Báo cáo Biện pháp Tổ chức trò chơi học tập nhằm tạo hứng thú cho học sinh trong dạy học môn Toán Lớp 4 theo chương trình GDPT 2018

Nội dung tài liệu: Báo cáo Biện pháp Tổ chức trò chơi học tập nhằm tạo hứng thú cho học sinh trong dạy học môn Toán Lớp 4 theo chương trình GDPT 2018

1. 2. Đối tượng áp dụng - 45 học sinh lớp 4C trường Tiểu học An Tiến II. NỘI DUNG BIỆN PHÁP 1. Mục tiêu của biện pháp - Nghiên cứu, tìm hiểu mục tiêu, nội dung trò chơi về các mạch kiến thức: + Số học + Đại lượng và số đo đại lượng. + Các yếu tố hình học + Giải bài toán có lời văn. - Nắm bắt được thực trạng của tình hình học tập môn học này qua các năm để tìm ra nguyên nhân và biện pháp cụ thể qua từng mặt mạnh yếu. Từ đó rút ra bài học và đề xuất ý kiến của mình góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy. - Từ thực tiễn vấn đề giáo viên chưa vận dụng nhiều trò chơi vào dạy học hoặc sử dụng trò chơi vào dạy học chưa hiệu quả. Tôi nghiên cứu và áp dụng một số trò chơi vào dạy học giúp học sinh có hứng thú hơn trong học tập môn Toán lớp 4 nhằm nâng cao chất lượng học tập. 2. Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn để xây dựng biện pháp 2.1. Cơ sở lý luận Bước sang thế kỉ XIX, hành trang quan trọng nhất của mỗi quốc gia là chiến lược giáo dục đào tạo con người, là tiềm năng trí tuệ của con người. Bởi vậy, trong công cuộc đổi mới của đất nước, Đảng ta đã vạch ra những chủ trương, đường lối, chính sách sáng suốt nhằm đưa nước ta thành một nước Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa. Nghị quyết Trung Ương II, khóa VIII, đã khẳng định: “ Muốn Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước thì nguồn nhân lực con người là yếu tố hàng đầu, để thực hiện mục tiêu này”. Do đó, phát triển giáo dục là nền tảng tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những động lực thúc đẩy sự Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội. Chính vì lẽ đó ở Tiểu học, môn Toán chiếm thời lượng rất lớn, hơn nữa việc đặc trưng của bộ môn; môn Toán có ưu thế lớn trong việc phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tự giác của học sinh. Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của học sinh Tiểu học: "Học sinh Tiểu học luôn luôn hiếu động, ham chơi thích cái mới lạ nhưng lại chóng chán". Đối với trẻ trò chơi là một phát hiện mới, kích thích tò mò, muốn tìm hiểu, khám phá. Do vậy quan điểm: “Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt động học tập” là phù hợp với học sinh trường tiểu học. Trò chơi toán học nhằm mục đích là thông qua trò chơi để củng cố kiến thức của bài học, luyện tập lại kiến 2
2. thức của bài mới, phát hiện ra kiến thức mới của bài học. Thông qua trò chơi học sinh nắm được kiến thức của bài học một cách nhẹ nhàng. Trong quá trình học toán ở Tiểu học, sử dụng trò chơi toán học có nhiều tác dụng như sau: Giúp học sinh thay đổi loại hình hoạt động trong giờ học, làm cho giờ học bớt căng thẳng, tạo cảm giác thoải mái, dễ chịu. Học sinh tiếp thu kiến thức nhẹ nhàng, học sinh ham học và gây hứng thú trong học tập. Kích thính sự tìm tòi, tạo cơ hội để học sinh tự thể hiện mình. Thông qua trò chơi, học sinh vận dụng kiến thức năng nổ, hoạt bát, kích thích trí tưởng tượng, trí nhớ. Từ đó phát triển tư duy mềm dẻo, học tập cách xử lý thông minh trong những tình huống phức tạp tăng cường khả năng vận dụng trong cuộc sống để dễ dàng thích nghi với điều kiện mới của xã hội. Vì vậy trò chơi toán học rất cần thiết trong giờ học toán ở Tiểu học. 2.2. Cơ sở thực tiễn Thực tế cho thấy, công tác hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực tại trường tôi đang công tác đã được triển khai thực hiện. Nhìn chung, các giáo viên trong nhà trường đã tiếp cận được phương pháp dạy học mới này. Tuy nhiên, trong quá trình thực vẫn còn một số hạn chế, tồn tại như sau: - Về giáo viên: + Nhiều giáo viên có năng lực sử dụng CNTT còn hạn chế nên việc ứng dụng CNTT vào xây dựng bài giảng và tổ chức dạy học còn khó khăn. Nhiều giáo viên chưa phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu tìm tòi nhằm nâng cao năng lực sử dụng, ứng dụng CNTT vào dạy học. + Nhiều giáo viên giảng dạy vẫn đặt nặng mục tiêu kiến thức mà chưa chú trọng đến việc giúp học sinh phát triển phẩm chất, năng lực theo mục tiêu chương trình giáo dục 2018 đề ra. + Việc giáo viên sử dụng trò chơi và dạy học vẫn chưa hiệu quả, chưa nhiều nên việc tạo hứng thú học tập cho học sinh vẫn còn nhiều hạn chế. - Về học sinh: + Năng lực, nhận thức của các em trong lớp không đồng đều, còn nhiều hạn chế nên khó khăn trong việc tiếp cận với cùng một nội dung chương trình học tập mới hiện nay. + Một số học sinh còn mải chơi, chưa có hứng thú học tập, thái độ học tập chưa đúng đắn. Ý thức tự giác trong học tập còn chưa cao, không tập trung vào bài giảng của thầy cô, chưa chú ý nhiều trong giờ học. 3
3. + Một số học sinh khi giải toán còn nhút nhát, không tự tin làm bài, chưa có tinh thần học hỏi, chưa chủ động, tích cực trong giờ học, chưa hăng hái phát biểu xây dựng bài. Bậc tiểu học, công tác dạy học môn Toán có tầm quan trọng đáng kể, vì nó giúp học sinh bắt đầu làm quen với việc quan sát và hiểu về thế giới xung quanh bằng “cái nhìn Toán học”. Cách dạy và học theo hướng phát triển năng lực sẽ tạo tiền đề cho sự hình thành nhân sinh quan cũng như nhiều phẩm chất cần thiết của người lao động mới: sáng tạo, biết thể hiện quan điểm cá nhân, biết giao tiếp và chung sống trong cộng đồng, ... Như vậy, giáo viên cần có những đổi mới trong cách thức tổ chức dạy học nhằm giúp học sinh thay đổi thái độ học tập, tập trung, chủ động hơn trong học tập. Từ đó giúp các em hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của người học và nâng cao chất lượng học tập. 3. Nội dung biện pháp 3.1. Biện pháp 1: Nghiên cứu, thiết kế và tổ chức trò chơi Toán học phù hợp với nội dung và cấu trúc bài dạy. - Với sự phong phú, đa dạng các trò chơi dạy học và sự sáng tạo của giáo viên trong việc vận dụng nên luôn nghĩ và sáng tạo ra nhiều trò chơi hay, hiệu quả khi áp dụng vào dạy học. Để thực hiện biện pháp này đạt hiệu quả mỗi giáo viên phải có kế hoạch chuẩn bị chu đáo, tỉ mỉ, cặn kẽ và đảm bảo các yêu cầu sau: + Trò chơi mang ý nghĩa giáo dục + Trò chơi phải nhằm mục đích củng cố, khắc sâu nội dung bài học. + Trò chơi phải phù hợp với tâm lý học sinh lớp 4, phù hợp với cơ sở vật chất của nhà trường. + Hình thức tổ chức tổ chức trò chơi phải đa dạng, phong phú. + Trò chơi gây được sự hứng thú, lôi cuốn học sinh. * Tiến hành trò chơi học tập: Cách tổ chức trò chơi: Thời gian tiến hành trò chơi tùy từng nội dung bài học đã sắp xếp giáo viên linh động thời gian. Bước 1: Nêu tên trò chơi. Bước 2: Phổ biến luật chơi: Nêu rõ cách chơi và cách đánh giá Bước 3: Tiến hành chơi Bước 4: Tổng kết trò chơi: + Nhận xét kết quả chơi, giáo viên nêu thêm những tri thức được học tập qua trò chơi, những sai lầm cần tránh. 4
4. + Thưởng – phạt phải công minh, đúng luật sao cho người chơi chấp nhận thoái mái và tự giác làm trò chơi thêm hấp dẫn, kích thích học tập của học sinh. Động viên hoặc phạt những học sinh chưa có câu trả lời đúng bằng những hình thức đơn giản, vui như: chào các bạn thắng cuộc, hát một bài, ) 3.2. Biện pháp 2: Vận dụng trò chơi vào khởi động bài học giúp học sinh hứng thú và có tâm thế thoải mái trước giờ học Khởi động bài học là hoạt động mở đầu mỗi tiết học, bài học. Việc khởi động bài học hay, khoa học, sáng tạo có ý nghĩa quan trong trong việc tạo hứng thú và tâm thế thoải mái cho học sinh. Việc kiểm tra bài cũ thường được sử dụng trước đây luôn tạo áp lực đầu mỗi giờ học cho các em. Vì vậy, luôn tạo tâm thế lo âu trước các giờ học nên các em học tập không hiệu quả. - Một số trò chơi được áp dụng trong phần Khởi động: Ví dụ 1: Trong bài 11: Hàng và lớp. Để giúp học sinh có hứng thú đầu giờ học, tôi đã xây dựng và cho các em tham gia trò chơi “THỬ THÁCH LÀM VƯỜN”. Trò chơi được xây dựng các câu hỏi dưới dạng trắc nghiệm khách quan, lựa chọn đáp án đúng. Luật chơi: Các em giơ đáp án trả lời (có thể dùng bảng viết, bông hoa đáp án hoặc dùng mã QR) Trò chơi đã giúp các em có tâm thế thoải mái, hứng khởi trước giờ học. Nội dung trò chơi trên phần mềm Powerpoint: 5
5. Ví dụ 2: Trong bài 14: So sánh các số có nhiều chữ số. Để khởi động bài học tôi tổ chức cho các em tham gia trò chơi “MÊ CUNG BÍ ẨN”. Trò chơi được xây dựng trên phần mềm Powerpoint với những hình ảnh bắt mắt về mê cung và đưa ra các câu hỏi tượng trưng cho những chướng ngại vật để thoát ra khỏi mê cung. Các câu hỏi được xây dựng dưới dạng các câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhằm tiết kiệm về thời gian cho trò chơi. Nội dung trò chơi được xây dựng có liên quan đến bài học mới giúp giáo viên kết nối vào bài mới. Tham gia chơi: Các em xung phong hoặc giáo viên lựa chọn các bạn trả lời. Việc giáo viên lựa chọn những học sinh trầm, không mạnh dạn hay học yếu phù hợp với những câu hỏi đơn giản, dễ giúp các em tự tin, mạnh dạn hơn. Nội dung trò chơi trên phần mềm Powerpoint: 6
6. - Hiệu quả của biện pháp thực hiện: Hiệu quả đầu tiên phải nói đến là giúp học sinh có hứng thú, tập trong hơn trong hoạt động học tập hấp dẫn này nên các em đã yêu thích học tập bộ môn hơn. Mỗi bài đóng góp mỗi ít giúp các em hình thành thói quen tập trung hơn trong học tập, hào hứng hơn trong học tập từ đó giúp các em hình thành năng lực tự chủ, tự học, năng lực giao tiếp, trong học tập. 3.3. Biện pháp 3: Vận dụng trò chơi vào dạy học phần khám phá kiến thức giúp học sinh tích cực hoá hoạt động học tập. “Hoạt động” là nội dung học tập mà ở đó các em được khám phá kiến thức khoa học của nội dung bài học. Việc tổ chức trò chơi trong học tập phần này giúp các em có cơ hội được thể hiện mình, phát huy tính tự chủ, tự học cho các em. Đồng thời, trò chơi dạy học đã tạo một môi trường học mở cho các em, không gò bó trong việc ghi chép. Các em chủ động, tích cực hơn trong học tập từ đó các em ghi nhớ kiến thức bền vững hơn, đồng thời các năng lực giao tiếp hợp tác, phát huy tính sáng tại trong học tập. - Hình thức tổ chức thực hiện biện pháp: Trò chơi trong dạy học phần hoạt động, khám phá được phong phú và đa dạng về hình thức hơn, bởi thời gian áp dụng trò chơi được lâu hơn. Vì vậy, trong dạy học tôi thường xuyên vận dụng linh hoạt và lồng ghé những phương pháp, kỹ thuật dạy học khác nữa để đạt hiệu quả cao hơn. 7
7. - Một số trò chơi được áp dụng trong phần khám phá: Ví dụ 1: Trong bài 7: Đo góc, đơn vị đo góc. Sau khi đã cung cấp cho các em đủ thông tin, kiến thức về cách đo góc và đơn vị đo góc tôi đã tổ chức trò chơi “ĐÔI BẠN HIỂU Ý NHAU”. Vận dụng những hình ảnh sinh động và sử dụng phần mềm Powerpoint để xây dựng bài giảng nhằm tạo hứng thú cho học sinh trong học tập. Trò chơi được xây dựng trên các nhiệm vụ về việc vận dụng kiến thức đo góc và đơn vị đo góc. Tổ chức cho các em làm việc nhóm cặp đôi theo bàn. Luật chơi: Các em vận dụng kiến thức đã học, dụng cụ học tập cần thiết để cùng nhau đo góc và trả lời các nhiệm vụ giáo viên giao. Trò chơi đã giúp các em được khám phá kiến thức, vận dụng kiến thức một cách chủ động và có hứng thú khi học tập nhóm cùng bạn. Nội dung trò chơi trên phần mềm Powerpoint: 8
8. Ví dụ 2: Trong bài 11: Hàng và lớp. Để giúp học sinh có hứng thú trong học tập học và phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập, tôi đã xây dựng và cho các em tham gia trò chơi “AI NHANH HƠN”. Trò chơi được xây dựng các câu hỏi, nhiệm vụ học tập. Các em làm việc độc lập để thực hiện cá nhân nhanh nhiệm vụ học tập từ đó các em xung phong trả lời câu hỏi. Trò chơi phát huy tính nhanh nhạy trong học tập của các em, giúp não bộ các em có phản xạ nhanh, tính toán nhanh trong học tập. Trò chơi đã giúp các em có hứng thú hơn trong học tập. Giúp các em phát triển năng lực tư duy, tự chủ trong học tập. Nội dung trò chơi trên phần mềm Powerpoint: 9
9. - Hiệu quả của biện pháp thực hiện: Trò chơi thực hiện đã giúp lớp học thêm sôi nổi và học sinh hào hứng, trò chơi thực hiện trong bài học đã huy động được số đông học sinh tham gia. Như vậy, trò chơi áp dụng đã giúp học sinh có hứng thú hơn trong học tập. Với kết quả tính toán, giải quyết vấn đề của trò chơi rất nhanh điều này cho thấy mức độ hứng thú, khả năng tập trung để khám phá ra nhiều kiến thức mới của các em đã được nâng cao từ đó hình thành và phát triển cho các em nhiều năng lực tốt. 10
10. 3.3. Biện pháp 3: Vận dụng trò chơi vào luyện tập giúp học sinh cũng cố kiến thức và phát triển năng lực vận dụng giải quyết vấn đề. Luyện tập, cũng cố là hoạt động giúp các em vận dụng kiến thức vào làm bài tập, giải quyết vấn đề sáng tạo; giúp các em khắc sâu kiến thức hơn sau bài học. Để giúp các em củng cố và vận dụng kiến thức tôi đã thường xuyên sử dụng trò chơi vào dạy học phần củng cố, luyện tập cuối bài. Sau một giờ học căng thẳng, hoạt động chơi giúp các em như được thư giãn, thỏai mái hơn sau giờ học. Đồng thời, với nội dung trò chơi giúp các em khắc sâu được kiến thức đã học. Ví dụ 1: Trong bài 13: Làm tròn số đến hàng trăm nghìn. Để giúp học sinh củng cố lại bài học, tôi cho các em thảo luận cặp đôi để cùng thảo luận trả lời các câu hỏi trong trò chơi “ TUYỂN DỤNG ĐẦU BẾP”. Học sinh không giơ trả lời nhanh câu hỏi mà giáo viên sẽ mời học sinh trình bày sản phẩm chung của 2 bạn cùng nhóm. Trò chơi đã giúp các em được hỗ trợ nhau trong học tập. Giúp các em phát triển năng lực giao tiếp hợp tác tốt. Nội dung trò chơi trên phần mềm Powerpoint: 11
11. Ví dụ 2: Trong bài 15: Làm quen với dãy số tự nhiên. Để giúp học sinh vận dụng kiến thức bài học, tôi cho các em tham gia trò chơi “CHÚ ONG CHĂM CHỈ”. Học sinh sẽ giơ tay nhanh để dành quyền trả lời những câu hỏi mà giáo viên xây dựng trong trò chơi. Trò chơi đã giúp các em phát huy tính năng động, tích cực, tư duy sáng tạo và nhanh nhạy trong học tập. Nội dung trò chơi trên phần mềm Powerpoint: - Hiệu quả của biện pháp thực hiện: Trò chơi thực hiện đã giúp lớp học thêm sôi nổi và học sinh hào hứng, trò chơi thực hiện trong bài học đã huy động được số đông học sinh tham gia. Như vậy, trò chơi áp dụng đã giúp học sinh có hứng thú hơn trong học tập. Với kết quả tính toán, giải quyết vấn đề của trò chơi rất nhanh điều này cho thấy nhiều năng lực của các em đã hình thành và phát triển tốt. 12