Báo cáo Biện pháp Thực trạng và giải pháp phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc

Nội dung tài liệu: Báo cáo Biện pháp Thực trạng và giải pháp phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc

1. BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 1. LỜI GIỚI THIỆU Quấy rối tình dục gây ra những tác động vô cùng lớn cho bản thân phụ nữ và trẻ em gái nói riêng và cho toàn xã hội nói chung - làm giảm hiệu quả công việc, học tập gây mất tự tin và ảnh hưởng xấu tới thể chất và tinh thần của những người bị hại. Do đó, đảm bảo môi trường sống an toàn và đặc biệt cho đối tượng học sinh khỏi các nguy cơ bị quấy rối tình dục là một việc làm hết sức cấp thiết. Trong xã hội ngày nay, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, cùng với sự phát triền mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường thì giới trẻ đang sống trong mối quan hệ xã hội rất đa dạng và phức tạp. Giới trẻ hiện nay đang được hưởng rất nhiều tiện ích từ sự phát triển của xã hội. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển là những hệ lụy, những tệ nạn xã hội mang lại, mà giới trẻ lại là đối tượng dễ bị ảnh hưởng vì các bạn vẫn còn rất non nớt trong nhận thức, suy nghĩ và hành động. Nếu không quan tâm và can thiệp kịp thời thì các bạn rất dễ rơi vào tình trạng trầm cảm, thiếu tự tin, cô lập.... Thời gian gần đây vấn đề trẻ em bị quấy rối, xâm hại trở nên nhức nhối hơn bao giờ hết. Ở nước ta, thời gian gần đây, vấn đề quấy rối tình dục đang gây bức xúc trong xã hội. Loại tội phạm này ẩn xung quanh ta, chỉ cần có cơ hội là hành động bất chấp luân thường đạo lí, hậu quả của sự quấy rối tình dục để lại đối với nạn nhân, gia đình và xã hội là rất nặng nề. Đó là trường hợp của ông Nguyễn Khắc Thủy (78 tuổi, ở Vũng Tàu) bị gia đình các nạn nhân tố cáo tội dâm ô trẻ em hay vụ ca sĩ Phạm Anh Khoa bị nhiều đồng nghiệp nữ tố cáo tội quấy rối tình dục đã làm dậy sóng dư luận suốt thời gian qua. Mới gần đây hàng loạt vụ việc quấy rối tình dục xảy ra chính tại trường học mà nạn nhân là các bạn học sinh đã khiến dư luận xã hội rất quan tâm như vụ hiệu trưởng trường phổ thông Dân tộc nội trú huyện Thanh Sơn (Phú Thọ) Đinh Bằng My bị bắt vì có hành vi dâm ô các nam học sinh; vụ thầy giáo ở Bắc Giang dâm ô 13 nữ sinh; thầy giáo ở Lào Cai bị tố làm nữ sinh lớp 8 mang thai; thầy giáo ở Bình Thuận dâm ô với 8 học sinh tiểu học Qua những vụ việc đó, phần nào phản ánh một thực trạng vi phạm về đạo đức ở một số người ngay cả những tầng lớp trí thức. Trên thực tế còn rất nhiều vụ việc mà các bạn và gia đình không khai báo do bị đe dọa, dùng tiền mua chuộc hoặc cảm thấy xấu hổ. Sự im lặng sẽ để lại hậu quả rất lớn về tâm lý, sức khỏe 3
2. cũng như tạo đà cho những lần xâm hại tiếp theo của kẻ xấu. Vấn đề quấy rối tình dục tại Việt Nam được ví như “phần chìm của tảng băng” mà những câu chuyện đọc được, nghe được chỉ là một phần rất nhỏ. Một thống kê của tổ chức Action Aid tại Việt Nam cho thấy có đến 87% phụ nữ và trẻ em gái tại thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội từng bị quấy rối tình dục nơi công cộng. Trong đó đối tượng nữ học sinh, sinh viên là nhóm dễ trở thành nạn nhân. Ở lứa tuổi học sinh THPT, các bạn đã bắt đầu bộc lộ tâm lý giới tính, có cơ thể gợi cảm thu hút sự chú ý của người khác giới. Tâm lý tò mò về giới tính và thích khám phá bản thân và của người khác nhưng các bạn lại còn thiếu nhiều kiến thức về sức khỏe sinh sản. Các bạn chưa được trang bị nhiều những kiến thức giáo dục về giới tính và kỹ năng tự vệ khi bị quấy rối tình dục. Vì vậy, khi bị quấy rối, lạm dụng tình dục thì không nhận biết được hoặc không biết cách phòng vệ. Các bạn cần được nâng cao nhận thức về những biểu hiện của hành vi quấy rối tình dục, biết nói không với những hành vi quấy rối tình dục và cách phòng vệ khi bị quấy rối. Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc là một ngôi trường nằm trong khối GDTX. Trong những năm qua, dù chất lượng đầu vào của học sinh đã được nâng lên đáng kể nhưng nhìn chung còn thấp so với các trường khác trên địa bàn tỉnh. Nhận thức của nhiều bạn học sinh còn hạn chế nên hiện tượng bị quấy rối tình dục trong học sinh là không tránh khỏi. Học sinh với bản tính thật thà, hiền lành các bạn dễ bị lợi dụng trong các mối quan hệ khác giới. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc học tập mà có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm, sinh lí của các bạn. Mặt khác, điều kiện sống gia đình tuy không còn nhiều khó khăn nhưng một bộ phận các bạn lại sống trong những gia đình thiếu sự quan tâm, chăm sóc của cha mẹ nên các bạn còn thiếu những hiểu biết nhất định về vấn đề này. Vì vậy ở các bạn học sinh đang tồn tại một khoảng trống không hề nhỏ về ý thức bảo vệ bản thân lẫn kiến thức về cách phòng tránh và xử lý những tình huống liên quan đến quấy rối tình dục. Theo các chuyên gia bảo vệ và chăm sóc sức khỏe thuộc Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, “Nguyên nhân chính khiến học sinh dễ bị tấn công tình dục là do thiếu kĩ năng tự bảo vệ bản thân, dễ tin vào lời nói của người khác, không có kĩ năng phân biệt những hành vi quấy rối tình dục và những hành vi khác ”. Xuất phát từ thực tế trên, để tìm hiểu thực trạng mức độ hiểu biết, kĩ năng phòng ngừa quấy rối tình của học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc hiện nay như thế nào. Gia đình, nhà trường, xã 4
3. hội và bản thân các bạn học sinh cần có những giải pháp gì để phòng ngừa quấy rối tình dục cho các bạn học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc từ đó hình thành những chủ nhân tương lai của đất nước có đủ đức - trí - thể - mĩ? Vì vậy tôi đã quyết định chọn đề tài “Thực trạng và giải pháp phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc” làm đề tài nghiên cứu. 2. TÊN SÁNG KIẾN Thực trạng và giải pháp phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc. 3. TÁC GIẢ SÁNG KIẾN - Họ và tên: Nguyễn Thị Dung - Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc. - Số điện thoại: 0374 690 356. Email: [email protected] 4. CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN Tác giả cùng với sự hỗ trợ của Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc về cơ sở vật chất - kỹ thuật trong quá trình viết sáng kiến và thực nghiệm sáng kiến. 5. LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN Tâm lý xã hội và hành vi: Quấy rối tình dục là một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm rất lớn của xã hội đặc biệt khi nạn nhân của hành vi này là trẻ em, học sinh - sinh viên. Theo quan niệm của xã hội Việt Nam, tình dục là vấn đề tế nhị, nhạy cảm nên việc giảng dạy những kỹ năng cơ bản hay kiến thức về sức khỏe sinh sản, tình dục trong gia đình, nhà trường vẫn chưa thực sự được chú trọng. Qua việc nghiên cứu, tìm hiểu thực trạng hiểu biết của học sinh tại Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc về quấy rối tình dục, tôi hi vọng sáng kiến sẽ giúp các em học sinh nâng cao được nhận thức, kĩ năng và đề ra được các giải pháp phòng ngừa, đấu tranh các biểu hiện của hành vi quấy rối tình dục dưới mọi hình thức nhằm hạn chế ảnh hưởng của vấn nạn này đối với mọi người và đặc biệt đối với học sinh. 6. NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG THỬ Từ tháng 8/2019 đến tháng 11/2019. 7. MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN 7.1. Về nội dung của sáng kiến 7.1.1. Những điều kiện cho việc nghiên cứu 5
4. Tôi lựa chọn Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc vì Trung tâm có những điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu: + Lãnh đạo Trung tâm luôn quan tâm, sát sao chuyên môn, nỗ lực trong bối cảnh đổi mới căn bản toàn diện ngành giáo dục. + Trung tâm có khá đủ cơ sở vật chất, thiết bị dạy học cần thiết. + Giáo viên: Là giáo viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong nhiều năm, có lòng nhiệt tình và trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh. + Học sinh: Học sinh được chọn tham gia nghiên cứu đều tích cực chủ động, thành tích học tập của năm trước ở mức trung bình, khá trở lên. 7.1.2. Các bước thực hiện giải pháp a. Bước 1: Đưa ra giả thuyết khoa học Thực trạng mức độ hiểu biết về quấy rối tình của học sinh trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc hiện nay như thế nào? Quấy rối tình dục gây ra những hậu quả gì đến các bạn học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc? Gia đình, nhà trường, xã hội và bản thân các bạn học sinh cần có những giải pháp gì để phòng ngừa vấn nạn quấy rối tình dục trong cuộc sống. b. Bước 2: Xác định mục tiêu nghiên cứu Đề tài nghiên cứu nhằm: Phân tích, đánh giá thực trạng mức độ hiểu biết, vận dụng kĩ năng phòng chống quấy rối tình dục của học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc. Tìm hiểu, phân tích nguyên nhân của thực trạng quấy rối tình dục trong học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc. Đề xuất các giải pháp phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc. c. Bước 3: Xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu Học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc - Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi thời gian: từ tháng 8/2019 đến tháng 11/2019. - Phạm vi không gian: Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc, xã Tam Hồng, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc. - Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng nhận thức về quấy rối 6
5. tình dục, đề xuất các giải pháp phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc. d. Bước 4: Xác định phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phương pháp nghiên cứu lý thuyết là phương pháp thu thập thông tin thông qua đọc sách báo, tài liệu nhằm mục đích tìm chọn những khái niệm và tư tưởng cơ bản là cơ sở lý luận của đề tài, hình thành giả thuyết khoa học, dự đoán những thuộc tính của đối tượng nghiên cứu, xây dựng những mô hình lý thuyết hay thực nghiệm ban đầu. Trong đề tài này tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết trên cơ sở thu thập thông tin từ các công trình khoa học, sách, báo được xuất bản và nghiên cứu chính thức về kiến thức, kỹ năng phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh trong trường học. Trên cơ sở đó, tiến hành phân tích, so sánh, tổng hợp các khái niệm về hành vi quấy rối tình dục, các biểu hiện và hậu quả của các hành vi quấy rối tình dục với nạn nhân; đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh trung học phổ thông nói chung và học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc nói riêng (tâm lý lứa tuổi thanh niên giai đoạn đầu) và thực trạng học sinh đang chịu tác động mạnh mẽ của vấn nạn quấy rối tình dục làm cơ sở lý luận của đề tài. - Phương pháp điều tra: Điều tra là phương pháp khảo sát một nhóm đối tượng nhằm phát hiện các quy luật phân bố, trình độ phát triển, đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Kết quả của phương pháp điều tra là những thông tin quan trọng về đối tượng nghiên cứu làm cơ sở thực tiễn để đề xuất các giải pháp. Trong đề tài này tác giả dùng phương pháp điều tra bằng bảng hỏi với các câu hỏi khác nhau về nhiều mức độ để học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc trả lời các câu hỏi điều tra về thực trạng hiểu biết và kĩ năng phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh. - Phương pháp chuyên gia: Phương pháp chuyên gia là phương pháp điều tra qua đánh giá của các chuyên gia về một vấn đề, một sự kiện khoa học nào đó. Thực chất đây là phương pháp sử dụng trí tuệ, khai thác ý kiến đánh giá của các chuyên gia có trình độ cao để xem xét, nhận định một vấn đề, một sự kiện khoa học để tìm ra giải pháp tối ưu cho vấn đề, sự kiện đó. Phương pháp chuyên gia rất cần thiết cho người nghiên cứu không chỉ trong 7
6. quá trình nghiên cứu mà còn cả trong quá trình nghiệm thu, đánh giá kết quả, hoặc thậm chí cả trong quá trình đề xuất giả thuyết nghiên cứu, lựa chọn phương pháp nghiên cứu, củng cố các luận cứ .. - Phương pháp xử lý số liệu bằng toán thống kê: Sử dụng một số công thức toán học để xử lý thống kê và đánh giá kết quả điều tra, kết quả thực nghiệm. - Phương pháp phỏng vấn: Tác giả tiến hành những cuộc phỏng vấn với các bạn học sinh Trung tâm GDNN - GDTX Yên Lạc về thực trạng quấy rối tình dục đang xảy ra trực tiếp trong lứa tuổi các bạn như thế nào, đồng thời tìm ra giải pháp tốt nhất đẩy lùi vấn nạn đó. e. Bước 5: Xác định cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu - Khái niệm về quấy rối tình dục Quấy rối tình dục xuất hiện trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống, ở mọi nơi, mọi lúc. Pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam đều có quy định về quấy rối tình dục. Theo đạo luật Quyền công dân Liên bang năm 1964 của Mỹ, quấy rối tình dục là một trong các hình thức phân biệt giới tính. “Quấy rối tình dục là thực hiện các hành vi như dùng lời ve vãn tình dục, yêu cầu quan hệ tình dục trái ý muốn của người khác, dùng cử chỉ, lời nói gợi ý về tình dục mà thái độ phục tùng hay phản đối của cá nhân được gợi ý có liên quan đến quyền lợi, công việc, môi trường lao động của cá nhân đó”. Theo chỉ thị 2002/73 củ aLiên minh châu Âu, quấy rối tình dục được hiểu là: “Khi một thái độ có liên quan đến giới tính thể hiện ở hình thức có từ ngữ, không từ ngữ hay bằng cơ thể có mục đích hay có tác động làm tổn thương đến phẩm giá của một người hay tạo nên một môi trường mang nhiều dọa dẫm, thù địch, hạ thấp, lăng nhục, xúc phạm hay bối rối”. Thực tế, ở công sở hay bất cứ đâu người ta cũng có thể bắt gặp những câu chuyện tiếu lâm, bàn tán về các bộ phận trên cơ thể người khác. Mọi người cho rằng đấy là những câu nói đùa chứ không ý thức được rằng đó là biểu hiện của hành vi quấy rối tình dục Rất nhiều người đã từng bị quấy rối tình dục ở các mức độ khác nhau, nhưng phần lớn đều chỉ biết âm thầm chịu đựng vì tâm lý mặc cảm, xấu hổ, sợ thị phi. Với văn hóa Á Đông, chủ đề sách nhiễu tình dục thường được coi là nhạy cảm để thảo luận công khai vì còn quá nhiều định kiến đối với các nạn nhân. Pháp luật hiện cũng chưa quy định, hướng dẫn cụ thể về hành vi “Quấy rối tình 8
7. dục”, mặc dù trong thực tế rất phổ biến và gây nguy hiểm cho xã hội. Tuy nhiên, hiện nay ở nhiều nơi đang rộ lên phong trào học kỹ năng tự vệ, dạy kỹ năng sống để nhận biết các hành vi quấy rối, xâm hại tình dục. Ở Việt Nam trích theo Bộ quy tắc ứng xử quấy rối tình dục tại nơi làm việc thì: “Quấy rối tình dục là hành vi có tính chất tình dục gây ảnh hưởng tới nhân phẩm của nữ giới và nam giới, đây là hành vi không được chấp nhận, không mong muốn và không hợp lý làm xúc phạm đối với người nhận và tạo ra môi trường làm việc bất ổn, đáng sợ, thù địch và khó chịu ” Như vậy, hai vấn đề mấu chốt để xác định quấy rối tình dục là thái độ của nạn nhân bị quấy rối tình dục và tính chất gợi dục của hành vi quấy rối. Một người chỉ bị buộc tội quấy rối tình dục khi hành vi quấy rối gây phiền hà cho người bị quấy rối hoặc khi nạn nhân đồng tình chỉ vì muốn khỏi bị đối xử tệ trong công việc, học tập khi có những hành vi mang tính chất tình dục không mong muốn, không được chấp nhận thì đó là quấy rối tình dục. - Khái niệm quấy rối tình dục với học sinh THPT: Quấy rối tình dục với học sinh THPT là hành vi có tính chất tình dục gây ảnh hưởng tới nhân phẩm, tinh thần, sức khỏe của học sinh, đây là hành vi không được chấp nhận, không mong muốn và không hợp lý làm xúc phạm đối với học sinh và tạo ra môi trường sống, học tập bất ổn, đáng sợ, thù địch và khó chịu. Trong đề tài, tôi sử dụng khái niệm này vào mục đích nghiên cứu của mình. Trong nhà trường THPT, môi trường giáo dục dù được xây dựng lý tưởng đến đâu cũng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ bị quấy rối tình dục. “Hành vi quấy rối tình dục không chỉ xuất phát từ người dạy mà còn có thể xuất phát từ người học, nạn nhân trong trường hợp này có thể là cả học sinh và giáo viên. Những nghiên cứu gần đây cho thấy không chỉ nữ giới mà cả nam giới cũng có thể trở thành nạn nhân của quấy rối tình dục nhưng phần lớn nạn nhân của quấy rối tình dục ở Việt Nam là nữ giới.” Các hành vi quấy rối tình dục có thể xảy ra bên trong và bên ngoài các nhà trường nhưng thường ở những nơi công cộng như: Đường phố, công viên, nhà vệ sinh hoặc các phương tiện công cộng. Rất nhiều các vụ quấy rối tình dục trong và ngoài nhà trường đã được báo chí đề cập và bị xử lý. Những vụ việc quấy rối tình dục sẽ làm môi trường học tập, tâm sinh lý của học sinh bị ảnh hưởng nghiêm trọng và nhất là gây thiệt hại đến uy tín của đơn vị. Do vậy, phòng chống quấy rối tình dục không chỉ 9
8. cần thiết đối với mỗi cá nhân mà còn là nhiệm vụ của nhà trường và xã hội. - Đặc điểm của hành vi quấy rối tình dục: Quấy rối tình dục có thể biểu hiện qua những hành động, lời nói mà đôi khi nhiều người ít nghi ngờ. Nhiều người thường xuyên nghe những câu nói đùa, nhận xét về giới tính, cơ thể của bản thân từ người khác giới. Nhưng họ không ngờ rằng đây là biểu hiện của quấy rối tình dục. Quấy rối tình dục là vi phạm đạo đức, là hành vi thiếu văn hóa, vì nó không phù hợp với các chuẩn mực ứng xử giữa người và người. Từ những câu tán tỉnh tục tĩu, đùa cợt quá trớn liên quan đến giới tính, những ánh mắt nhìn hau háu, sỗ sàng, thô lỗ chứng tỏ một sự thiếu văn hóa làm người xung quanh khó chịu. Những hành động đụng chạm thân thể cố ý, nhất là ở những vùng nhạy cảm tại nơi công cộng như trên xe buýt vào giờ cao điểm, trong cầu thang máy cũng gây sự bực bội, tức giận, cảm giác khinh bỉ ở người phải chịu đựng. Đến những sự gạ gẫm, những hành vi sàm sỡ lúc vắng người, dùng tiền bạc hoặc những ưu đãi nào đó để mua chuộc. Tuy ở một số nước chưa coi là phạm pháp nhưng đủ để làm nạn nhân cảm thấy lòng tự trọng bị tổn thương, bị xúc phạm đến nhân phẩm. Nạn nhân luôn luôn “sống trong sợ hãi”, sợ bị đàm tiếu, sợ bị đánh ghen, sợ bị trả thù vì không chịu “chiều”, không đáp ứng mong muốn của người quấy rầy ở cương vị cao hơn mình, người đó nắm được điểm yếu của mình. Đến những vụ cưỡng đoạt, xâm hại tình dục, chiếm đoạt thân thể thì ở bất cứ nước nào cũng bị coi là một hành vi tội phạm, một bên chủ động và bên kia là “nạn nhân”, hay nói đúng hơn là “người bị hại”. “Người bị hại” thường yếu thế hơn về địa vị, đẳng cấp hoặc tài chính (là học sinh, là nhân viên cấp dưới, là người làm công, người nghèo phải lao động kiếm sống ), đó là lý do khiến họ phải chấp nhận, nên đa số các vụ quấy rối tình dục bị giấu diếm, ít khi bị phanh phui. Trích Bộ quy tắc ứng xử QRTD tại nơi làm việc biểu hiện cuả hành vi quấy rối tình dục gồm: Quấy rối tình dục bằng hành vi mang tính thể chất như tiếp xúc, hay cố tình động chạm không mong muốn, sờ mó, vuốt ve, cấu véo, ôm ấp hay hôn cho tới tấn công tình dục, cưỡng dâm, hiếp dâm. Những hành vi dạng này thường ít xảy ra nhưng thường bất ngờ làm cho người bị tấn công hốt hoảng, sợ hãi. Quấy rối tình dục bằng lời nói gồm các nhận xét không phù hợp về mặt xã hội, văn hóa và không được mong muốn, bằng những ngụ ý về tình dục như những truyện 10
9. cười gợi ý về tình dục hay những nhận xét về trang phục hay cơ thể của một người nào đó khi có mặt họ hoặc hướng tới họ. Hình thức này còn bao gồm cả những lời đề nghị và những yêu cầu không mong muốn hay lời mời đi chơi mang tính cá nhân một cách liên tục. Việc quấy rối tình dục bằng lời nói gây hậu quả nặng nề về tinh thần, tâm lý học sinh ám ảnh tâm hồn, ảnh hưởng tới sự phát triển lành mạnh của trẻ. Điều nguy hại là hành vi quấy rối này không để lại vết thương, dấu vết thực thể, bằng chứng cũng khó thu thập do nạn nhân không có phương tiện ghi âm, còn kẻ biến thái thì lợi dụng hoàn cảnh không có nhân chứng để hành động. Quấy rối tình dục bằng hành vi phi lời nói gồm các hành động không được mong muốn như ngôn ngữ cơ thể khiêu khích, biểu hiện không đứng đắn, cái nhìn gợi tình, nháy mắt liên tục, các cử chỉ của các ngón tay Hình thức này cũng bao gồm việc phô bày các tài liệu khiêu dâm, hình ảnh, vật, màn hình máy tính, các áp phích, thư điện tử, ghi chép, tin nhắn liên quan tới tình dục. Tuy nhiên, quấy rối tình dục bằng hành vi trực tiếp dễ nhận diện hơn, trong khi đó quấy rối tình dục bằng lời nói hoặc hành vi phi lời nói thường bị nhầm lẫn là chọc ghẹo hoặc tán tỉnh do vậy hầu hết nạn nhân khi bị quấy rối tình dục trong trường hợp này đều phớt lờ coi như không có chuyện gì xảy ra, chối bỏ xem nó là đùa vui, tán tỉnh hoặc né tránh không tiếp xúc. Những kẻ thường có hành vi quấy rối tình dục thường là những kẻ thuộc trong các đối tượng có biểu hiện: lợi dụng quyền lực, đe doạ, ép buộc; lợi dụng lòng tin để lôi kéo, lừa dối trẻ; lợi dụng hiểu biết còn non nớt của trẻ nhỏ; lợi dụng tâm lý mới lớn hoặc muốn làm người lớn; lợi dụng sự tò mò về giới tính, tình dục của trẻ mới lớn, thanh thiếu niên; doạ nạt công bố hình ảnh hoặc chuyện riêng tư của trẻ cho cha mẹ, người thân; doạ đăng tin bài, hình ảnh không hay về trẻ. Như vụ việc học sinh H.T.H, 13 tuổi, học lớp 8 của trường THCS Thượng Hà (Bảo Yên, Lào Cai) bị đối tượng Nguyễn Việt Anh là thầy giáo trong trường quấy rối tình dục đến mức mang thai. Và để dụ dỗ thầy giáo này đã mua cho H một điện thoại thông minh để làm phương tiện liên lạc. Chúng ta thấy đối tượng đã lợi dụng sự non nớt của một đứa trẻ mới lớn, dùng quyền lực, lợi dụng lòng tin của học trò nhiều lần dụ dỗ, quan hệ tình dục làm H có thai và đây là cách tương đối phổ biến trong thực tế. - Hậu quả của hành vi quấy rối tình dục: Tác động tiêu cực của quấy rối tình dục phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể, 11
10. vào mức độ của sự quấy rối, vào thời gian dai dẳng mà “nạn nhân” phải chịu đựng. Khi những hành vi QRTD lặp đi lặp lại sẽ làm cho nạn nhân từ trạng thái xấu hổ, bực mình, khó chịu chuyển sang sợ hãi, hoang mang, rơi vào khủng hoảng tinh thần và có những ám ảnh thường xuyên. Họ mất sự tự tin và lòng tin vào người khác. Dần dần mất thoải mái kèm sợ hãi sẽ tạo nên một yếu tố mới xen lẫn vào đời sống làm thay đổi tâm lý của họ. Sự chịu đựng, ấm ức, buồn tủi làm đầu óc họ bị căng thẳng, dẫn đến trầm cảm, bi quan, ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe và khả năng học tập và làm việc. Gần đây, rất nhiều câu chuyện được bộc lộ trên một số diễn đàn, lên án những hành vi quấy rối tình dục từ thời thơ ấu của nhiều nghệ sĩ, nhiều nạn nhân ở các cơ quan, công sở. Bởi lẽ, nỗi ám ảnh trong lòng họ đến lúc không thể im lặng khi những vụ quấy rối xảy ra ngày càng nhiều, nhất là những trẻ em gái. Hậu quả để lại tác động đến mọi mặt của cuộc sống nạn nhân: Sự thương tổn về mặt tinh thần: Nạn nhân cảm thấy mình bị xúc phạm đến nhân phẩm, các nạn nhân của QRTD có thể mắc các hội chứng suy nhược, đau đầu, mệt mỏi Cộng thêm với sự im lặng, không phản ứng lại, thậm chí thỏa hiệp, để lại những ẩn ức không được giải tỏa nên những hội chứng trên càng thêm trầm trọng. Những triệu chứng trên thể hiện rõ ở phụ nữ hơn ở nam giới vì bản chất của họ vốn yếu đuối, ít đấu tranh, không muốn làm to chuyện mà chỉ âm thầm chịu đựng. Điển hình vào tháng 5/2017 nữ ca sĩ Thủy Tiên tiết lộ từng bị đánh đập và quấy rối tình dục khi lên 10 tuổi. Cô bị con trai nuôi của bà chủ nhà quấy rối nhiều lần, cô đã âm thầm chịu đựng suốt một thời gian dài. Nữ ca sĩ chia sẻ “Quãng thời gian đó tôi chỉ muốn chết thôi”. Khi hành vi QRTD thực hiện với những em nhỏ ở tuổi vị thành niên thì hành động xấu xa này càng đáng bị lên án, vì nó tạo ra một vết thương tinh thần sâu xa, làm chúng mất lòng tin vào tình yêu, vào con người và vào chính mình, có khi đeo bám suốt cả cuộc đời những nạn nhân trẻ tuổi. QRTD xảy ra ở trường học, bị coi là sự vi phạm đạo đức nghiêm trọng mà báo chí đã từng tố cáo những vụ “đổi tình lấy điểm”, còn gây ra những hiện tượng bỏ học, chuyển trường Ở mức cao nhất, khi bị xâm hại tình dục, nhiều em đã trở nên chai lỳ, bất cần đời, nổi loạn hoặc trở thành những phần tử bất mãn xã hội. Ngoài tác động đến tâm lý, QRTD ảnh hưởng đến sức khỏe “người bị hại”. Những tác động tâm lý có thể làm rối loạn hệ tiêu hóa, đau dạ dày, tăng huyết áp, rối loạn chức năng sinh lý, lãnh cảm ở phụ nữ. Sự tổn hại về kinh tế cho nạn nhân: Khi người quấy rối là chính ông chủ của 12
11. công ty, là các quan chức cấp cao hơn trong công sở, là thầy giáo ở nhà trường, thì những hành động phản kháng của “nạn nhân” có thể dẫn đến những tác hại trực tiếp đến bản thân họ như bị trù dập, mất cơ hội thăng tiến, thậm chí dễ dàng mất việc làm, bị đuổi học tác động đến tương lai, cuộc sống của bản thân và gia đình họ. Quấy rối tình dục còn gây ra những hậu quả xã hội. Tình trạng này dẫn đến việc thường xuyên nghỉ học, chuyên cần học tập suy giảm, lo lắng tiếp tục bị quấy rối, sợ hãi khi nghĩ lại tình huống xảy ra có thể bỏ học, chuyển trường Tóm lại quấy rối tình dục là một "vấn nạn" đáng sợ ở nhiều nơi. Hành vi này có thể khiến nạn nhân gặp phải một loạt các tác động tiêu cực, bao gồm bối rối, sợ hãi, lo lắng và trầm cảm, hiệu suất học tập suy giảm. - Đặc điểm lứa tuổi học sinh THPT nói chung và học sinh Trung tâm GDNN – GDTX nói riêng: Học sinh THPT nói chung và trung tâm GDTX nói riêng còn gọi là tuổi thanh niên, là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn. Tuổi thanh niên được tính từ 15 đến 25 tuổi, được chia làm 2 thời kì: + Thời kì từ 15-18 tuổi: gọi là tuổi đầu thanh niên + Thời kì từ 18-25 tuổi: giai đoạn hai của tuổi thanh niên (thanh niên sinh viên) Tuổi thanh niên cũng thể hiện tính chất phức tạp và nhiều mặt của hiện tượng, nó được giới hạn ở hai mặt: sinh lí và tâm lý. Đây là vấn đề khó khăn và phức tạp vì không phải lúc nào nhịp điệu và các giai đoạn của sự phát triển tâm sinh lý cũng trùng hợp với các thời kỳ trưởng thành về mặt xã hội. Có nghĩa là sự trưởng thành về mặt thể chất, nhân cách trí tuệ, năng lực lao động sẽ không trùng hợp với thời gian phát triển của lứa tuổi. Chính vì vậy mà các nhà tâm lý học Macxit cho rằng: khi nghiên cứu tuổi thanh nên thì cần phải kết hợp với quan điểm của tâm lý học xã hội và phải tính đến quy luật bên trong của sự phát triển lứa tuổi. Do sự phát triển của xã hội nên sự phát triển của trẻ em ngày càng có sự gia tốc, trẻ em lớn nhanh hơn và sự tăng trưởng đầy đủ diễn ra sớm hơn so với các thế hệ trước, nên tuổi dậy thì bắt đầu và kết thúc sớm hơn khoảng 2 năm. Vì vậy, tuổi thanh niên cũng bắt đầu sớm hơn. Nhưng việc phát triển tâm lý của tuổi thanh niên không chỉ phụ thuộc vào giới hạn lứa tuổi, mà trước hết là do điều kiện xã hội có ảnh hưởng đến sự phát triển lứa tuổi. Trong thời đại ngày nay, hoạt động lao động và xã hội ngày càng phức tạp, thời gian học tập của các bạn kéo dài làm cho sự trưởng thành thực sự về mặt xã hội càng đến chậm. 13