Báo cáo Biện pháp Tạo hứng thú cho học sinh trong tiết Luyện tập Toán 6 bằng cách sử dụng một số trò chơi vào hoạt động dạy học theo bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống

Nội dung tài liệu: Báo cáo Biện pháp Tạo hứng thú cho học sinh trong tiết Luyện tập Toán 6 bằng cách sử dụng một số trò chơi vào hoạt động dạy học theo bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống

1. MỤC LỤC I. MỞ ĐẦU...................................................................................................1 1.1. Tính cấp thiết......................................................................................1 1.2. Mục đích nghiên cứu..........................................................................1 1.3. Đối tượng nghiên cứu.........................................................................2 1.4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................2 II. NỘI DUNG..............................................................................................3 2.1. Cơ sở lý luận.......................................................................................3 2.2. Thực trạng..........................................................................................4 2.2.1. Đối với giáo viên...........................................................................4 2.2.1. Đối với học sinh.............................................................................5 2.2.3. Kết quả khảo sát chất lượng học sinh............................................5 2.3. Các biện pháp thực hiện.....................................................................6 2.3.1. Phương pháp tổ chức trò chơi là gì? .............................................6 2.3.2. Thời điểm để tổ chức trò chơi........................................................8 2.3.3. Cách tiến hành tổ chức trò chơi......................................................8 2.3.4. Nhận xét, đánh giá kết quả trò chơi................................................9 2.3.5. Hiệu quả vận dụng.........................................................................9 2.4. Một số trò chơi trong tiết học Luyện tập Toán....................................11 2.5. Một số thiết kế trên Powerpoit đưa vào các hoạt động dạy học...........28 2.6. Thực nghiệm sư phạm........................................................................34 2.6.1 Thời gian thực nghiệm..................................................................34 2.6.2 Kết quả vận dụng............................................................34 III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.............................................................35 3.1. Ưu điểm và hạn chế của biện pháp.....................................................35 3.2. Phương pháp khắc phục các hạn chế...................................................36 3.3 Khả năng triển khai rộng rãi biện pháp.................................................36 IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................38
2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo GV : Giáo viên HS : Học sinh PPDH : Phương pháp dạy học SL : Số lượng THCS : Trung học cơ sở
3. I. MỞ ĐẦU 1.1. Tính cấp thiết Nâng cao chất lượng dạy học là một trong những yêu cầu cấp bách trong giảng dạy đặc biệt là đối với bộ môn Toán. Để thực hiện điều đó, người giáo viên cần phải đổi mới PPDH. Lấy học sinh làm đối tượng trung tâm, nâng cao năng lực tư duy và lập luận toán học cũng như giao tiếp toán học của học sinh. Trong bộ môn Toán gồm 2 phần: số học, sác xuất thống kê, hoạt động thực hành trải nghiệm và hình học, các phần có mối quan hệ lẫn nhau. Vì vậy mỗi phân môn đóng vai trò rất quan trọng trong việc hình thành kỹ năng viết văn của người học sinh. Nên việc dạy và học: số học, sác xuất thống kê, hoạt động thực hành trải nghiệm và hình học ở lớp 6 theo bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống cấp THCS như thế nào để đáp ứng được yêu cầu đó? Trong văn kiện Đại hội Đảng VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam có chỉ rõ phương hướng đổi mới của ngành Giáo dục - Đào tạo, đó là: "Tập trung nâng cao chất lượng dạy và học, trang bị đủ kiến thức cần thiết đối với học sinh tạo ra năng lực tự học, sáng tạo của học sinh". Để đạt được điều đó, một trong những phương pháp quan trọng là: “Tạo hứng thú cho học sinh trong tiết Luyện tập Toán 6 bằng cách sử dụng một số trò chơi vào hoạt động dạy học theo bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống” Tôi chọn đề tài này và mong muốn chỉ rõ phương pháp dạy những tiết luyện tập Toán 6 sao cho phù hợp với đặc trưng lứa tuổi và trình độ học sinh lớp 6. Đặc biệt đây là khối đầu cấp 2 - các em còn rất ngỡ ngàng với phương pháp học tập đổi mới. Đồng thời, qua giờ dạy giúp học sinh tiếp thu một cách nhẹ nhàng dễ hiểu, thấy vui sau mỗi tiết học toán và vận dụng kiến thức vào việc trình bày bài và ứng dụng vào thực tế, tôi cũng tự đúc rút cho bản thân mình những kinh nghiệm để làm luận cứ cho PPDH mới của tôi những năm tiếp theo. 1.2. Mục đích nghiên cứu - Đổi mới PPDH. 1
4. - Nâng cao chất lượng dạy học và bồi dưỡng học sinh giỏi Cụ thể là : +Tìm hiểu thực trạng học sinh +Những phương pháp đã thực hiện +Những chuyển biến sau khi áp dụng +Rút ra bài học kinh nghiệm +Nghiên cứu sản phẩm hoạt động của GV và HS để phát hiện trình độ nhận thức, phương pháp và chất lượng hoạt động nhằm tìm giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục. - Phân tích và tổng kết kinh nghiệm giáo dục khi áp dụng nội dung đang nghiên cứu vào thực tiễn giảng dạy nhằm tìm ra nguyên nhân những sai lầm mà học sinh thường mắc phải khi giải toán. Từ đó tổ chức có hiệu quả hơn trong các giờ dạy tiếp theo. 1.3. Đối tượng nghiên cứu - Đề tài được áp dụng với đối tượng là học sinh lớp 6B- Trường THCS Anh Dũng- Thành phố Hải Phòng - Kết quả khảo sát đầu năm của lớp 6B năm học 2021 - 2022 như sau: GIỎI KHÁ TR. BÌNH YẾU- KÉM Lớp Sĩ số SL (%) SL (%) SL (%) SL (%) 6B 40 10 25 13 32,5 17 42,5 0 0 Đây là đối tượng học sinh vừa từ tiểu học lên THCS nên các em còn nhiều bỡ ngỡ trong cách tiếp cận phương pháp học tập mới, đa số còn thụ động, máy móc và rất thiếu tự tin trong việc trình bày, diễn đạt ý kiến của mình trước tập thể lớp, nhiều em chưa có kỹ năng hoạt động tập thể, một số em kỹ năng giao tiếp rất hạn chế. 1.4. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu cơ sở lý thuyết: Nghiên cứu, tham khảo các tài liệu có liên quan đến nội dung đề tài; nghiên cứu tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 6; - Phương pháp điều tra thực tế, thu thập thông tin qua việc dự giờ; 2
5. - Phương pháp đàm thoại; - Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thực nghiệm để kiểm nghiệm. - Phương pháp, điều tra, khảo sát, thu thập và xử lý số liệu. - Phương pháp quan sát. - Phương pháp đối chiếu so sánh II. NỘI DUNG 2.1. Cơ sở lý luận. - Toán học có vai trò rất quan trọng đối với đời sống và các ngành khoa học khác. Đặc điểm về môn toán nội dung nhiều, công thức tính nhiều, bài tập thì đa dạng (có khó, có dễ, có phức tạp). Vì thế nếu không tìm cách tổ chức một giờ dạy sao cho hợp lý, sinh động hấp dẫn thì rất khó có thể lôi cuốn được học sinh, giờ học sẽ tẻ nhạt, mang tính chất công thức khô khan. - Trong những năm gần đây, định hướng đổi mới PPDH đã được thống nhất theo tư tưởng tích cực hóa hoạt động học tập của HS dưới sự tổ chức hướng dẫn của GV: Học sinh tự giác chủ động tìm tòi, phát hiện, giải quyết nhiệm vụ nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kiến thức kỹ năng đã thu nhận được. Luật Giáo dục 2005 (Điều 5) quy định:"Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên". Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy. Cách dạy quyết định cách học, tuy nhiên, thói quen học tập thụ động của HS cũng ảnh hưởng đến cách dạy của thầy. Mặt khác, cũng có trường hợp HS mong muốn được học theo PPDH tích cực nhưng GV chưa đáp ứng được. Do vậy, GV cần phải được bồi dưỡng, phải kiên trì cách dạy theo PPDH tích cực, tổ chức các hoạt động nhận thức từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, hình thành thói quen cho học sinh. Trong đổi mới phương pháp phải có sự hợp tác của thầy và trò, sự phối hợp hoạt động dạy với hoạt động 3
6. học thì mới có kết quả. PPDH tích cực hàm chứa cả phương pháp dạy và phương pháp học. - Đặc trưng của PPDH tích cực a. Dạy học tăng cường phát huy tính tự tin, tính tích cực, chủ động, sáng tạo thông qua tổ chức thực hiện các hoạt động học tập của học sinh. b. Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp và phát huy năng lực tự học của HS. c. Dạy học phân hóa kết hợp với học tập hợp tác. d. Kết hợp đánh giá của thầy với đánh giá của bạn, với tự đánh giá. e. Tăng cường khả năng, kỹ năng vận dụng vào thực tế, phù hợp với điều kiện thực tế về cơ sở vật chất, về đội ngũ GV Vấn đề cần quan tâm ở đây là chất lượng dạy và học của GV và HS như thế nào là hiệu quả, nên chúng ta cần bàn đến. 2.2. Thực trạng Đối với đặc thù môn Toán, việc phủ nhận những PPDH truyền thống là điều thiếu thoả đáng. Nhưng điều đó cũng không có nghĩa chúng ta có quyền “ khư khư ” với những gì đã có. Một học sinh đã quá nhàm chán với kiểu học thầy giảng, trò nghe, ghi chép thụ động, thỉnh thoảng rụt rè trình bày ý kiến theo gợi ý của thầy nảy sinh thực trạng học đối phó, thụ động, thậm chí chán học bộ môn. 2.2.1. Đối với giáo viên Qua nhiều năm giảng dạy bộ môn toán và tham khảo ý kiến của các đồng nghiệp nhiều năm kinh nghiệm, tôi nhận thấy: Để giờ Toán đạt được kết quả tốt hơn, gây hứng thú học tập và phát huy được tính tích cực của người học sinh người thầy phải thường xuyên đổi mới PPDH và hình thức tổ chức dạy học. Một trong những hình thức dạy học đem lại hiệu quả cao là kết hợp tổ chức các trò chơi trong giờ học Toán. Hiện nay, việc đổi mới PPDH cũng đã được nhiều giáo viên quan tâm, giờ học Toán là một môn khoa học có tính thực tế cao, việc xây dựng các trò chơi học tập phù hợp với nội dung bài học trong môn Toán THCS cũng không phải là một vấn đề quá khó. 4
7. Đối với hoạt động trò chơi chỉ cần từ 5 đến 7 phút là giáo viên có thể tổ chức được một trò chơi phù hợp để dẫn dắt (hoạt động khởi động) hoặc củng cố kiến thức đã học (hoạt động tìm tòi mở rộng. Từ đó giáo dục được thái độ của học sinh trong việc học tập môn Toán học cũng như thúc đẩy việc tự học, tự nghiên cứu của học sinh, gây hứng thú học tập bộ môn, hình thành thói quen nghiên cứu trước bài học, nghiên cứu thông tin liên quan đến nội dung bài học trước ở nhà qua internet, sách, báo và người thân trong gia đình (bố, mẹ, anh chị ...) từ đó đem lại thành công cho tiết dạy Toán. 2.2.1. Đối với học sinh Học sinh lớp 6 luôn ham hiểu biết, thích tìm tòi cái mới, muốn thể hiện mình và khẳng định mình, muốn tham gia vào các hoạt động một cách độc lập, muốn thử sức mình, thích học mà chơi, chơi mà học từ đó việc tổ chức các hoạt động trò chơi trong dạy học Toán chắc chắn sẽ gây hứng thú học tập của học sinh, hình thành và phát triển kỹ năng quan sát, nhận xét, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa kiến thức, khả năng suy luận, rèn luyện tác phong nhanh nhẹn và kỹ năng hoạt động nhóm cho học sinh. 2.2.3. Kết quả khảo sát chất lượng học sinh Năm học 2021-2022, tôi được nhà trường phân công dạy lớp 6B. Tôi nhận thấy kĩ năng ghi chép chắt lọc của học sinh còn hạn chế, cứ đến tiết thứ 4 của buổi học, không khí của lớp học trầm hẳn xuống, dáng vẻ mệt mỏi bộc lộ rõ trên khuôn mặt của mỗi học sinh. Đây là đối tượng học sinh vừa từ tiểu học lên THCS nên các em còn nhiều bỡ ngỡ trong cách tiếp cận phương pháp học tập mới, đa số còn thụ động, máy móc và rất thiếu tự tin trong việc trình bày, diễn đạt ý kiến của mình trước tập thể lớp, nhiều em chưa có kỹ năng hoạt động tập thể, một số em kỹ năng giao tiếp rất hạn chế. Vậy làm thế nào để tiết học nhẹ nhàng mà vẫn hiệu quả, gây hứng thú học tập cho học sinh. Tôi đã trăn trở tìm ra giải pháp khắc phục. Trước hết tôi phân loại đối tượng học sinh qua khảo sát chất lượng đầu năm. Cụ thể như sau: 5
8. GIỎI KHÁ TR. BÌNH YẾU, KÉM Lớp Sĩ số SL (%) SL (%) SL (%) SL (%) 6B 40 10 25 13 32,5 17 42,5 0 0 Số liệu điều tra được ở bảng trên cho thấy học sinh khá giỏi ở lớp 6B ít. Điều đó phải chăng hoàn toàn do năng lực của học sinh? Xuất phát từ những vấn đề nêu trên và để góp phần hoàn thiện và nâng cao các PPDH tích cực trong hoạt động dạy học môn Toán của mình tôi đã nghiên cứu “Tạo hứng thú cho học sinh trong tiết Luyện tập Toán 6 bằng cách sử dụng một số trò chơi vào hoạt động dạy học theo bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống”. Tôi thiết nghĩ sáng kiến được áp dụng vào thực tế là một điều hết sức cần thiết. 2.3. Các biện pháp thực hiện - Góp phần nâng cao chất lượng môn Toán, thông qua các trò chơi giúp học sinh nắm được các kiến thức cơ bản của bài học, có thể làm được các bài tập vận dụng thông qua hệ thống câu hỏi vận dụng kiến thức mới học (hoặc đã học ở những tiết trước, lớp trước) - Kích thích hứng thú, phát huy tính tích cực, tự giác, tư duy sáng tạo và khả năng hợp tác cao trong học tập cũng như trong cuộc sống của học sinh. - Giáo dục học sinh tính tự giác, trung thực, sự kiên trì, tính kỷ luật, cẩn thận và tinh thần đồng đội trong học tập cũng như trong cuộc sống hằng ngày. 2.3.1. Phương pháp tổ chức trò chơi là gì? Là PPDH tổ chức cho HS khám phá và lĩnh hội kiến thức thực hành hoặc luyện tập kĩ năng thông qua hoạt động trò chơi, có tác dụng phát huy tính tích cực nhân thức, gây hứng thú học tập cho học sinh. Qua trò chơi, học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, đồng thời qua trò chơi phát triển sự tự giác, tự chủ của học sinh. - Giai đoạn chuẩn bị Đây là giai đoạn quan trọng trong hoạt động trò chơi trong giờ dạy Toán, giáo viên phải thiết kế trò chơi sao cho đảm bảo được các mục tiêu của bài học. 6
9. Giáo viên cần xác định số nhóm chơi, số người chơi trong nhóm, các đồ dùng, dụng cụ cần thiết như mô hình, tranh ảnh, phấn viết (phấn màu), bìa hoặc bảng phụ, hệ thống câu hỏi - Giai đoạn thực hiện Trình bày trò chơi: Nêu rõ luật chơi ngắn gọn, dễ hiểu, dẫn dắt người chơi từng bước để tạo sự hấp dẫn. GV có thể hướng dẫn mẫu (làm mẫu) hoặc chơi thử để giảng luật chơi đối với những trò chơi có tính phức tạp. Giáo viên yêu cầu học sinh nghiêm túc khi tham gia trò chơi, các thành viên không được tham gia chơi làm “khán giả” quan sát trò chơi, giải nháp để nhận xét bài làm của các đội chơi, cổ vũ các đội chơi tuy nhiên đảm bảo trật tự, không hò reo gây ảnh hưởng tới việc học tập của lớp học khác. Giáo viên công bố rõ thời gian cho mỗi trò chơi (quy định thời gian chơi). -Điều khiển trò chơi +Đề cao tinh thần tự giác, thẳng thắn, trung thực, chơi “đẹp” +Thông thường với mỗi trò chơi tôi sẽ tìm ra một bạn học sinh khá – giỏi trong lớp làm “trọng tài” để bắt lỗi của các đội chơi. +Yêu cầu dừng trò chơi đúng lúc khi học sinh có dấu hiệu mệt mỏi chán nản hoặc khi đội chơi đã có kết quả thắng thua rõ ràng hoặc vi phạm thời gian quy định của trò chơi. +Khi chơi, giáo viên cần quan sát học sinh chơi để biết thái độ, cử chỉ, phong cách của từng học sinh từ đó điều chỉnh phong cách cho phù hợp. Đôi khi trong quá trình chơi, giáo viên cũng có thể chuyển hướng với những dự kiến để làm không khí lớp học sôi nổi. -Giai đoạn kết thúc +Giai đoạn này tôi để “trọng tài” làm việc. Trọng tài sẽ yêu cầu các bạn học sinh là “khán giả” nhận xét kết quả của các đội chơi, phân xử thắng thua. +Giáo viên là người đóng vai trò quan trọng nhất trong hoạt động trò chơi, phải xử lý tình huống một cách khách quan, không thiên vị, không dễ dãi. 7
10. +Giáo viên công bố kết quả chung cuộc chơi, có hình phạt đội thua nhẹ nhàng, thoải mái, khen thưởng các thành viên của đội thắng cuộc bằng quà tặng hoặc khen thưởng bằng điểm (mang tính chất khích lệ học sinh). 2.3.2. Thời điểm để tổ chức trò chơi: Cần chú ý chọn thời điểm thích hợp để tổ chức trò chơi học tập. Thời điểm nên là tổ chức vào đầu tiết học (khởi động) hay phần cuối bài học hay một nhóm đơn vị bài học. Sau khi học sinh đã nỗ lực tự giải quyết các nhiệm vụ của bài học, nếu giáo viên chuyển sang một hình thức tổ chức học tập mới (trò chơi) thì các em sẽ được chuyển từ trạng thái “căng thẳng” sang một trạng thái “hưng phấn”, phù hợp với đặc điểm tâm lý của trẻ ; nhưng cũng có thể được sử dụng để khám phá kiến thức mới. 2.3.3. Cách tiến hành tổ chức trò chơi: Thời gian tiến hành : thường từ 5-10 phút. *Bước 1: Chuẩn bị. - Chia nhóm ( nếu cần), đặt tên nhóm và ấn định số lượng thành viên tham gia trò chơi cho mỗi nhóm .(để tiến hành nhanh giáo viên thường chia nhóm thành một thành một số dãy bàn) - Mỗi nhóm cử số thành viên tham gia theo yêu cầu do giáo viên nêu ra (lên xếp hàng hoặc đứng tại chỗ tuỳ theo yêu cầu của trò chơi) * Bước 2: Nêu tên trò chơi: * Bước 3: Phổ biến luật chơi. - Nêu rõ cách chơi: hiệu lệnh, phần việc và cách thức làm việc ( điền, viết, nối, đọc, ) của mỗi thành viên tham gia trò chơi . - Nêu rõ cách cho điểm đánh giá ( thường theo 3 yêu cầu: đúng , nhanh, đẹp ( đối với viết ) và đúng, nhanh, hay (đối với đọc). Cần lưu ý các trường hợp phạm luật - Công bố trọng tài (có thể là giáo viên cùng học sinh còn lại trong lớp). 8
11. *Bước 4: Tiến hành trò chơi - Chơi thử ( nếu cần) - Chơi thật. Hô hiệu lệnh dứt khoát cá nhân (các nhóm) đồng loạt tiến hành. Tìm ra một, hai học sinh có khả năng học tốt, dẫn chương trình tốt điều hành các cuộc chơi và thi đua. Giáo viên là người chỉ đạo, trọng tài và quan sát. Trọng tài quan sát, điều chỉnh, giúp đỡ các thành viên về cách chơi (thường không nên cho tất cả học sinh cùng làm một lúc mà nên cho lần lượt tiến hành dưới dạng “tiếp sức”. 2.3.4. Nhận xét, đánh giá kết quả trò chơi - Nhận xét kết quả chơi, thái độ của người tham dự, giáo viên có thể nêu thêm những tri thức được học tập qua trò chơi, những sai lầm cần tránh. - Thưởng - phạt : Phân minh, đúng luật chơi, sao cho người chơi chấp nhận thoải mái và tự giác làm trò chơi thêm hấp dẫn, kích thích học tập của học sinh. Phạt những học sinh phạm luật chơi bằng những hình thức đơn giản, vui (như chào các bạn thắng cuộc, hát một bài, nhảy lò cò...) (Lưu ý không nên chê học sinh trong khi tiến hành tổ chức trò chơi ) 2.3.5. Hiệu quả vận dụng * Đối với hoạt động khởi động Việc thay đổi hình thức khởi động từ việc chỉ dùng một vài câu để dẫn dắt vào bài thay bằng việc tổ chức khởi động thành một hoạt động để học sinh được tham gia trực tiếp gải quyết vấn đề khởi động. + Tạo ra các hoạt động vui chơi, giải trí với mục đích vận động thân thể để học sinh có một tâm lý thoải mái trước khi bước vào một bài học. + Tạo ra một tình huống có vấn đề về kiến thức chưa được học, đòi hỏi người học phải tìm cách giải quyết nó, muốn làm điều đó phải tìm một công cụ mới * Đối với hoạt động hình thành kiến thức: Làm thay đổi hình thức hoạt động của học sinh giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự giác tích cực, hướng vào mục tiêu bài học, hình thành đơn vị kiến thức, giáo dục kĩ năng, phẩm chất, năng lực, nhớ bài lâu. 9