bạn đọc sẽ không có sách để đọc hoặc sách thư viện nhiều nhưng lại không phù hợp với nhu cầu của bạn đọc thì sách đó cũng không có giá trị . Điều đó khiến các tiết học thư viện không hiệu quả và thư viện trở nên kém phát triển là điều tất yếu. Căn cứ vào nhiệm vụ năm học 2014– 2015 ngay từ đầu năm học, cán bộ phụ trách thư viện nhà trường đã lên kế hoạch bổ sung thêm một số đầu sách mới để phục vụ việc giảng dạy và học tập trong năm học và đảm bảo số lượng sách đạt số bản theo quy định cho việc duy trì danh hiệu thư viện tiên tiến. Trong năm học 2014 – 2015 (tính đến hết học kì I), thư viện đã bổ sung được 603 cuốn sách với 13.072.400đ cụ thể như sau: Sách giáo khoa: 52 cuốn = 527.000đ Sách tham khảo: 363 cuốn = 5.190.000đ Sách nghiệp vụ: 28 cuốn = 205.000đ Truyện thiếu nhi: 160 cuốn = 7.150.400đ Kinh phí dành cho việc bổ sung vốn tài liệu của thư viện được lấy từ nguồn kinh phí ngân sách nhà nước, xã hội hóa hoạt động thư viện. Hàng năm, nhà trường dành kinh phí bổ sung cho thư viện từ 2 - 3% tổng ngân sách giáo dục để mua sắm sách, báo, thiết bị sửa chữa, nâng cấp thư viện thực hiện theo Thông tư liên Bộ Tài chính – Giáo dục và Đào tạo số 30/TTLB ngày 26/7/1990. 5/24
4. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỔ SUNG TÀI LIỆU TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG THCS Trong những năm qua, nhà trường đã thực hiện việc bổ sung tài liệu theo các bước sau: 2.1 Các bước của quá trình bổ sung tài liệu - Xác định các bước tiến hành bổ sung tài liệu để: + Bổ sung tài liệu đúng diện yêu cầu. + Tránh bổ sung tài liệu trùng lặp. + Nâng cao chất lượng tài liệu trong thư viện. • Quy trình bổ sung: Lên kế hoạch bổ sung tài liệu Nhận danh mục tài liệu từ các nhà cung cấp Gửi danh mục đến các tổ chuyên môn để giáo viên đăng kí Tra trùng Loại Trùng Chọn Ban Giám hiệu phê duyệt Gửi danh mục tài liệu đến các nhà cung cấp và đặt mua 6/24
5. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... Nhận tài liệu, kiểm tra, đối chiếu Đăng kí tổng quát Xử lí kĩ thuật Xếp giá • Phân công chi tiết: Người chịu trách Bước Nội dung nhiệm 1 Cán bộ thư viện Lên kế hoạch bổ sung tài liệu (định kỳ, đột xuất). 2 Cán bộ thư viện Nhận danh mục tài liệu từ các nhà cung cấp: qua email. 3 Cán bộ thư viện Gửi danh mục đến các tổ chuyên môn để giáo viên đăng kí mua tài liệu. 7/24
6. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... 4 Tổ trưởng chuyên môn, Tra trùng: Tiến hành tra trùng các tài liệu cán bộ thư viện được chọn trên danh mục. - Nếu tài liệu trùng thì loại ra. - Nếu không trùng thì chọn. 5 Hiệu trưởng, Hiệu phó Ban Giám hiệu phê duyệt 6 Cán bộ thư viện Gửi danh mục tài liệu đến các nhà cung cấp và đặt mua. 7 Cán bộ thư viện Nhận tài liệu, kiểm tra, đối chiếu. 8 Cán bộ thư viện Đăng kí tổng quát: Vào sổ đăng kí tổng quát (tổng số sách, tổng giá tiền, số chứng từ). 9 Cán bộ thư viện, nhóm Xử lí kĩ thuật: đóng dấu, dán nhãn, vào sổ cộng tác viên đăng kí cá biệt: nhan đề, tác giả, nơi- nhà- năm xuất bản, giá tiền, số vào sổ tổng quát, môn loại. 10 Cán bộ thư viện Xếp giá: Xếp sách lên giá phục vụ bạn đọc. 2.2 Hình thức bổ sung tài liệu Thư viện trường học thân thiện chính là một không gian mở giúp bạn đọc sử dụng thư viện một cách linh hoạt và hiệu quả, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thông tin, xây dựng thói quen đọc sách và tích cực tham gia các hoạt động của thư viện, hỗ trợ việc dạy và học, phát triển mối quan hệ thân ái, cởi mở giữa cán bộ thư viện và giáo viên, học sinh. Thư viện nhà trường hiện nay có diện tích 120m2 gồm phòng kho, phòng đọc học sinh và phòng đọc giáo viên. Với cơ sở vật chất và trang thiết bị đầy đủ, thư viện có thể đảm bảo phục vụ 100% giáo viên và học sinh. Thư viện phục vụ các lớp 6,7 theo thời khóa biếu mỗi lớp 1 tiết/tuần. Khối 8,9 học sinh mượn sách theo yêu cầu theo lịch mượn của thư viện. Thư viện nhà trường bổ sung sách, truyện theo kinh phí nhà trường cấp. Thư viện sẽ tiến hành bổ sung 2 lần/năm vào mỗi đầu học kì của năm học. Hiện nay, thư viện đã tiến hành hai hình thức bổ sung đó là bổ sung ban đầu và bổ sung hiện 8/24
7. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... tại. Trong thời gian tới, thư viện tiếp tục có kế bổ sung nữa đó là bổ sung hoàn bị (tương lai). * Bổ sung ban đầu Là hình thức bổ sung đầu tiên được áp dụng trong thư viện ngay sau khi có quyết định thành lập và sẽ kết thúc ngay sau khi thư viện bắt đầu mở cửa phục vụ bạn đọc. Là thư viện trường học nên thư viện nhà trường ban đầu bổ sung chủ yếu là sách giáo khoa và sách giáo viên. Tính đến năm 2010, khi có cán bộ thư viện chuyên trách có nghiệp vụ thư viện về tiếp thì thư viện đã bổ sung được hơn 1000 cuốn sách trong đó có hơn 200 cuốn sách giáo khoa, gần 300 cuốn sách nghiệp vụ và gần 1000 cuốn sách tham khảo trong đó có cả truyện thiếu nhi. Kết thúc kế hoạch bổ sung ban đầu, thư viện nhà trường đã xây dựng được kho tài liệu hạt nhân chủ yếu là sách giáo khoa, sách nghiệp vụ và sách tham khảo phù hợp với chức năng và nhiệm vụ của thư viên trường học. Kho tài liệu này sẽ tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của thư viện. * Bổ sung hiện tại Là hình thức được áp dụng thường xuyên trong thư viện tính từ khi thư viện mở cửa để phục vụ bạn đọc. Đây là hình thức cung cấp năng lượng cho thư viện để thư viện luôn trong trạng thái hoạt động. Bổ sung hiện tại còn giúp cho thư viện có được những tài liệu phản ánh được sự phát triển của xã hội, của khoa học tự nhiên và văn học nghệ thuật. Kết thúc phương thức bổ sung ban đầu, thư viện nhà trường tiến hành lập kế hoạch bổ sung hiện tại thường xuyên, liên tục. Từng học kì, từng năm học thư viện căn cứ vào nhu cầu của giáo viên, học sinh và lượt sách luân chuyển để xây dựng kế hoạch bổ sung. Kế hoạch bổ sung sẽ giúp cho thư viện chủ động chủ động tiến hành việc bổ sung của mình một cách liên tục và có hệ thống. Từ đó thư viện biết cần phải bổ sung những loại sách nào? Cần bao nhiêu bản? Và hàng năm, thư viện nhà trường đã lập kế hoạch bổ sung cho mình. Đầu năm học và đầu học kì II, thư viện gửi thông báo tới các tổ trưởng tổ bộ môn về nhu cầu mua sách phục vụ cho việc giảng dạy. vào thời gian nhất định, thư viện sẽ kiểm tra, tổng kết và lên danh mục mua sách theo yêu cầu của giáo viên. 9/24
8. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... Đối với truyện thiếu nhi, thư viện sẽ có cuộc phỏng vấn các em theo lớp, đồng thời theo dõi truyện mới được xuất bản, thăm dò nhu cầu đọc của các em để bổ sung đạt hiệu quả nhất. Cụ thể: Năm học 2010-2011 2011-2012 2012-2013 2013 – 2014 Loại sách Sách giáo khoa 107 154 105 222 Sách tham khảo 402 509 535 493 Sách nghiệp vụ 128 20 36 41 Tổng sách 637 683 676 756 Tổng tiền 18.258.000đ 19.014.500đ 16.890.000đ 19.800.000đ Thống kê số lượng sách bổ sung qua các năm Thực trạng công tác bổ sung tài liệu của thư viện trong những năm qua dù đã có nhiều cố gắng, song vẫn còn những bất cập, nguyên nhân do sự phối hợp giữa các khâu trong quy trình bổ sung chưa thực sự đồng bộ do nhiều nguyên nhân: Nhiều giáo viên chưa quan tâm đến việc lập danh mục tài liệu đề nghị mua, do vậy thường chậm trễ trong việc lựa chọn tài liệu. Do hạn hẹp về kinh phí do vậy thư viện không tiến hành bổ sung được ngay khi tài liệu mới xuất bản, khi bổ sung thì tài liệu cần bổ sung đã hết vì vậy nhiều tài liệu không bổ sung được kịp thời. Tài liệu điện tử trong những năm qua số lượng bổ sung còn ít. Nguyên nhân kinh phí mua các tài liệu điện tử cao và để quản lý được loại hình tài liệu này thì cơ sở vật chất phải được tăng cường đầu tư. Tài liệu tra cứu trong thư viện còn hạn chế về số lượng. 10/24
9. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... Nhu cầu cách thức đọc đã có sự thay đổi. Nhiều học sinh có xu hướng thích đọc những truyện tranh với những nội dung đơn giản, ngại đọc các loại sách kinh điển, lý luận, đặc biệt các sách dày, nhiều tập. Xu hướng đọc hiện nay ít nhiều có biểu hiện lệch lạc do đó, tài liệu trong thư viện phần nào chưa đáp ứng được tối đa nhu cầu của học sinh. Trước những khó khăn, thách thức trên, để nâng cao chất lượng công tác bổ sung tài liệu, phát triển “văn hoá đọc” tôi đã thực hiện một số giải pháp được đề cập trong chương 3 của sáng kiến kinh nghiệm. 11/24
10. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC BỔ SUNG TÀI LIỆU TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG THCS 3.1 Về kinh phí Hàng năm nhà trường cần đầu tư thêm kinh phí cho hoạt động thông tin thư viện nói chung và công tác bổ sung tài liệu nói riêng. Với nguồn kinh phí cụ thể, cán bộ thư viện có thể chủ động hơn trong công tác bổ sung. 3.2 Khai thác các nguồn tài liệu bổ sung Để bổ sung được nhiều thì cũng cần phải có kinh phí của nhà trường. Tuy nhiên không phải thư viện nào cũng có kinh phí bổ sung nhiều, thường xuyên và không phải chỉ đến cửa hàng sách và có hết những sách mình cần. Bởi vậy, cần phải khai thác nhiều nguồn bổ sung thì công tác bổ sung mới đạt hiệu quả, vốn tài liệu trong thư viện mới phong phú và đa dạng. Thư viện nhà trường đã tiến hành phương pháp khai thác nguồn tài liệu như sau: • Nghiên cứu thư mục và các mục lục sách giới thiệu của các nhà xuất bản Các loại thư mục và mục lục giới thiệu sách của nhà nhà xuất bản Giáo dục và một số nhà xuất bản khác giúp chúng ta theo dõi những ấn phẩm đã xuất bản và đã phát hành. Từ đó, thư viện có thể chọn những cuốn sách tốt nhất, mới nhất mà phù hợp yêu cầu của bạn đọc mà hiện tại thư viện mình chưa có hoặc số lượng chưa đủ để đáp ứng nhu cầu tin của bạn đọc. Thư mục, mục lục giới thiệu sách là cố vấn đắc lực nhất giúp cán bộ thư viện nghiên cứu, đánh giá chất lượng thành phần của kho sách, xây dựng kế hoạch bổ sung sách. Hiện nay, thư viện nhà trường luôn tham khảo mục lục sách mới, sách sắp phát hành của nhà sách Giáo dục , nhà sách Kim đồng. Hàng tháng hoặc hàng quý, các nhà xuất bản sẽ gửi danh mục sách về địa chỉ mail của cán bộ thư viện. Căn cứ vào đó, thư viện sẽ xây dựng chính sách bổ sung theo yêu cầu của học sinh, giáo viên. • Mua và đặt mua ở các nhà sách Mua tài liệu là một phương thức bổ sung tài chủ yếu trong các thư viện. Thư viện nhà trường có thể trực tiếp đặt mua tại các nhà xuất bản, nhà sách những tài liệu mà thư viện mình cần. 12/24
11. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bổ sung tài liệu tại thư viện trường THCS ................................................................................................... Thư viện nhà trường đã thực hiện kế hoạch đặt mua sách tại nhà xuất bản và công ty quản lí thiết bị trường học. Với sách tham khảo, sách nghiệp vụ và truyện thiếu nhi thư viện đã trực tiếp đến các nhà sách Giáo dục, nhà sách Trí tuệ và nhà sách Kim đồng chọn mua theo danh sách bổ sung. Với những sách có nhiều tập nhưng không xuất bản các tập cùng một lúc thư viện sẽ đặt mua các tập kế tiếp. ví dụ như cuốn “Kể chuyện Bác Hồ”, các loại truyện tranh trinh thám, khám phá. Phương thức này giúp thư viện chủ động trong công tác bổ sung và chắc chắn sẽ thực hiện được kế hoạch đã đặt ra. Tuy nhiên, phương thức này lại phụ thuộc vào kinh phí của nhà trường và không phải thư viện nào cũng có nguồn kinh phí thường xuyên, nguồn kinh phí lớn đặc biệt là những trường nhỏ. Vậy để công tác bổ sung vẫn đạt hiệu quả cao thì thư viện phải khai thác tài liệu từ nhiều nguồn khác. • Dựa vào hình thức kết nghĩa giữa nhà trường và các cơ quan đơn vị khác, với Ban phụ huynh nhà trường để nhận sách tặng, biếu Đây cũng là một phương thức bổ sung khá phổ biến. Thư viện có thể dựa vào mối quan hệ của nhà trường để khai thác nguồn tài liệu. Quán triệt nguyên tắc xây dựng vốn sách, báo phải kết hợp và thuyết phục sự tham gia từ nhà trường và gia đình, các tổ chức xã hội....Phải có sự gắn kết và phối hợp tham gia của Ban giám hiệu, Ban phụ huynh vào phong trào ủng hộ sách. “Vì sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ, kết hợp giữa nhà trường và hội phụ huynh cùng chăm sóc giáo dục con em chúng ta”. Sau nhiều năm ủng hộ sách, xây dựng thư viện trường do hội phụ huynh phát động đã thu được kết quả rất khích lệ. Những cuốn sách do hội phụ huynh đóng góp mang một ý nghĩa rất lớn, thể hiện sự quan tâm của hội phụ huynh với nhà trường và đặc biệt với các thế hệ con em mình trong việc giáo dục và đào tạo. Cụ thể năm học 2014 – 2015, nhân dịp kỷ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, nhà trường đã được nhà thơ Trần Đăng Khoa – Phụ huynh học sinh Trần Trâm Anh (Lớp 8A) đã tặng rất nhiều sách cho thư viện cụ thể là 142 cuốn trị giá 25.000.000đ. Sách chủ yếu được tặng là sách văn học và một số truyện thiếu nhi. • Phát động phong trào quyên góp sách tới cán bộ, giáo viên, học sinh. 13/24